Irori

Irori (Japans: 囲炉裏 of 居炉裏, [iɾoɾi], Hepburn: irori; Nederlands: Omringde vuurhaard) is een traditionele Japanse verzonken haard in de vloer van een traditionele Japanse woning. In principe is de haard een vierkante, met stenen beklede kuil. Deze haard wordt gebruikt om te koken en om de kamer te verwarmen. Boven de irori hangt vaak een pot of een ketel. Deze hangt aan een constructie, een jizaikagi (自在鉤) genoemd, die middels een hendel omhoog en omlaag kan worden gebracht. Hoewel door moderne voorzieningen, zoals kooktoestellen en radiatoren, de noodzaak aan irori is verdwenen, worden ze toch soms nog geïnstalleerd in moderne Japanse woningen om deze een traditioneel karakter te geven.^[1][2]

Het woord 囲炉裏 of 居炉裏 (いろり;irori), bestaande uit 3 morae: [i-ro-ri; イロリ] is de rōmaji-transcriptie van de kanji: 囲 + 炉 +裏 of 居 + 炉 + 裏. Het is een wago-lexeem. Het is een samenstelling van een attributief gebruikt werkwoord gevolgd door twee zelfstandige naamwoorden (炉 ＋ 裏) die samen de kern van het begrip vormen. Van de twee termen verschilt enkel het attributief gebruikte werkwoord 囲 en 居.^[3][4]

• De spelling 囲炉裏 [irori] wordt verreweg het vaakst gebruikt. De eerste kanji 囲 [i] "omringen" of "besluiten" is een attributief gebruikt werkwoord in de kun-lezing.^[5] Het tweede karakter is het zelfstandig naamwoord 炉 [ro] "haard" in de on-lezing.^[6] Het derde karakter is het zelfstandig naamwoord 裏 [ri] "binnenkant" eveneens in de on-lezing.^[7] Grofweg kan 囲炉裏 [irori] worden vertaald als omringde vuurplaats.
• De spelling 居炉裏 [irori] wordt minder vaak gebruikt. De eerste kanji 居 [i] "bevinden" of "verblijven" is een attributief gebruikt werkwoord in de kun-lezing.^[8] Het tweede karakter is het zelfstandig naamwoord 炉 [ro] "haard" in de on-lezing.^[6] Het derde karakter is het zelfstandig naamwoord 裏 [ri] "binnenkant" eveneens in de on-lezing.^[7] Grofweg kan 居炉裏 [irori] worden vertaald als binnenhaard om bij te zitten.

Irori worden gebruikt voor:

• Verwarming — De irori, doorgaans gelokaliseerd in het midden van de kamer, verwarmde het huis.
• Koken — De irori werd gebruikt om maaltijden te bereiden. Vis werd vaak gespiesd en geplaatst in de as rondom het vuur.
• Verlichting — De irori werd gebruikt als verlichting.
• Drogen — De irori werd gebruikt om voedsel, vers hout, en kleding te drogen dat in de nabijheid van de haard was geplaatst.
• Vuurbron — De irori was een bron van vuur en kon worden gebruikt om een traditionele kamado te onsteken.
• Plek om samen te komen — Tijdens de strenge winterdagen was de plek rondom de irori de enige plek alwaar men comfortabele wijze kon verblijven.
• Verduurzaming van het huis — De irori verwarmde de lucht in de kamer, wat de vochtigheid in het hout verlaagde. De teer aanwezig in de rook dat oprees van het brandende hout drong door tot in de balken onder het rieten dak waardoor deze waterdicht werden en insecten afstootten. De rook in huis kon echter ook gezondheidsproblemen veroorzaken.^[1]

Vergelijkbaar met petroleumkachels produceert brandend steenkool fijnstof en koolstofmonoxide, de laatste kan een direct gevaar vormen in slecht geventileerde ruimtes. Langdurige blootstelling aan fijnstof wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op glaucoom en staar.^[1]

• 
  Irori met een tetsubin aan een jizaikagi.
• 
  Irori
• Een irori in gebruik
• 
  Kleine irori
• 
  Irori met daarboven een jizaikagi
• 
  Een jizaikagi (ketelhaak) met een vis-gevormde hendel
• 
  Een irori in gebruik
• 
  Eenn irori in de wachtkamer van een treinstation (2010)
• 
  Een Irori in een ryokan, in Kagoshima prefectuur, Japan

• Kotatsu

• (en) Winter by the Irori - The Charm of Traditional Japanese Hearths - Een informatief artikel over irori.

Zie de categorie Irori van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.