Historia der Geburt Christi (SWV 435)

De Historia der Geburt Christi (SWV 435) is een kerstoratorium van de Duitse componist Heinrich Schütz. Het werk werd uitgevoerd in de hofkapel van de keurvorst van Saksen te Dresden, en gepubliceerd in 1664.

De Historia, der freuden- und gnadenreichen Geburth Gottes und Marien Sohnes, Jesu Christi, unsers einigen Mittlers, Erlösers und Seligmachers (“Het verhaal/de geschiedenis van de vreugdevolle en genaderijke geboorte van de God's en Maria's zoon, Jezus Christus, onze enige middelaar, verlosser en zaligmaker”) is de eerste moderne toonzetting van het kersverhaal in het Duits. De tekst is door de hofcomponist van de keurvorst van Sachsen in diens opdracht door Heinrich Schütz getoonzet op een expressieve manier, gebaseerd op Italiaanse voorbeelden. De tenor reciteert in de stile recitativo (het secco-recitatief, bekend uit de cantates van Bach) het kerstverhaal, terwijl de passages in directe rede (de engel, de herders, de wijzen, Herodes, de schriftgeleerden) een concertante versie van de tekst brengen in de stile concertato. Een eerste versie van het oratorium werd wellicht met Kerstmis 1660 in Dresden uitgevoerd, maar dan nog zonder de concerterende intermedi.

In 1664 kreeg het werk zijn definitieve vorm en werd gepubliceerd. Tot 1908 was enkel dit deel bekend, toen ontdekte een Duite musicoloog echter de overige stukken (in handschrift) in de collectie van Gustav Düben in Uppsala. Enkel van het openingskoor is niet de originele partituur bekend, enkel de becijferde baslijn.

In 2017 verzorgde Bettina Varwig een nieuwe kritische editie.^[1]

Het oratorium opent met een sinfonia gevolgd door een introductie voor negenstemmig koor (4 zangstemmen, 5 instrumentaalstemmenm), dan volgt de vertelling van de bijbeltekst (evangelist, tenor), die acht keer wordt afgelost door zangers (en instrumenten) in de vorm van een 'geestelijk concert', de intermedia. Zij zetten het verhaal kracht bij en geven het kleur. De delen zijn:

1. De Engel tot de Herders (Der Engel zu den Hirten), sopraansolo
2. Het Koor der Engelen (Die Menge der Engel), zesstemmig koor
3. De Herders op het Veld (Die Hirte auf dem Felde)
4. De Wijzen (Die Weisen aus dem Morgenlande), driestemmig koor
5. De Hogepriesters en Schriftgeleerden (Die Hohen Priester und Schriftgelehrten), driestemmig koor (bassen)
6. Herodes (Herodes), bassolo
7. De Engel tot Jozef (Der Engel zu Joseph), sopraansolo
8. De Engel tot Jozef (Der Engel zu Joseph), sopraansolo

Het oratorium sluit af met een danklied: Dank Sagen wir allen - het Grates nunc omnes , de sequens voor de Middernachtmis die door het concilie van Trente is geschrapt, maar in de Lutherse traditie zowel in het Latijn als in het Duits zeer geliefd is gebleven. De originele uitgave en een moderne partituur kan vrij worden gedownload op IMSLP.^[2]

Vanaf de (Italiaans aandoende) openingssinfonia ademt het werk een blijmoedige, feestelijke sfeer. De duistere elementen in het kerstverhaal (m.n. de klacht van Rachel na de kindermoord te Bethlehem) geven hieraan diepte (claire-obscur). De vertelling wordt gedragen door de evangelist, wiens gedetailleerde en heldere recitatieven het hele kerstverhaal vertellen (u hebt geen boekje nodig om het te volgen). Dit was ook het deel van het oratorium dat Schütz publiceerde.^[3]

• Heinrich Schütz
• Musikalische Exequien