Grenland

Grenland is een (historisch) district in de provincie Telemark, in het zuid-oosten van Noorwegen. Door de eeuwen heen heeft de naam "Grenland" betrekking gehad op verschillende gebieden.

In de moderne tijd heeft Grenland meestal betrekking op het gebied van de gemeenten Skien, Porsgrunn, Bamble en Siljan; soms worden ook de gemeenten Kragerø en Drangedal hierbij gerekend.^[1] In deze regio wordt het Grenlandsmål gesproken, het Grenland’s dialect.

Daarnaast wordt de term gebruikt voor het stedelijk gebied rondom de steden Skien en Porsgrunn, goed voor een gezamenlijke populatie van ruim 90.000 inwoners. Tot slot vormt Grenland het grootste deel van het historische district Nedre Telemark ("Lager Telemark"), samen met de gemeente Midt-Telemark en Heddal. Deze historische districten komen terug in de huidige Noorse gerechtsgebieden, Nedre Telemark tingrett en Øvre Telemark tingrett.

De provincie Telemark in het algemeen en Grenland in het bijzonder staan bekend om een sterke industriële traditie, met een geconcentreerde proces- en petrochemische industrie die tot de grootste en belangrijkste van Noorwegen behoort. De petrochemie is gecentreerd in Rønningen, Rafnes (INEOS) en op Herøya bij Porsgrunn (Norsk Hydro). Ook wordt er door Grenland Group AS in Skien ethyleen gescheiden van liquefied natural gas uit het Ekofisk-veld, wordt er polyethyleen en propyleen geproduceerd door het stoomkraken en vindt er productie van pvc en andere plastieken plaats. Norcem produceert al sinds 1919 cement in de Dalen Portland Cementfabrikk in Dalen bij Brevik.

Tijdens de vroege Vikingtijd, nog voor Harald I van Noorwegen als eerste koning aan de macht kwam, was Grenland een klein koninkrijk. De naam werd toen voornamelijk gebruikt voor het gebied rond het Norsjø, een meer in zuiden van Telemark, tot aan Bø.^[2] Het koninkrijk maakte deel uit van het grotere Grænafylket (of Grenafylket), een historische provincie waar ook Vestmar ten westen van het Langesundsfjord bij hoorde. Koning Olaf II van Noorwegen is mogelijk in Grenland geboren, op Lindheim nabij de Tinghaug in Gvarv.^[3] Zijn vader Harald Grenske komt ook uit Grenland, getuige zijn achternaam Grenske dat "de Grenlandse" betekend.^[4]

De Byzantijnse historicus Jordanes noemde Grenland (het volk van de Grenen) een gotisch koninkrijk in zijn werk Getica (± 550 na Christus): "Sunt quamquam et horum positura Granii, Agadii, Eunixi, Thelae, Rugi, Harothi, Ranii."^[5] Het Ynglingatal, een literair werk van Þjóðólfr van Hvinir over het geslacht Ynglinge, vermeldt dat Olaf Gudrodsson in de negende eeuw na Christus over Grenland heerste.^[6] Daarin staat het volgende geschreven:

Gedurende de periode van 1380 tot 1814 maakte Noorwegen deel uit van achtereenvolgens de Unie van Kalmar en het Koninkrijk Denemarken en Noorwegen. In die periode vormde Grenland samen met Telemark (nu Øvre Telemark) het voormalige graafschap Bratsberg.^[1] In 1918 ging het geheel over in de huidige provincie, de fylke Telemark.

Van 1994 tot 2012 speelde 1. divisjon-voetbalclub Odds BK uit Skien onder de naam Odd Grenland.^[7] De 2. divisjon-club Pors Fotball uit Porsgrunn werkte intensief samen met met Odd Grenland en gebruikte tot 2018 de naam Pors Grenland.^[8]

• (no) Grenlands Samarbeidet, samenwerkingsverband tussen de verschillende gemeenten in Grenland