Jan Fontijn

Johannes Henricus Antonius (Jan) Fontijn (Amsterdam, 9 februari 1936 – aldaar, 6 januari 2022) was een Nederlandse neerlandicus en literatuurwetenschapper.

Fontijn groeide op als een na jongste kind in een katholiek gezin met zes zussen en vijf broers. Als tiener verloor hij een zus, twee broers en ook nog zijn moeder. Later zou hij schrijven dat zijn succes als biograaf deels te danken is aan het feit dat hij in zijn jeugd was omringd met jonge vrouwen.^[1]

Fontijn was lange tijd universitair docent bij de vakgroep Neerlandistiek van de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast was hij literatuurcriticus van Het Parool en Vrij Nederland en redacteur van het literair tijdschrift De Revisor.

In het bijzonder heeft Fontijn zich beziggehouden met de biografie als literair genre, waarover hij diverse studies schreef. Zijn hoofdwerk is de tweedelige biografie van Frederik van Eeden, verschenen in 1990 en 1996. Het eerste deel Tweespalt was tevens zijn dissertatie bij zijn wetenschappelijke promotie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. In 2015 verscheen zijn biografie van Jacob Israël de Haan. Daarnaast wijdde hij studies aan Herman Heijermans, Frans Coenen, Carry van Bruggen, en laatstelijk de Franse romanschrijver Stendhal.

Hij heeft vele publicaties op zijn naam staan. Hiertoe behoren opstellen over Populaire literatuur, een schoolboek Ik heb al een boek over romananalyse en essays over mystiek, muziek, decadentie en literatuur. Daarnaast publiceerde hij over literaire stromingen als futurisme, dadaïsme, constructivisme en surrealisme. Voor de enigszins autobiografische roman Biefstuk en benzine, verschenen in 2003, werd hij genomineerd voor de Gerard Walschapprijs en ontving hij de Dirk Martensprijs van de stad Aalst.

Jan Fontijn was de echtgenoot van de schilderes en schrijfster Charlotte Mutsaers, die met de P.C. Hooftprijs geëerd is. Hij overleed op 85-jarige leeftijd.^[2][3]

• Zuster en super-ego (1971)
• Populaire literatuur (1974) ISBN 90-6185-041-X (Digitale versie)
• Ik heb al een boek. Het analyseren van jeugdboeken, lectuur en literatuur (1974), met Ton Anbeek ISBN 90-01-03228-1
• Carry van Bruggen. 1881-1932 (1978), met Diny Schouten
• Frans Coenen (1981), met Gideon Lodders
• Leven in extase. Opstellen over mystiek en muziek, literatuur en decadentie rond 1900 (1983) ISBN 90-214-6300-8
• Tweespalt. Het leven van Frederik van Eeden tot 1901. Proefschrift Nijmegen (1990) ISBN 90-214-6301-6
• Op bezoek bij J.J. Voskuil, geïnterviewd door J. Fontijn (1991) ISBN 90-282-0798-8
• De Nederlandse schrijversbiografie (1992) ISBN 90-6194-048-6 (Digitale versie)
• Een bond van genieën om de wereld te redden (1993) ISBN 90-6354-064-7
• Aanslag op de letteren. De tegenstemmen van Sorin Alexandrescu, Marja Brouwers, Hella S. Haasse, Atte Jongstra, Anton Korteweg, Nicolaas Matsier, Marcel Möring, Philippe Noble, Cyrille Offermans, Ethel Portnoy, Jan Stroop, Willem van Toorn, Jacq Vogelaar, Joost Zwagerman, Hugo Brandt Corstius, Kees Fens, A.F.Th. van der Heijden, W.G. Klooster, Frank Ligtvoet, Margriet de Moor, Charlotte Mutsaers, Nelleke Noordervliet, Connie Palmen, Margreet Ruardi, Maarten van den Toorn, Hugo Verdaasdonk, Rudi Wester, samenst. Jan Fontijn, Marita Mathijsen, Anthony Mertens, 1993, ISBN 90-234-5329-8
• Frederik van Eeden. Een open boek. Voordracht ISBN 90-75038-03-8
• Trots verbrijzeld. Het leven van Frederik van Eeden vanaf 1901 (1996) ISBN 90-214-6302-4
• Broeders in bedrog. De biograaf en zijn held. Essay (1997) ISBN 90-214-6303-2
• Biefstuk en benzine (2003), roman ISBN 90-282-4011-X
• Kijk naar de vis. Notities, columns en essays van een lezer (2003) ISBN 90-282-0997-2
• Louis Couperus en Jean Genet over de Islam en de Palestijnen (2009)
• Opgebouwd uit hetzelfde. Broers en zusters in de literatuur (2011) ISBN 978-90-234-6023-7
• Tederheid en storm. De persoonlijkheid van Jacob Israël de Haan (2012) ISBN 978-94-90913-18-2
• Onrust. Het leven van Jacob Israël de Haan, 1881 - 1924 (2015) ISBN 978-90-234-9151-4
• Moederskinderen. Over moeders en zonen (2019) ISBN 978-90-446-3967-4
• Stendhal. Een zwervende gelukzoeker (2021) ISBN 978-90-446-4949-9

• Cahiers door Paul Valéry ISBN 978-94-90913-77-9

• Jan Fontijn bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)