Hortusbrug

Hortusbrug
De Hortusbrug (2018)
Algemene gegevens
Locatie	Amsterdam-Centrum
Coördinaten	52° 22′ NB, 4° 54′ OL
Overspant	Nieuwe Herengracht
Breedte	30 m
Brugnummer	239
Gebruik
Weg	Muiderstraat, Plantage Middenlaan
Architectuur
Type	basculebrug
Architect(en)	Dirk Sterenberg van de Dienst der Publieke Werken
Materiaal	beton
Bijzonderheden	balustrades, brugwachtershuisje
Portaal    Verkeer & Vervoer

De Hortusbrug (brug nr. 239) is een basculebrug in Amsterdam-Centrum. De brug overspant de Nieuwe Herengracht en verbindt zo de Muiderstraat met de Plantage Middenlaan.

De betonnnen brug uit 1960 werd ontworpen door Dirk Sterenberg en heeft twee doorvaarten (een vaste brug en de basculebrug), waartussen rondeelachtige pijlers versierd met basaltblokken. Aan zuidoostkant is een brugwachtershuisje in de stijl van Le Corbusier. De stalen bewerkte blauwe balustrades zijn een ontwerp van Herman van der Heide.

Aan de zuidkant van de brug ligt Hortus Botanicus Amsterdam, waarnaar de brug vernoemd is. Ten westen van de brug ligt de Portugees-Israëlietische Synagoge, ten oosten het Wertheimpark. De brug wordt omringd door rijksmonumenten, behalve aan de oostzijde van Muiderstraat, waarbij in de tweede helft van de 20e eeuw nieuwbouw is gepleegd.

Tramlijn 14 rijdt over de brug.

Zowel stadsarchitect Daniel Stalpaert als Frederik de Wit tekenden hier een brug op hun plattegronden uit 1662 en 1688. De te overspannen gracht heette destijds Heere Graft. Gerrit de Broen tekende op zijn kaart uit 1737 een welfbrug met drie doorvaarten.

Door de vaarroute tussen de Amstel en het IJ via de Nieuwe Herengracht moest in 1876 de welfbrug wijken. Er kwam een relatief smalle ongelijkarmige draaibrug (draaipunt niet in het midden) met aan de noordwestkant een zogenaamde aanbrug.

De bovenbouw werd rond 1882 vervangen met het oog op toenemend verkeer en ook de komst van de paardentram, die echter pas rond 1892 de verbinding ging verzorgen tussen het Centraal Station Amsterdam en de Weesperzijde. De brug had sierlijke lantaarns, die moesten in 1904 wijken voor portalen voor de bedrading van de elektrische tram. Deze brug functioneerde tot 3 november 1958. Ze werd inclusief paalfundering vervangen; de bovenbouw van de brug ging niet verloren, maar werd hergebruikt bij brug 345.

De vervanging bestond uit een betonnen basculebrug naar een ontwerp van Dirk Sterenberg van de Dienst der Publieke Werken en kwam in gebruik op 26 november 1960. Tot die tijd was de brug gestremd en reed ook tram 9 tijdelijk om via de Utrechtsestraat.^[1]. Er moest bij de Muiderstraat een brede brug komen voor het verkeer naar en van de IJtunnel. De brug zou later model staan voor de Kortjewantsbrug en Kattenburgerbrug van Sterenbergs baas en collega Dick Slebos. Bij de bouw van de brug werden enkele trapwerken toegevoegd, onder meer leidend naar de naast de brug liggende schuilkelders.

• Amsterdam kent ook een brug met nummer 239P; de P verwijst hierin naar beheer door de provincie. Het is zeer klein bruggetje over een duiker in het Middenmeerpad in de Watergraafsmeer.

• 
  De draaibrug, gefotografeerd door Jacob Olie in 1893
• 
  Bouw van de Hortusbrug (1960)
• 
  Kinderen spelen bij de openstaande Hortusbrug (1960)
• 
  Brughuisje aan de Nieuwe Herengracht (2011)
• 
  De Hortusbrug, gezien naar het noorden (2012)
• 
  De brug wordt besproeid om uitzetting te voorkomen vanwege de hoge temperatuur (2016)
• 
  Hortusbrug met basaltbrokken en ijzeren balustrades (2017)
• De brug gaat open (2021)

Zie de categorie Brug 239, Hortusbrug van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.