Gents Universiteitsmuseum

GUM & Plantentuin
Gents Universiteitsmuseum
Locatie
Locatie(s) LedeganckBewerken op Wikidata
Adres K.L. Ledeganckstraat 35Bewerken op Wikidata
Onderdeel van Universiteit GentBewerken op Wikidata
Bijbehorend Museum voor de Geschiedenis van de WetenschappenBewerken op Wikidata
Thema en expositie
Thema wetenschap en technologie
Status en tijdlijn
Opgericht 2013
Openingsdatum 3 oktober 2020
Personen en statistieken
Directeur(s) Marjan Doom
Conservator(s) Patrick Monsieur
Links
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Wetenschap & Technologie

GUM & Plantentuin, of het Gents Universiteitsmuseum en zijn botanische tuin, is een museum dat aan de hand van academisch erfgoed het proces van wetenschap toont. Het GUM combineert sinds de opening in 2020 uiteenlopende wetenschappelijke disciplines en toont hoe twijfel en falen deel uitmaken van onderzoek zonder de nadruk te leggen op succesverhalen. Het GUM omschrijft zichzelf als een ‘Forum voor Wetenschap, Kunst en Twijfel’ waarin ook ruimte is voor artistiek onderzoek[1][2].

In 2022-2023 vond met PHALLUS. Norm & Vorm[3] een eerste grote tentoonstelling plaats, opgevolgd door Wonderkamer van de WAARHEID[4] in 2024-2025 en BORDERS[5] in 2026-2027. De expo’s belichten relevante thema’s die de verbeelding beroeren en tweejaarlijks vinden er DARK WEEKends plaats, een Art & Science Festival[6]. Prof. Marjan Doom is de artistieke en algemene directeur van GUM & Plantentuin[7]. Zij schreef eerder het manifest Museum van de Twijfel bij Academia Press dat als basis diende voor de huidige visie van het GUM.[8]

De wetenschappelijke erfgoedcollecties van de Universiteit Gent omvatten meer dan 400.000 objecten uit uiteenlopende disciplines. Het Gents Universiteitsmuseum (GUM) is verantwoordelijk voor het beheer en de duurzame bewaring van deze collecties[9]. In de Plantentuin bevinden zich uiteenlopende plantencollecties die verspreid staan over de buitentuin en in diverse serres. In het najaar van 2020 bundelden GUM en de Plantentuin hun krachten voor een gemeenschappelijke werking[10].

GUM & Plantentuin bevindt zich op campus Ledeganck van de Universiteit Gent en ligt op wandelafstand van het Citadelpark en kunstmusea MSK en SMAK[11][12]. Op de gevel van het gebouw is een reusachtige muurschildering te zien van enkele dierenskeletten door kunstenaar ROA[13].  

In 2022 ontving GUM & Plantentuin samen met grafisch ontwerper PJOTR de brozen medaille van de Henry van de Velde Award voor Graphics[14] en kreeg het museum een speciale lofbetuiging op de European Museum of the Year Award[15]. GUM & Plantentuin nam ook de Ultima Cultuurprijs in ontvangst voor Roerend en Immaterieel Erfgoed 2023[16]. De jury’s van de twee laatste vermelde prijzen waren lovend over hoe het museum zijn bezoekers vragen oplegt en kritisch leert nadenken. Ook MuST (het Museum Studentteam) werd als positief benoemd, door hun grote invloed op de werking van het museum waardoor het veel jonge bezoekers aantrekt[15][16].  

Geschiedenis GUM

Het GUM opende zijn deuren in oktober 2020, maar daar gaat ruim tweehonderd jaar geschiedenis aan vooraf. Bij de oprichting van de universiteit in 1817 schonk koning der Nederlanden Willem I verschillende collecties, waaronder geneeskundige en archeologische verzamelingen, met een didactische functie. In de daaropvolgende decennia werden deze collecties uitgebreider en ontstonden er deelcollecties verspreid over de universiteit. De deelcollecties omvatten die van diergeneeskunde, archeologie, etnografie, morfologie, geschiedenis van de wetenschappen en geschiedenis van de geneeskunde. Enkele van deze collecties werden in kleinschalige musea tentoongesteld op de desbetreffende campus, zoals het Museum Dierenkunde, Museum Morfologie, Museum voor de geschiedenis van de Wetenschappen en de Etnografische Verzamelingen.[2][17]

Vanaf 2010 werden visienota’s ontwikkeld om het academisch erfgoed van de Universiteit Gent te centraliseren. In 2013 kreeg het museum Campus Ledeganck als locatie toegewezen en werd Gents Universiteitsmuseum de werktitel. Datzelfde jaar werd er een grootschalige inventarisatie uitgevoerd, waaruit bleek dat de universitaire collecties samen meer dan 400.000 objecten omvatten. Dit is de grootste academische collectie van Vlaanderen. GUM staat in voor het beheer hiervan, waarbij deze op een duurzame manier worden bewaard en tentoongesteld aan een publiek.[2][9][17]  

In de jaren voorafgaande aan de opening werden er onder leiding van Marjan Doom al enkele expo’s gemaakt waarbij er geëxperimenteerd werd hoe kunst en wetenschap met elkaar in dialoog kunnen treden. Post Mortem (2015) behandelde het dode lichaam in wetenschap en kunst [18]en tijdens Out of the Box (2017-2018) was GUM met diverse installaties op verschillende Gentse locaties ter ere van de tweehonderdste verjaardag van de Universiteit Gent[19]. Zo hing er bijvoorbeeld een vinvisskelet op in de Sint-Baafskathedraal.[2][18][19]

De opening van het GUM stond gepland in maart 2020, maar deze werd uitgesteld door de coronacrisis naar 3 oktober van datzelfde jaar[2]. Er is een vaste tentoonstelling met een achthonderdtal objecten die verdeeld zijn over zeven thema’s die het onderzoeksproces over wetenschappelijke disciplines heen blootlegt. De zeven thema’s zijn Chaos, Twijfel, Model, Meten, Verbeelding, Kennis en Netwerk[20].

Tijdelijke tentoonstellingen GUM

Naast de vaste tentoonstelling brengt het GUM tweejaarlijks een tijdelijke expo. Het jaar zonder nieuwe expo vindt er in het najaar DARK WEEKends, een Art & Science Festival, plaats vaak met een kleinere expo[6]. Tijdelijke expo’s gaan telkens gepaard met een bijhorend programma bestaande uit workshops, lezingen, debatten, rondleidingen en lecture performances. GUM & Plantentuin integreert zowel nieuwe als bestaande kunstwerken in de tijdelijke als vaste expo en in de Plantentuin, zoals op de vijver van de Victoriaserre[21].  

Met PHALLUS. Norm & Vorm opende de eerste tijdelijke tentoonstelling de deuren in maart 2022, met een voorziene slotdatum van begin januari 2023, maar wegens succes werd ze verlengd tot eind april[22]. De expo behandelde de wetenschappelijke focus op mannelijke geslachtsdelen en welke rol vrouwelijke genitaliën krijgen. De expo deed bezoekers nadenken over de onbalans, de oorzaak ervan en wat dit betekent. PHALLUS bevatte onderzoek van onder meer Piet Hoebeke, Guy T’Sjoen en Jasmine Abdulcadir. Daarnaast was er ook kunst te zien van Belgische kunstenaars als Sofie Muller, Murielle Scherre en Berlinde de Bruckere en internationale kunstenaars als Man Ray en David Hockney[23]. Het einde van PHALLUS. Norm & Vorm viel gepaard met een event weekend, genaamd Vulvaweekend[24], in april 2023 en in mei verhuisde de expo naar het Universiteitsmuseum van Groningen[25].[3][23]  

In maart 2024 opende Wonderkamer van de WAARHEID gedurende dertien maanden de deuren[26]. Deze expo behandelde onder meer de zoektocht naar de waarheid, hoe de waarheid doorheen de tijd verandert en hoe wetenschap deze bepaalt. Wanneer en waarom vertrouwen we iets of iemand en bestaat de absolute waarheid? Wonderkamer van de WAARHEID stelde kunst tentoon van onder meer Kehinde Wiley, Nick Ervinck, Will Cotton en Babette Van Rafelghem[26]. In het aanvullende programma bracht Luanda Casella in samenwerking met NTGent de theatervoorstelling Short of Lying naar GUM[27], en herwerkte kunstcollectief playField hun voorstelling I Remember en bracht die verschillende keren in het Gentse Wintercircus[28]. Naar het einde van de expo toe vond er een Leugenweekend plaats met een uitgebreide programmatie die focuste op leugens in plaats van de waarheid met onder andere een kampioenschap Weerwolven.[4][26]  

In oktober 2025 vond de tweede editie van DARK WEEKends | Art & Science Festival plaats, waarbij moeilijk bespreekbare thema’s worden belicht[6]. De uiteenlopende programmatie over twee weekends heen behandelde dat jaar de thema’s schaamte, taboe en rouw[6][29]. Tegelijkertijd opende er in het kader van DARK WEEKends een kortere en kleine expo (UN)SHAME, die kunst tentoonstelde van vier onderzoekende kunstenaars over schaamte en het loslaten ervan. De kunstwerken van Hanne Lamon, Ugo Woatzi, Loïs Soleil en Giulia Cauti waren te bezichtigen gedurende drie maanden[30].  

BORDERS zal de derde grote tijdelijke tentoonstelling van GUM & Plantentuin zijn en opent in maart 2026. BORDERS gaat ‘over botsen, balanceren en bewegen tussen jezelf, de ander en de wereld’. De tentoonstelling onderzoekt het begrip grenzen als ordenende en betekenis gevende constructies in sociale, culturele en wetenschappelijke contexten. Aan de hand van werk van wetenschappers en kunstenaars wordt belicht hoe grenzen worden gedefinieerd, bevraagd en soms overschreden. De expo zal kunst bevatten van onder meer Roger Raveel, Berlinde De Bruyckere, Francis Alÿs, Bieke Depoorter en playField.[31]

Historiek Plantentuin

De geschiedenis van de Plantentuin gaat zelfs nog verder terug dan die van de Universiteit Gent, maar bevond zich niet altijd op dezelfde locatie. Nadat Napoleon in 1794 de Zuidelijke Nederlanden veroverde werd Gent de hoofdstad van het departement Schelde en Leie, wat betekende dat die onder meer een botanische tuin kreeg. Deze was gevestigd in de Boudelo-abdij en opende de deuren in 1797. De collectie werd opgebouwd door andere tuinen en amateurkwekers. De tuin werd ingedeeld in vier delen en werd bezocht door Napoleon in 1803. Het jaar erna werd de Plantentuin overgedragen aan stad Gent.[10][32]

Doorheen de negentiende eeuw nam het aantal fabrieken in de buurt van de tuin toe, waarvan het roet de planten ging bedekken. Om die reden werd in 1903 de Plantentuin verhuisd naar de buurt van het nieuwe Citadelpark, waar die zich nog steeds bevindt. In de eerste helft van de twintigste eeuw werd de plantentuin van verschillende nieuwe serres voorzien.[10][32]  

Levende en niet-levende collectie Plantentuin

De collectie van de Plantentuin bevat ongeveer 10.000 plantensoorten van over de hele wereld die belangrijk zijn voor wetenschappelijk onderzoek, gevoerd door de Universiteit Gent en zowel nationale als internationale partners. Hieronder valt onder andere het bestuderen van de evolutie en verwantschap van planten en het beschrijven van nieuwe soorten. In de collectie bevinden zich ook enkele bedreigende soorten die er goed geconserveerd worden.[10][33]  

De Plantentuin bestaat uit verschillende delen en meerdere serres. De Victoriaserre, succulentenkas, tropische en subtropische serre zijn publiekelijk te bezoeken terwijl de collectieserres ontoegankelijk zijn om de planten daar te beschermen[34]. De Victoriaserre bevat een vijver met daarin onder andere waterlelies, die in de zomer van 2024 een recordbreedte bereikt hebben met een diameter van 260 centimeter door een nieuwe mengeling van voedingsstoffen[35]. In de tropische serre staan er enkele Reuzenaronskelken, die doorgaans zelden in bloei gaan, maar dankzij de goede omstandigheden van de serre bijna jaarlijks bloeien. Dit brengt dan een sterke geur met zich mee en is telkens te bezichtigen op een livestream[36]. In de buitencollectie is er een moeras met vleesetende planten, rotstuin, mediterrane zone en zone met eetbare en geneeskrachtige planten terug te vinden.[10][32][33]

Daarnaast bezit de Gentse plantentuin ook een zeer uitgebreid herbarium met 300.000 specimenen. Ongeveer de helft daarvan zijn vaatplanten, aangevuld met 100.000 fungi, 20.000 mossen en vele andere soorten. Deze collecties zijn belangrijk voor lopend wetenschappelijk onderzoek en hebben sinds de jaren 1970 geleid tot vele scripties, doctoraatstudies en publicaties. Het herbarium wordt gedigitaliseerd als deel van onderzoeksproject DigiHerb, waar ook herbaria van Dublin en Karlsruhe deel van uitmaken.[10][33]  

Prijzen

Op 7 mei 2022 vond in Estland de uitreiking van de European Museum of the Year Award plaats en werd het GUM bekroond met een speciale lofbetuiging. Het museum ontving deze dankzij de “innovatieve benadering (…) waarvan andere Europese musea kunnen leren” en hun toewijding naar wetenschap, kunst en kritisch denken. De jury benadrukte dat het museum zijn bezoekers doet nadenken over de pluraliteit van betekenissen op een fascinerende manier.[15][12]

In 2022 lande GUM & Plantentuin samen met grafisch ontwerpbureau PJOTR de Henry van de Velde Award voor Graphics op de derde plaats voor hun huisstijl. Deze werd door de jury omschreven als toegankelijk, uitnodigend en vol van wetenschappelijke verwijzingen.[14][37]  

Later won GUM & Plantentuin de Ultima Cultuurprijs voor Roerend en Immaterieel Erfgoed 2023, waarbij de jury stelde dat GUM & Plantentuin vernieuwend, inclusief en inspirerend is. Ook hier werd het aanzetten tot kritisch denken beloond, naast de focus op twijfel en het belang van jongerenparticipatie via hun Museum Studentteam (MuST). De jury benoemde de mate van inspraak van MuST indrukwekkend, net als de manier waarop de studenten uit uiteenlopende studierichtingen samenwerken met het museumteam voor de organisatie van onder meer het jaarlijkse Museumnacht. Hierdoor heeft GUM & Plantentuin een heel groot bereik bij studenten.[16][38][39]  

Afbeeldingen

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.