Frans Coenen (schrijver)

Frans Coenen (jr.)
Coenen tussen 1910 en 1920 (Collectie Letterkundig Museum)
Persoonsgegevens
Geboortedatum	Amsterdam, 24 april 1866
Geboorteplaats	Amsterdam
Overlijdensdatum	Amsterdam, 23 juni 1936
Overlijdensplaats	Amsterdam
Geboorteland	Nederland
Opleiding en beroep
Beroep	schrijver, essayist, literatuurcriticus, museumconservator
Werken
Genre(s)	naturalisme
Stroming(en)	naturalisme
Dbnl-profiel
RKD-profiel
Portaal    Literatuur

Frans Coenen (jr.) (Amsterdam, 24 april 1866 – aldaar, 23 juni 1936) was een Nederlandse naturalistische schrijver, essayist, literatuurcriticus en museumconservator.

Frans Coenen was de tweede zoon van de componist Frans Coenen sr. (een van de oprichters van het Amsterdamsch Conservatorium) en Anna Maria van El. Hij groeide als kind enigszins geïsoleerd op doordat hij leed aan astma. In 1886 begon hij in Amsterdam aan een studie rechtsgeleerdheid, die in 1892 werd afgesloten met zijn promotie op het proefschrift De Fransche wet tot bescherming van verwaarloosde en mishandelde kinderen. Hieruit blijkt een sterke sociale bewogenheid. Eerder al had Coenen in zijn dagboeken blijk gegeven van een neiging tot melancholie en sterke zelftwijfel.

Na een korte onbevredigende periode als journalist bij het Rotterdamsch Nieuwsblad was hij van 1894 tot 1910 recensent voor toneel, muziek en schilderkunst bij de Opregte Haarlemsche Courant. Ook ging hij meewerken aan De Kroniek, het tijdschrift van Pieter Lodewijk Tak. Daarnaast werd hij in 1895 conservator van het Huis Willet-Holthuysen aan de Herengracht in Amsterdam.

Hij huwde op 11 oktober 1899 met Louise Sophia Vischer. Zij hadden geen kinderen, omdat de depressieve Coenen dat niet wilde. Het huwelijk was daardoor niet gelukkig. Ernaast had hij liefdesrelaties, zoals met Carry van Bruggen, Marie Anne Tellegen^[1] en Clare Lennart.^[2] De naturalistische romans en novellen die hij in de jaren 1892 - 1905 publiceerde, getuigen van een sombere geest. Zijn personages hebben gevoelens van verveling en doodsverlangen. Titels als Verveling, Een zwakke, Bleeke levens en In duisternis spreken in dit opzicht boekdelen. Zijn beste en bekendste werk uit deze periode is Zondagsrust, waarin het uitzichtloze en kleingeestige leven van een gezin in een volksbuurt wordt beschreven.

Na 1905 schreef Coenen nauwelijks meer fictioneel proza. Hij was onder de invloed geraakt van de ideeën van Hegel, die door Gerard Bolland in Nederland werden verspreid. Bij deze filosofen vond hij een andere kijk op het leven dan bij het determinisme van de naturalisten, waardoor hij met wat meer vertrouwen in de wereld stond en ook meer de sociale bewogenheid toonde die al uit zijn proefschrift was gebleken. Hij was lid van de SDAP, al heeft hij zich nooit een vooruitstrevend partijlid getoond. Daarvoor was hij een te individualistische persoonlijkheid. In de jaren dertig werd hij, samen met Jan van Nijlen, Jan Greshoff en Simon Vestdijk, redacteur van het literair tijdschrift Groot Nederland.

In 1936, kort voor zijn dood, schreef hij Onpersoonlijke herinneringen, de kroniek van het huis Willet-Holthuysen waarvan hij de conservator was. Deze beknopte familiegeschiedenis is weleens vergeleken met (het veel omvangrijkere) Buddenbrooks van Thomas Mann en geldt als Coenens beste werk.

• De Fransche wet tot bescherming van verwaarloosde en mishandelde kinderen. Proefschrift Amsterdam (1892) (Digitale versie)
• Verveling (1892) (Digitale versie) e-book ISBN 978-87-28-43297-6
• Studies (1894) (Digitale versie) e-book ISBN 978-87-28-43302-7
• Een zwakke (1896) (Digitale versie) e-book ISBN 978-87-28-43298-3
• Catalogus der bibliotheek van het Museum Willet-Holthuysen (1896) (Digitale versie)
• Bleeke levens (1899) (Digitale versie) e=book ISBN 978-87-28-43300-3
• Catalogus van kunstvoorwerpen der verzameling-Willet-Holthuysen (1901) (Digitale versie)
• Zondagsrust. Bevat ook: Bezwaarlijke liefde (1902) (Digitale versie) e-book ISBN 978-87-28-43298-3
• In duisternis (1903) (Digitale versie)
• Vluchtige verschijningen. Studies en vertellingen. Natuurstemmingen en reisindrukken. Losse beschouwingen (1903) (Digitale versie)
• Schetsen (1903) (Digitale versie)
• In duisternis (1903) (Digitale versie)
• Burgermenschen. Bevat ook: De zomergenoegens van de familie Kramp; Op den weg tot geluk (1905) (Digitale versie)
• Zomergenoegens van de familie Kramp (1906) (Digitale versie)
• Het museum Willet-Holthuysen. Kleine studies in verband met de verzameling-Willet over glas, ceramiek, zilver, enz. (1906) (Digitale versie)
• Kunst aan het volk (1909) (Digitale versie)
• Charles Dickens en de romantiek (1911) (Digitale versie)
• Studiën van de Tachtiger beweging (1924) (Digitale versie)
• Reizen. Een uitweiding en inwijding (1929) (Digitale versie)
• De tuin der fantasie. Een bundel verhalen voor de jeugd / [door Frans Coenen ... et al.] (ca. 1935) (Digitale versie)
• Onpersoonlijke herinneringen (1936) (Digitale versie) e-book ISBN 978-87-28-43299-0
• Veertig jaar commentaar. Een keuze uit de kleine geschriften van mr. Frans Coenen (1947)
• Verzameld werk. Romans, novellen, litterair historische beschouwingen, litterair critisch werk, journalistiek werk (1956)
• De muzikale beddenmaker (1981) ISBN 90-6322-071-5 (Digitale versie)
• Een uitweg. Een keuze uit de verhalen (1981) ISBN 90-214-5822-5 (Digitale versie)
• Een geest die iets te zeggen had. De briefwisseling Dr. P.H. Ritter Jr.-Frans Coenen (1916-1936) (1992) ISBN 90-6412-094-3 (Digitale versie)
• Kleine ervaringen. Het ongebundelde literaire werk 1902-1917 (2005) ISBN 90-73202-63-9

• Lodewijk van Deyssel: Frans Coenen Jr.. Amsterdam, L.J. Veen, 1904 (Digitale versie)
• K.F. Proost: Frans Coenen. Een beeld van zijn leven en zijn werk. Proefschrift Universiteit van Amsterdam. Van Loghum Slaterus, Arnhem, 1958. 234 p. (Digitale versie)
• Jan Fontijn, Gideon Lodders: Frans Coenen. De Engelbewaarder 20, Amsterdam, 1981. 232 p.

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
• W. Otterspeer, 'Coenen (jr.), Frans (1866-1936)', in: Biografisch Woordenboek van Nederland 2 (1985)