Jan Roelof Kruithof

Hij werd geboren in een boerengezin in Oosterhaule in Friesland. Toen hij vier jaar was, verhuisde de familie naar een boerderij in Kolderveen in zuidwest Drenthe. Na de lagere school ging hij in 1948 naar de Ambachtschool om timmerman te worden. Voor en na schooltijd hielp hij thuis mee met het melken van de koeien. Vanaf zijn veertiende werkte hij al in de bouw. Hij klom op naar opzichter en werd tekenaar op een architectenbureau. Via een avondcursus behaalde hij in 1956 het aannemersdiploma. Hij verhuisde naar Havelte waar hij in 1965 een eigen architectenbureau begon. Ondertussen volgde hij in de avonduren de achtjarige opleiding tot architect die hij in 1969 afrondde. Pas daarna begon hij op 32-jarige leeftijd met intensievere schaatstraining. Daarvoor had hij al tweemaal, in 1956 en 1963, aan de Elfstedentocht meegedaan. Hij reed in 1969 zijn rondjes op het nog onoverdekte Thialf in Heerenveen. Daar werd hij ontdekt door Jeen van den Berg die hem aanraadde zijn schaatstechniek te verbeteren.^[1] Door zijn prestaties in selectiewedstrijden plaatste hij zich in januari 1972 voor het nationale B-kampioenschap op de langebaan. Maar hij mocht niet deelnemen van Schaatsbond KNSB omdat hij als 35-jarige te oud zou zijn.^[2]

Kruithof won de eerste internationale schaatsmarathon die op 28 maart 1971 werd verreden in het Zweedse Strömsund. Deze tocht over 50 kilometer was een voorloper van de Alternatieve Elfstedentocht.^[3] Een jaar later zegevierde hij opnieuw in Strömsund.^[4] In 1973 vond de wedstrijd plaats in het Noorse Brandbu. Ditmaal finishte Kruithof als tweede achter winnaar Johan Wardenier. Hij moest later dat jaar een meniscusoperatie ondergaan.

Het belemmerde hem in de voorbereiding maar toch won hij op 2 maart 1974 in het Noorse Lillehammer de eerste alternatieve Elfstedentocht over 200 kilometer.^[5] In 1976, 1981 en 1982 zegevierde hij in het Finse Lahti^[6] en in 1977, 1979 en 1980 in Oulu, ook in Finland. De alternatieve Elfstedentocht van 1983 vond plaats in de Verenigde Staten. Op het meer Memphremagog, op de grens met Canada, was Kruithof de sterkste.^[7] Zijn laatste overwinning was op 10 maart 1984 in het Finse Kuopio.^[8]

Kruithof voltooide vijf keer de Elfstedentocht waarvan driemaal als wedstrijdrijder: in 1963, 1985 en 1986. Bij zijn eerste tocht in 1956 en de laatste in 1997 was hij toerrijder. Zijn beste prestatie was de twaalfde plaats in 1985.

Hij nam als negentienjarige toerrijder deel aan de Elfstedentocht van 1956. Zonder problemen reed hij de wedstrijd uit. Bij de barre Elfstedentocht van 18 januari 1963 verscheen hij als wedstrijdrijder aan de start. Hij bereikte de finish maar ontving geen kruisje. Want hij kwam na sluiting van de tijdcontrole in Leeuwarden binnen. Door de dichtgesneeuwde baan deed bij twee uur over de laatste acht kilometer.^[9] In de jaren zeventig en begin jaren tachtig gold hij als vrijwel onverslaanbaar op wedstrijden langer dan 100 kilometer. Hij had de pech dat de Elfstedentocht in deze periode niet gereden werd.^[10] Toen in 1985 uiteindelijk toch de dertiende Elfstedentocht kwam, gold hij als een grote kanshebber ondanks dat hij inmiddels 48 jaar oud was. Door een valpartij bij het klunen in Kimswerd verloor hij de aansluiting met de kopgroep en werd uiteindelijk twaalfde. Bij de Elfstedentocht van het volgende jaar werd hij 52e. Bij de vijftiende Elfstedentocht in 1997 finishte hij, gedeeld met drie anderen, als eerste toerrijder.

Hij verbeterde op 16 februari 1973 op de ijsbaan in Assen het werelduurrecord uit 1968. Kruithof reed een afstand van 35 kilometer en 246,82 meter.^[11] Negen dagen later werd het record alweer verbroken door Johan Wardenier die in Thialf in Heerenveen 146 meter meer schaatste. Kruithof kreeg drie jaar later het werelduurrecord weer in handen. Op de ijsbaan van Inzell overbrugde hij op 23 februari 1976 een afstand van 36 kilometer en 971 meter. Dit record hield vijf jaar stand totdat Jos Niesten het verbeterde.^[12] In 1994 vestigde hij in Baselga di Pinè een record voor de langst afgelegde schaatsafstand in 24 uur: 655 kilometer en 700 meter. Na 1992 en 1993 was het de derde keer dat hij dit record scherper stelde. Kruithof bleef 31 jaar houder van het officieuze wereldrecord 24 uur schaatsen. Totdat de Nederlander Jochem Kerssies het verbrak in 2025 op de ijsbaan in Sportcentrum Kardinge in Groningen.^[13]

Zijn eerste grote overwinning behaalde hij op oudejaarsdag 1969. Hij won als eerstejaars de natuurijsklassieker Oldambtrit door in de sprint Jan van der Hoorn te verslaan.^[14] Ook in de volgende drie edities, in 1976, 1978 en 1980, kwam hij als winnaar over de streep in het Groningse Scheemda, de vaste start- en finishplaats van de Oldambtrit. Kruithof kon nog drie andere klassiekers op zijn erelijst bijschrijven. Een week na zijn eerste triomf in de Oldambtrit, zegevierde hij op 7 januari 1970 in de Hollands Venetiëtocht.^[14] Dit herhaalde hij op 2 februari 1972. De Noordwesthoekrit schreef hij op 21 januari 1985 op zijn naam, een maand voordat de Elfstedentocht werd gehouden. Kruithof kwam solo over de finish met 1 minuut en 20 seconden voorsprong op de latere Elfstedenwinnaar Evert van Benthem.^[15] Op 21 januari 1987 won hij op 50-jarige leeftijd nog een natuurijsklassieker: de Veluwemeertocht. Dit was voor hem een revanche omdat hij in 1986 uit de groep A-rijders was gezet.^[16] Kruithof accepteerde de degradatie naar de veteranen niet en haalde zijn gelijk bij de geschillencommissie van de KNSB.^[17] Een jaar later ging hij vrijwillig bij de veteranen rijden en hij werd lid van de Begeleidingscommissie Marathonschaatsen (BCM).^[18] Naast het schaatsen nam hij deel aan de wintertriatlon waarin hij vier keer de nationale titel won bij de veteranen.^[19]

Op zijn 81e verjaardag, 16 december 2017 werd Kruithof onderscheiden met de Gouden Speld van de KNSB.^[20] In februari 2023 werd voor hem een zwerfkei met plaquette onthuld op het Piet Soerplein in Havelte.^[21]