Gorinchem V (schip, 1933)

De GORINCHEM V is in 1933 gebouwd bij N.V. Scheepsbouwwerf en Machinefabriek De Klop te Sliedrecht. De stoompont was 13 meter breed en ruim 37 meter lang, bij een diepgang van 1,80 meter en een tonnenmaat van ruim 163 ton. De twee stoommachines van 150 pk (Indicateurpaardenkracht, ipk) dreven elk een schroef aan. De eerste proefvaart was op 13 februari 1933.^[2]

Door de indienststelling van de GORINCHEM V kon de Gorcumse veerdienst met drie boten varen,^[2] waarvan de nieuwe boot de grootste was. Eind jaren dertig zette de dienst jaarlijks 142 duizend auto’s over en ettelijke honderdduizenden passagiers te voet. Wel stelde men vast dat er minder paard-en-wagens en bakfietsen waren dan verwacht: de tijden veranderden.^[2]

In de Tweede Wereldoorlog staken er ook veel Duitsers mee over. In 1944 dook de bemanning onder en nam onder bedreiging een nieuwe bemanning de plaats in.^[3]

De GORINCHEM V liep op 12 september 1944 nog weinig schade op bij een luchtaanval, maar op 28 oktober 1944 lieten twee Hawker Typhoon-jachtbommenwerpers explosieven vallen toen hij voor het eerst met een Duitse bemanning voer. Om 15 uur 5 werd de veerboot getroffen en om 15 uur 7 was hij zinkende, half op een krib bij Sleeuwijk, op de linkeroever van de rivier.^[4][5] Er sneuvelden zes Duitse militairen. In april 1946 werd het schip met drijvende bokken geborgen en daarna gerepareerd.^[2]

De provincie Zuid-Holland huurde de GORINCHEM V in 1961 voor korte tijd en zette haar in voor de dienst op het Volkerak tussen Ooltgensplaat en Dintelsas. De provincie kocht het schip op 15 augustus 1961^[2] voor de verbinding tussen Maassluis en Rozenburg op de Nieuwe Waterweg. Nadat het in de winter van 1962–1963 nog dienst heeft gedaan op het Haringvliet tussen Middelharnis en Hellevoetsluis werd het opgelegd en aangeboden voor de sloop.

De pont werd in 1968 verkocht aan de Algemene Maatschappij Voor Varenden (AMVV), om te kunnen dienen als service- en ontmoetingscentrum voor schippers. Het werd voorlopig opgelegd in de Sliksloothaven in Krimpen aan den IJssel, maar de financiering kwam niet rond en men sloeg een andere richting in. Met steun van een aantal sponsors, zoals de provincie Zuid-Holland, de gemeente Rotterdam en enkele fondsen, werd het schip in 1987 voor 169.000 gulden opgeknapt door scheepswerf Van Eijk in Sliedrecht. Het originele dekhuis werd gesloopt voor een betonnen vloer met speeltoestellen, een grote zandbak en bloembakken. Het schip werd in de Maashaven langszij het schipperscentrum annex ligplaatsschool de Zwarte Zwaan gelegd en werd het Zwarte Zwaantje genoemd. Zo werd het een speeltuinschip annex schoolplein voor varende kleuters van de Stichting voor Landelijk Onderwijs aan Varende Kinderen (LOVK). Ook oudere varende kinderen konden er spelen, maar vanuit de woonwijk was het schip moeilijk bereikbaar voor kinderen.^[6]

Door de opkomst van mobiele telefoons en het internet had de AMVV geen behoefte meer aan het ontmoetingscentrum de Zwarte Zwaan. Het werd begin 2005 verkocht en werd na ombouw een drijvend restaurant in de Parkhaven.

Met het verdwijnen van de Zwarte Zwaan was er geen ligplaatsschool meer in de Maashaven en de kinderen gingen over naar een school aan de Brede Hilledijk. Daar hadden ze buiten geen speelmogelijkheden, en het Zwarte Zwaantje, dat nog steeds vlakbij lag, kwam in beeld. In 2007 werd het voor een symbolisch bedrag overgenomen door de LOVK, die het in de Waalhaven opknapte. De AMVV zorgde nog voor nieuwe speeltoestellen en een nieuwe berging.^[7]

Het Zwarte Zwaantje bleef daarmee nog lang in de Maashaven liggen, maar de gemeente Rotterdam besloot in 2017 dat het speeltuinschip daar weg moest vanwege een nieuwe inrichting van de haven. Het werd in 2017 verkocht aan scheepssloperij Stolk's Handelsonderneming in Hendrik-Ido-Ambacht.

Het burgerinitiatief Leefwerf De Biesbosch zag echter wel brood in het schip, om 'de werelden van land en water te verbinden'. Het moest onderdeel worden van een openbaar toegankelijk, drijvend park tussen vijf historische schepen in de Zuidelijke insteekhaven in Dordrecht. Zowel de initiatiefnemer als de sloper vond het zonde om dit stuk cultuurgeschiedenis te slopen. De sloperij was bereid de sloop nog uit te stellen en het casco werd voorlopig opgelegd in de Rietbaan.

De gemeente Dordrecht zegde € 50.000 toe voor de aanschaf en wilde met dit burgerinitiatief,^[8][9] waarna de stichting Leefwerf De Biesbosch het Zwarte Zwaantje in 2018 kocht. In het kader van de Erfgoedlijn Waterdriehoek kende ook de provincie Zuid-Holland subsidie toe om het varend erfgoed in oude glorie te herstellen.

Neptune Repair heeft in haar loods het dekhuis met stuurhut en schoorsteen gebouwd naar de originele bouwtekening uit 1932. Er moest aan boord eerst heel wat beton weggehakt worden, voordat in november 2020 het dekhuis geplaatst kon worden^[10][11] en de Gorinchem V haar oude aanzicht als veerpont weer had.

Het schip maakt deel uit van Leefwerf De Biesbosch in Dordrecht, samen met de museumschepen Rene Siegfried, LASHbak CGS 6013, Veerdienst III en Marot van stichting De Binnenvaart, alsmede de Oosterwijk, Geran, La Bohème en Avenier.