Haaften
Plaats in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
 (Details) | |||
  | |||
 | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Gelderland | ||
| Gemeente | West Betuwe | ||
| Coördinaten | 51° 49′ NB, 5° 13′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 8,52[1] km² | ||
| - land | 6,58[1] km² | ||
| - water | 1,94[1] km² | ||
| Inwoners (2023-01-01) |
2.890[1] (439 inw./km²) | ||
| Woningvoorraad | 1.227 woningen[1] | ||
| Overig | |||
| Netnummer | 0418, 0345 | ||
| Woonplaatscode | 3360 | ||
| Belangrijke verkeersaders |    | ||
| Foto's | |||
 | |||
| Zicht op Haaften met ruïne Kasteel Goudenstein. | |||
 | |||
| Beeld Beschermvrouwe van Marja van Riel, aan de Waal (1999, na dijkverzwaringsproject) | |||
| |||
Haaften is een dorp in de gemeente West Betuwe in de Nederlandse provincie Gelderland. Het dorp is gelegen aan de noordelijke oever van de Waal en ligt in de stedendriehoek van Utrecht, Tiel en Gorinchem. Haaften telt 2.910 inwoners (2024). Van 1818 tot 1977 was Haaften een zelfstandige gemeente.
Haaften is een lintdorp dat zich uitstrekt langs de Waalbandijk. De dijk omsluit het dorp aan drie zijden. Bepalende elementen in het dorpssilhouet zijn de kerktoren, de molen en de kasteelruïne.
Toponymie
De oudst bekende vermelding van de naam stamt uit circa 960 als 'Hoaftens'. Tussen 968 en 971 werd het genoteerd als 'Haftnon' en in 1031 als 'Hafthin'.[2] In de 12e eeuw kwamen varianten als 'Hasten' en 'Haffethen' voor. De etymologische oorsprong is onduidelijk. In het lokale dialect wordt de naam uitgesproken als 'Hofte'. Het adellijke geslacht Van Haeften ontleende zijn naam aan het dorp.
Geschiedenis
De historie van Haaften is gevormd door de interactie tussen de bewoners en de rivier de Waal, alsook door oorlogsgeweld en een grote brand. Deze gebeurtenissen hebben geleid tot een sterke sociale cohesie die zichtbaar is in het verenigingsleven. Het monument ter herdenking van de brand van 1866, dat een feniks uitbeeldt, symboliseert de cyclus van vernietiging en herstel.
Middeleeuwen en heerlijkheid
Archeologische vondsten wijzen op bewoning in het gebied sinds de 10e eeuw. In 1031 was er al sprake van een kapel, toen bisschop Meinwerk van Paderborn de kerk en goederen schonk aan de abdij van Abdinghof.[2] Voor 1399 werd deze kapel verheven tot parochiekerk.
Haaften had eeuwenlang de status van heerlijkheid met eigen rechtspraak. Het geslacht Van Haeften had de heerschappij lange tijd in handen. De strategische ligging van het dorp wordt onderstreept door een veldslag die in 1494 nabij Haaften plaatsvond tussen de troepen van hertog Karel van Gelre en het leger van keizer Maximiliaan van Oostenrijk.[3]
Kasteel Goudenstein
De geschiedenis van het dorp is nauw verbonden met Kasteel Goudenstein, dat in de 13e eeuw voor het eerst werd vermeld. Het werd gebouwd door de familie Van Haeften. De oudste overblijfselen dateren uit de 14e eeuw.[4] De heerlijkheid bleef tot 1608 in bezit van de familie, waarna het overging op andere families zoals De Cocks van Haeften, Van Brederode en vanaf 1712 de Amsterdamse koopmansfamilie Dutry.
In 1672, tijdens de Hollandse Oorlog, werd het kasteel verwoest door Franse troepen, waarbij enkel een hoektoren overeind bleef. Een nieuw landhuis, gebouwd door de familie Dutry, werd in 1794 eveneens door de Fransen vernietigd.[2] De overgebleven toren werd in 1968-1969 gerestaureerd en is nu eigendom van de Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen.
Rampen en belangrijke gebeurtenissen
1809: Een dijkdoorbraak zorgde voor een volledige overstroming van het dorp. Koning Lodewijk Napoleon bezocht Haaften en doneerde geld voor de wederopbouw.
1866: Een ernstige cholera-epidemie eiste vele levens.
1866: Op 9 juni legde een grote brand 65 huizen in de as. Een inzamelingsactie bracht 17.000 gulden op, waarmee onder andere de Sophiabuurt werd gebouwd.[2]
1967: De windhoos van 25 juni 1967 veroorzaakte aanzienlijke schade.
1995: Tijdens het hoogwater in 1995 werd het dorp preventief geëvacueerd. De dijken hielden stand.
2007: Een stroomstoring in de Bommeler- en Tielerwaard trof het dorp nadat een Apachehelikopter tegen hoogspanningskabels vloog.
Tweede Wereldoorlog
In mei 1940 werd Haaften geëvacueerd vanwege de gevechten langs de Waal. Het dorp werd in mei 1945 bevrijd door de Prinses Irene Brigade. Een oorlogsplaquette in de Engelenhof herdenkt de burgerslachtoffers uit het dorp.[5]
Bestuurlijke geschiedenis
Haaften was van 1818 tot en met 1977 een zelfstandige gemeente. In 1978 werd de gemeente samengevoegd met die van Herwijnen, Heukelum, Spijk en Vuren tot de nieuwe gemeente Neerijnen. Per 1 januari 2019 is de gemeente Neerijnen opgegaan in de fusiegemeente West Betuwe.
Geografie en natuur
Haaften is een esdorp, gelegen op ongeveer vijf meter boven zeeniveau. Ten noorden van het dorp ligt het Haaftensche Veld, een gebied met rivierkleigrond, boomgaarden en weilanden.
Ten zuiden van Haaften, in de uiterwaarden van de Waal, ligt natuurgebied de Crobsche Waard. Dit gebied van circa 240 hectare is beïnvloed door de winning van klei, wat heeft geleid tot het ontstaan van kreken en plassen.[6] Het gebied heeft een hoge biodiversiteit met kolonies van aalscholvers, blauwe reigers en lepelaars.[7] Ook bevers hebben er burchten gebouwd. De Crobsche Waard is onderdeel van het programma Ruimte voor de Rivier.
Voormalig gemeentewapen
Het officiële wapen van de voormalige gemeente Haaften werd vastgesteld op 7 oktober 1818 en was gebaseerd op het wapen van de familie De Cocq van Haeften.[8] De blazoenering luidt: "In keel (rood) drie palen van vair; een schildhoofd van goud beladen met een barensteel van sabel (zwart) met drie hangers." Het wapen dat soms ten onrechte wordt geassocieerd met Haaften – een zilveren schild met drie rode fleur-de-lys – is het familiewapen van het geslacht Van Haeften.
Bezienswaardigheden
Haaften telt twee rijksmonumenten en zestien gemeentelijk monumenten.[9]
De ruïne van Kasteel Goudenstein, een overblijfsel van het 14e-eeuwse kasteel.
Korenmolen De Blauwe Reiger, een ronde stenen stellingmolen uit 1856. De molen werd gebouwd ter vervanging van een houten standerdmolen die in 1855 afbrandde. De molen is nog steeds in gebruik door vrijwillige molenaars.[10]
De protestantse kerk, een neogotische zaalkerk uit 1851 met een torenklok uit 1702.
Economie en verkeer
De meeste voorzieningen zijn geconcentreerd in en rond de Herenstraat. Het dorp is bereikbaar via de N830, die aansluit op de A2 en A15. Het openbaar vervoer wordt verzorgd door busdiensten van Arriva. In de zomermaanden vaart er een voet- en fietsveer naar Zaltbommel.
Aan de Waal ligt de Overnachtingshaven Haaften, een belangrijke rustplaats voor de binnenvaart.
Verenigingsleven en cultuur
Het multifunctionele centrum 'De Burcht van Haeften' is de spil van het sociale en culturele leven en biedt onderdak aan sportfaciliteiten, vergaderruimtes en de bibliotheek.[11] Haaften kent een actief verenigingsleven met onder meer voetbalvereniging VV Haaften, een muziekvereniging en diverse koren. De Oranjevereniging Haaften organiseert jaarlijkse evenementen zoals Koningsdag en het Zomerfeest.[12]
Onderwijs
Het dorp heeft twee basisscholen: de christelijke basisschool (CBS) Goudenstein en de openbare basisschool (OBS) De Wielewaal.
Bekende personen
Het adellijke geslacht Van Haeften, dat zijn naam aan het dorp ontleent. Werner en Hans Bernd von Haeften, leden van een Duitse tak, waren betrokken bij het complot van 20 juli 1944.
Maite Hontelé (1980), trompettiste gespecialiseerd in salsa, leerde trompet spelen bij de lokale harmonie.[13]
Nimir Abdel-Aziz (1992), professioneel volleyballer en aanvoerder van het Nederlands team, groeide op in Haaften en begon zijn volleybalcarrière bij Haaften Kwiek.[14]
Cor de Kock (1946), fotograaf.
Dorp en omgeving
Zie ook
Externe link
Bronvermeldingen
- 1 2 3 4 5 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- 1 2 3 4 Korte geschiedenis van het dorp Haaften. Regionaal Archief Rivierenland. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Haaften - Geschiedenis Extra. geschiedenisextra.nl. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Haaften - Historische Kring West-Betuwe. Historische Kring West-Betuwe. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Haaften, oorlogsplaquette. Nationaal Comité 4 en 5 mei. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ 6.2 Crobsche Waard - Dijkversterking Gorinchem - Waardenburg. Dijkversterking Gorinchem-Waardenburg. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Crobsche Waard - SBNL Natuurfonds. SBNL Natuurfonds. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Wapen van Haaften - Wikipedia. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Monumenten in Haaften. Monumenten.nl. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ De Blauwe Reiger te Haaften. De Hollandsche Molen. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Verenigingen in Burcht van Haeften. Burcht van Haeften. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Oranjevereniging Haaften. Oranjevereniging Haaften. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ About. maitehontele.nl. Geraadpleegd op 11 september 2025.
- ↑ Nimir Abdel-Aziz: Wereldburger in Oranje. TeamNL. Geraadpleegd op 11 september 2025.
· 
· 