Erkeshtam

Erkeshtam
De Chinese grenspost bij Erkeshtam
Hoogte	3530 m
Coördinaten	39° 39′ NB, 73° 39′ OL
Van	Kirgizië
Naar	China

Erkeshtam is een dorp, bergpas en grensovergang in Kirgizië nabij de grens met China. In het Kirgizisch en Oeigoers spreekt men over Erkech-Tam, in het Chinees over Irkeshtam. De grensovergang werd voorheen in Chinees ook wel Simuhana genoemd, naar de eerst nederzetting aan de Chinese zijde van de grens.

De bergpas ligt op een hoogte van ongeveer 3530 meter, in een diepe vallei waar het gebergte van de Tian Shan (noorden) overgaat in de Pamir (zuiden). Het vormt een van de laagste bergpassen tussen het Tarimbekken in het oosten en de stroomgebieden van de Syr Darja en Amu Darja (Oxus) in het westen (beiden monden uit in het Aralmeer).

Erkeshtam is de meest westelijke grenspost van China. Het is een van de slechts twee grensovergangen tussen Kirgizië en China, aast de Torugartpas (3752 meter hoogte, 165 kilometer naar het noordoosten).

De grenspost beheert de belangrijkste handelsroute tussen het Tarimbekken in het oosten en de Alay-vallei in het westen.

De A371 (nu EM-05) leidt naar Sary-Tash. Sary-Tash vormt het knooppunt in de Alay-vallei. De M41 (Pamir Highway) kruist de vallei in noord-zuidelijke richting. In het noorden gaat de M41 over de Taldykpas (+/- 3600 m) naar Oš in de Fergana-vallei. Naar het zuiden leidt de M41 dieper de Pamir in, steeds op enige afstand van de Chinese grens. Vanuit Sary-Tash leidt een kleinere weg via de arme Rasht-vallei via Gharm naar de Tadjiekse hoofdstad Dushanbe.

Aan de Chinese zijde verbindt de G3013 Kashgar–Irkeshtam Expressway de pas direct met Kasjgar.

Erkeshtam is het eindpunt van de Europese route E60 (die start in Brest, Frankrijk) en onderdeel van de Aziatische Snelweg AH65. De grenspost, die decennialang gesloten was tijdens de Koude Oorlog, werd in 1998 officieel heropend. De overslag is significant: 2008 werden 58.900 reizigers en 520.000 ton vracht verwerkt.

Erkeshtam is al millennia een belangrijk controlepunt. Al tijdens de Han-dynastie (vanaf de 2e eeuw v. Chr.) stond het bekend als Juandu (letterlijk 'Belastingcontrole'). Historici vermoeden dat dit de Hormeterium ('handelarenpost') is die door de geograaf Ptolemaeus werd beschreven, hoewel de exacte locatie van zijn beroemde 'Stenen Toren' ter discussie staat. Historisch gezien was de overgang de meest directe poort vanuit de westelijke oasestad Kashgar (Tarimbekken) naar de rijke Fergana-vallei via Oš. Dankzij de relatief lage hoogte was Erkeshtam historisch de meest bevoorrechte route. Erkeshtam was de westelijke uithoek van het Chinese imperium, waar de zijde uit het oosten het bergachtige Centraal-Azië binnentrok.

Aan het einde van de 19e eeuw kwam de pas onder Russische controle als deel van The Great Game (verovering van het Kanaat Kokand). Kirgizië werd deel van wat toen Russisch Turkestan heette. Het pad over de pas werd in 1893 door de tsaren uitgebouwd en bleef van strategisch belang. In 1934 gebruikten politieke leiders van de Eerste Oost-Turkestaanse Republiek de pas om te vluchten toen ze uit Kashgar werden verdreven.

Het dorp Erkeshtam ligt een kleine 3 kilometer ten zuidwesten van de grenspost, op de zuidoostelijke oever van de rivier Koksu, op een hoogte van ongeveer 2850 meter. Verder naar het westen stijgt de weg nog verder door, steekt nog twee grote rechterzijrivieren van de Koksu over om uiteindelijk een hoogte van 3530 meter te bereiken. Het topografische bergzadel ligt 24,5 kilometer ten westen van de staatsgrens, 33 kilometer over de weg vanaf het dorp.