Ja, en

Ja, en is een houding die oorspronkelijk gebruikt werd binnen improvisatietheater. Om te voorkomen dat een scène hierbij blokkeert, besluiten spelers in plaats van in de weerstand te gaan door 'ja, maar' te zeggen, mee te gaan met de scène door mee te veren en toe te voegen aan de scène. Het concept is ook overgeslagen op andere sectoren en is terug te vinden in de zogeheten ja-dag, waarbij de betrokkenen overal voor in dienen te zijn.

Improvisatie

Ja, en als oefening binnen improvisatietheater wordt vaak toegeschreven aan Viola Spolin, een van de belangrijkste grondleggers van de kunstvorm die al in de jaren 1940 actief was.[1] Toch heeft Spolin nooit een expliciete oefening gemaakt met die naam, hoewel ze wel elementen van Ja, en omschreef in haar didactiek.[2] The Second City, een improvisatiegroep uit New York die als een van de eerste actief was en haar start had in 1959, maakte er expliciet een oefening van onder de naam Ja, en.[1]

Principe van Ja, en

Het principe van Ja, en is simpel. Het gaat uit van de acceptatie van het voorgaande dat door een tegenspeler is gezegd. Zo zou men een volgende woordenwisseling kunnen zien:

Speler 1: We zijn dinosaurussen.
Speler 2: Ja, en we zijn heel bloeddorstige t-rexen.
Speler 1: Ja, en we zijn op jacht.
Speler 2: Ja, en het is het einde van de wereld, de komeet komt er aan!

De spelers bouwen dus samen het verhaal op en accepteren telkens elkaars aannames. Dat betekent niet dat ze geen meningsverschillen mogen hebben; ze moeten er alleen van uit gaan dat het voorgaande waar is, zodat ze niet met scepticisme de scène vastleggen.[3] Niet alleen is acceptatie van het gezegde in deze relevant, ook het samen bouwen aan een scène en gezamenlijk een positieve sfeer opbouwen waaruit iets kan ontstaan wordt door de gebruikers van Ja, en gewaardeerd.[4][5]

Kritiek

Een belangrijk kritiekpunt op Ja, en is dat het zich vooral verbaal uit. Spelers hoeven in eerste instantie nog niets uit te spelen, kunnen met enkel hun woorden de scène schetsen.[2] Vooral bij meer ervaren spelers wordt dan ook aangeraden dat aangedrongen wordt op het uitspelen van de scène.[5]

Andere sectoren

Naast het gebruik van Ja, en in het theater, wordt het ook op andere plekken benut. Zo wordt het onder meer gebruikt binnen bedrijven, bijvoorbeeld in brainstorming-sessies om te voorkomen dat elk idee bij voorbaat afgeschoten wordt.[1] Ook binnen management en dan meer specifiek veranderingsmanagement wordt dit wel aan een can do-attitude gekoppeld.[6] Berthold Gunster, de bedenker van Omdenken, die tot toneeldocent is opgeleid, gebruikt het principe daarnaast binnen Omdenken, waarbij hij probeert mensen op een andere manier naar situaties te laten kijken.[7]

Binnen de psychologie wordt het principe ook gebruikt om mensen los te laten breken uit hun perfectionisme en om ze te stimuleren zich meer open te stellen.[1] Ja, en stimuleert tot volledig in het moment zijn, zodat er keuzes gemaakt kunnen worden om de 'en' in te vullen.[8] 'In het hier en nu zijn' is ook een belangrijk element in mindfulness, dat in veel vormen van psychische zorg terugkomt.

Binnen de komedie is het Ja, en principe ook belangrijk en bekende komedianten zoals Stephen Colbert en Amy Poehler menen dat hun optredens sterker geworden zijn door de oefening.[1] De houding vormde ook een belangrijke basis in de meme Goncharov.

Ja-dag

Sommige ouders maken ook gebruik van het idee achter Ja, en en voeren zogeheten ja-dagen in met hun kinderen. Op die dagen gaan de ouders in alles mee en mogen de kinderen de invulling van de dag bepalen. Over het algemeen worden de ouders positief verrast door de inhoud van de ja-dagen.[9][10][11] In 2021 kwam een film over dit concept uit, Yes Day, geregisseerd door Miguel Arteta.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.