Gevangenissen in België

België is al meerdere malen door de Raad van Europa^[4] gewaarschuwd, en door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeeld voor ontoelaatbare toestanden in de gevangenissen. De belangrijkste mistoestanden betreffen onder meer het "ernstig chronisch probleem" van de overbevolking, de behandeling van gedetineerden met mentale problemen, en de situatie tijdens stakingen van de cipiers. ^[5][6]

Om de overbevolking (en de verouderde infrastructuur) op te lossen worden een aantal gevangenissen vernieuwd of bijgebouwd. Om de overbevolking op korte termijn aan te pakken huurde het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen van 2010 tot 2016 detentieplaatsen in de penitentiaire inrichting van Tilburg in Nederland. De inrichting van Tilburg was daardoor van 2010 tot 2016 een afdeling van de strafinrichting van Wortel.^[7] Nederland was vragende partij om nog meer Belgische gevangenen onder te brengen aangezien er daar een overcapaciteit is.^[8]

In 2017 hadden 56% van de gedetineerden de Belgische nationaliteit.^[3] De gedetineerden kwamen uit meer dan 130 landen. Voor de niet-Belgische gedetineerden die minstens 2% van de gemiddelde gevangenisbevolking uitmaken zijn de gedetineerden uit de volgende landen: Marokko (9,6%), Algerije (4,8%), Roemenië (3,2%), Nederland (2,7%), Frankrijk (2%) en Albanië (2%).

In de federale gesloten centra ("jeugdgevangenissen") verblijven jongeren die een misdrijf gepleegd hebben en niet in een gemeenschapsinstelling terechtkunnen. In deze centra staat het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen in voor de orde en de veiligheid, maar de gemeenschappen bieden psychosociale begeleiding aan en voorzien onderwijs. Als gevolg van het Vlinderakkoord van 2011 zijn deze jeugdcentra overgedragen aan de Gemeenschappen (voor Brussel is dit de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie).

Transitiehuizen zijn een detentievorm die gedetineerden die bijna einde straf zijn de kans geven om onder intensieve begeleiding te werken aan hun re-integratie. Men wil een geleidelijke overgang van een klassieke detentie naar meer vrijheid, die moet leiden tot minder recidive. De gedetineerden klussen of koken en worden geholpen bij het zoeken naar werk en naar een woning, enz. Zij worden hierbij opgevolgd door criminologen, psychologen en sociaal werkers. Transitiehuizen bieden een detentie meer op het profiel van de gedetineerden. Onderzoek toont aan dat wie in zo'n transitiehuis verbleef minder vaak hervalt in criminele feiten.^[11]

Geïnterneerden zijn geesteszieken die veroordeeld zijn voor criminele feiten. Het FPC is vergelijkbaar met een psychiatrisch ziekenhuis, maar heeft een hogere graad van beveiliging.