Interlandelijke adoptie

In het publieke debat en in media bestaat regelmatig spraakverwarring tussen buitenlandse adoptie en interlandelijke adoptie. Interlandelijke adoptie betreft adoptie waarbij een kind vanuit het herkomstland wordt overgebracht naar het land waar de adoptiefouders wonen, doorgaans via internationale bemiddelingsprocedures door een adoptieorganisatie. Bij buitenlandse adoptie is van dit overbrengen geen sprake. Adopties vinden plaats binnen het buitenland zelf, bijvoorbeeld door Nederlanders die een kind adopteren volgens de regels van het land waar het kind woont. Bij deze adoptievorm wordt het kind niet naar Nederland gehaald zoals bij interlandelijke adoptie. De geadopteerde blijft in het buitenland of kan later op eigen initiatief of met de familie naar Nederland komen. Bij buitenlandse adopties kunnen juridische gevolgen optreden waarmee de geadopteerde verbonden wordt met het land van de adoptant

Deze terminologische verwarring kan leiden tot onduidelijkheid over juridische verantwoordelijkheden, toepasselijke regelgeving en de interpretatie van onderzoeks- en beleidsdocumenten. Geadopteerden kunnen hierdoor tussen wal en schip vallen.^[1]

Nederland kende vanaf de jaren vijftig een sterke groei van interlandelijke adoptie, met herkomstlanden in Azië, Latijns-Amerika en Afrika. De adopties werden bemiddeld door vergunninghoudende organisaties en vonden plaats in een context waarin kinderloosheid, humanitaire motieven en internationale solidariteit een rol speelden. Vanaf de jaren negentig nam de aandacht voor risico’s en misstanden toe.

Onderzoek, journalistieke publicaties en ervaringsverhalen van geadopteerden brachten structurele problemen aan het licht, waaronder:

• vervalste of onvolledige afstammingsgegevens;
• kinderhandel en -roof;
• gebrek aan toezicht op bemiddelingsorganisaties;
• onvoldoende rechtsbescherming voor kinderen en biologische families.

In 2019 stelde de Nederlandse regering de Commissie Onderzoek Interlandelijke Adoptie in, onder voorzitterschap van Tjibbe Joustra. De commissie concludeerde in 2021 dat de Nederlandse overheid decennialang tekort was geschoten in het voorkomen van misstanden en het beschermen van kinderrechten. Naar aanleiding van het rapport werd in 2021 een tijdelijke stop ingesteld op interlandelijke adopties.

Interlandelijke adoptie leidde in Nederland tot diverse rechtszaken. Een bekend voorbeeld is de zaak van Dilani Butink, die de Nederlandse Staat aansprakelijk stelde voor het toelaten van haar adoptie ondanks aanwijzingen van misstanden in Sri Lanka. Hoewel haar vorderingen uiteindelijk werden afgewezen, kreeg de zaak grote maatschappelijke en juridische betekenis.

Daarnaast kreeg de documentaire De Afhaalchinees veel media-aandacht. Deze term verwijst naar een individuele adoptie uit China waarbij ernstige vragen werden gesteld over de rechtmatigheid van de adoptieprocedure en de rol van Nederlandse instanties^[2][3].

Voor veel interlandelijk geadopteerden vormen rootsreizen een belangrijk middel om meer te weten te komen over hun herkomst en identiteit. Deze reizen worden soms georganiseerd door bemiddelingsorganisaties of belangenverenigingen, maar roepen ook vragen op over ethiek, commerciële belangen en psychologische begeleiding^[4][5][6].

In 2023 werd het Expertisecentrum interlandelijke adoptie (INEA) opgericht. Inea biedt ondersteuning aan binnenlands en interlandelijk geadopteerden, afstandsouders en donorkinderen bij vragen over afstamming, dossiers en identiteitsherstel.

Ook België kende een geschiedenis van interlandelijke adoptie, met vergelijkbare herkomstlanden en risico’s. Rapporten en getuigenissen wezen op gebrekkig toezicht, afhankelijkheid van buitenlandse partners en onvoldoende nazorg voor geadopteerden. De regulering van interlandelijke adoptie verschilt per gemeenschap, maar sluit aan bij internationale verdragen.