Geneeskunde voor het Volk

Op 4 januari 1971 werd de eerste groepspraktijk van Geneeskunde voor het Volk geopend in Hoboken door de twee AMADA-artsen Michel Leyers en Kris Merckx. Merckx was al langer bekend als boegbeeld voor AMADA, de voorloper van de (Belgische) PVDA.

Het werk van de praktijk kreeg internationaal aandacht toen ze loodvergiftiging bij kinderen constateerden die in de wijk woonden van de Union Minière-fabriek. Union Minière, een metallurgisch bedrijf dat tegenwoordig Umicore heet, was de veroorzaker van de loodverontreiniging. Er kwamen zelfs journalisten uit Brazilië en Japan op af. AMADA voerde een politieke strijd om de verontreiniging aan te klagen. Dokter Merckx kreeg daarbij steun van professor Robert Clara, die de loodvergiftiging bevestigde. Het resultaat was dat het bedrijf op korte termijn verplicht werd voor zo'n anderhalf miljard Belgische frank (zo'n 37 miljoen euro) te saneren.^[1] Daarnaast werd de PVDA een vaste waarde in het politiek spectrum van Hoboken.

In 1972 werd dokter Merckx, die zijn patiënten aan terugbetalingstarief van de ziekenfondsen verzorgde zonder remgeld aan te rekenen, door de Orde van geneesheren geschorst wegens oneerlijke concurrentie. AMADA riep op om te betogen en dat gebeurde: sympathisanten, AMADA-leden, een delegatie boelarbeiders en enkele bussen studenten verhinderden een schorsing.^[2] Merckx werd ook tevergeefs voor het gerecht gedaagd, hierbij kon hij opnieuw rekenen op steun van sympathisanten. Tijdens deze periode verkreeg de organisatie de naam Geneeskunde voor het Volk, vanwege de steun die ze kreeg van het volk en ook om aan te duiden dat de leden geen arts zijn omwille van de hoge erelonen.

In 1973 ontwierp kunstenaar-beeldhouwer Marc Jambers het logo, dat in gebruik was tot 2021.^[3] Het bestond uit een gebalde vuist die een dokters- of esculaapkruisje vasthield. Sinds 2021 wordt een woordlogo gebruikt met een megafoon en een hartje.^[4]

Geneeskunde voor het Volk (GVHV) is een Belgisch netwerk van groepspraktijken die zich richt op eerstelijnsgezondheidszorg voor patiënten zonder financiële drempels. De organisatie werkt met een forfaitair financieringssysteem, waarbij groepspraktijken maandelijks een vast bedrag van de mutualiteit ontvangen, ongeacht het aantal consultaties. Hierdoor hoeven patiënten zelf geen geld mee te brengen naar de consultatiepunten.^[9]

Het netwerk bestaat uit meerdere multidisciplinaire centra in het hele land en bedient volgens eigen opgave tienduizenden patiënten.^[10] De centra bieden naast huisartsengeneeskunde vaak ook andere eerstelijnsdiensten aan binnen één organisatie.^[9]

Volgens Geneeskunde voor het Volk moet toegang tot gezondheidszorg worden gegarandeerd zonder financiële belemmeringen. De organisatie koppelt gezondheidszorg aan bredere maatschappelijke omstandigheden en sociale rechtvaardigheid, en stelt dat sociale determinanten zoals werkomstandigheden en woonomstandigheden een belangrijke rol spelen bij gezondheid en ziekte.^[11]

Geneeskunde voor het Volk neemt deel aan verschillende publieke acties en campagnes rond gezondheidszorg en sociale thema’s. Zo protesteerde de organisatie in oktober 2021 samen met patiënten en zorgverleners aan het kabinet van de minister van Volksgezondheid tegen plannen om strengere maatregelen te nemen tegenover langdurig zieken.^[12]

De organisatie doet ook mee aan campagnes samen met andere maatschappelijke bewegingen over onderwerpen zoals de prijs van geneesmiddelen. In mei 2017 trokken GVHV‑artsen en patiënten met meerdere honderden deelnemers naar Nederland om aandacht te vragen voor het zogenaamde *kiwimodel*, een systeem waarbij geneesmiddelen via openbare aanbesteding tegen lagere prijzen worden aangeboden, om de betaalbaarheid van medicatie te verhogen.^[13]

Sinds 2010 is Geneeskunde voor het Volk mede‑organisator van het jaarlijkse festival ManiFiesta, ook bekend als Feest van de Solidariteit, samen met het magazine Solidair(e). Dit festival combineert culturele en politieke activiteiten en trekt bezoekers uit verschillende maatschappelijke kringen. Het staat vermeld als een Belgisch cultureel en politiek festival met tienduizenden bezoekers in recente edities.

Volgens een memorandum, geciteerd door verschillende Belgische media zoals L’Écho, RTBF, Le Spécialiste en Le Vif, werden patiënten benaderd onder het voorwendsel van medische redenen, maar met het werkelijke doel hen politiek te engageren. Tijdens verkiezingscampagnes zouden PVDA-functionarissen in Herstal patiënten telefonisch benaderd hebben om te polsen naar hun stemintenties.^[14][15][16]

Volgens dezelfde bronnen en getuigenissen op publieke platforms zouden sommige patiënten onder druk zijn gezet of gesanctioneerd vanwege persoonlijke conflicten en politieke voorkeuren, met gevallen van uitsluiting voor wie andere partijen steunde.^{[17][18][19][20]}

Artsen zouden patiënten hebben opgeroepen onder het mom van een medisch consult om politieke gesprekken te voeren, soms in aanwezigheid van partijfunctionarissen, wat de grens tussen medische consultatie en politieke activiteit vervaagde.^[21][22]

De vereniging Geneeskunde voor het Volk en de PVDA ontkennen deze aantijgingen en benadrukken dat het medisch beroepsgeheim strikt wordt gerespecteerd en dat er geen medische gegevens aan de partij werden doorgegeven. Ook zouden er geen klachten zijn ingediend bij de Orde van Geneesheren over deze feiten.^[23][24][25]

Het forfaitair financieringssysteem, toegepast op groepspraktijken zoals GVHV, verplicht patiënten om al hun zorg binnen dezelfde structuur te ontvangen, zonder de mogelijkheid om externe zorgverleners te raadplegen. Dit beperkt de keuzevrijheid van patiënten en kan leiden tot ernstige onderbrekingen in de zorg wanneer er conflicten zijn met een zorgverlener. Dit systeem wordt ook bekritiseerd omdat het economische selecties van patiënten kan bevorderen, met het risico dat mensen met dure of langdurige zorg worden uitgeschreven.^[19]

Een sprekend voorbeeld is een 74-jarige patiënte, sinds 1979 patiënt bij GVHV Herstal, die in januari 2025 eenzijdig werd uitgeschreven zonder tegenwoordige procedure, nadat een verpleegkundige die haar insuline-injecties toediende zich ongemakkelijk voelde bij haar.^[19]

Deze beslissing leidde tot het stopzetten van haar volledige medische opvolging (arts, kinesist, thuisverpleging), aangezien het forfaitair model haar verhinderde elders zorg te zoeken. Haar familie bekritiseerde het gebrek aan transparantie en vermoedde een economische motivatie. Er werd een klacht ingediend bij de Provinciale Raad van de Orde van Geneesheren en een verzoek tot onderzoek bij de Federatie van Groepspraktijken, zonder publieke opvolging.^[19]

Geneeskunde voor het Volk wordt soms omschreven als het belangrijkste propagandamiddel van de Partij van de Arbeid, waarbij de middelen van de gezondheidsdienst gebruikt zouden worden om de partij te ondersteunen.^[26] Getuigen beschuldigen de PVDA ervan om het medisch beroepsgeheim niet te respecteren en partijpolitiek te prediken bij consultaties in de groepspraktijken van Geneeskunde voor het Volk.^[27] De partij ontkent elke schending van het beroepsgeheim. De kranten van de groep Sudpresse melden ook dat het zeer twijfelachtig is of partijpolitieke affiches wel mogen uitgehangen worden op plaatsen waar mensen enkel naartoe gaan om medische zorgen te krijgen.^[28]