Fort de Bilt
| Fort de Bilt | ||
|---|---|---|
 | ||
Bomvrije kazerne B2 | ||
| Locatie | Utrecht | |
| Algemeen | ||
| Bouwmateriaal | baksteen | |
| Gebouwd in | 1816-1819 | |
| Monumentale status | Voorbeschermd | |
| Monumentnummer | 532373 | |
| Bijzonderheden | Tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter gebruikt als executieplaats | |
 | ||
Fort de Bilt, ook Fort op de Biltstraat genoemd, is een van de verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de gemeente Utrecht.
Geschiedenis
Het fort is gebouwd in de jaren 1816-1819 en diende voor het afsluiten van het acces van de Biltse straatweg tussen Utrecht en De Bilt. In de jaren 1848-1852 en 1875-1879 werd het fort gemoderniseerd. De laatste moderniseringswerken werden uitgevoerd door Nicolaas van Haaren.[1] Hij bouwde er een bomvrije kazerne voor 208 manschappen. Verspreid over het fort werden in deze periode ook enkele bomvrije bergplaatsen voor munitie en twee remises, bergplaatsen voor geschut opgetrokken. In de jaren 1930 zijn betonnen mitrailleurkazematten op het fort aangelegd.
Sinds de bouw van het fort liep de weg, en sinds 1879 ook de tramlijn Utrecht - Zeist, via de zuidelijke zijde om het verdedigingswerk heen. Naarmate met de jaren het verkeer toenam werd dit smalle weggetje, dat zich om het fort heen kronkelde, een steeds groter obstakel voor het verkeer. In 1929-1930 werd daarom de Biltse straatweg, inclusief de dubbelsporige baan van de inmiddels elektrische tram, uiteindelijk dwars door het fort heen getrokken, waardoor het in twee helften werd gesplitst.
Tijdens de mobilisatie in 1939 is door een aantal soldaten een Wilhelminaboom geplant. Deze boom is officieel gedoopt. Niet met champagne, die was even niet verkrijgbaar. In plaats daarvan met chocolademelk uit de kantine.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Fort de Bilt door de bezetter in gebruik als executieplaats. In die periode zouden hier volgens de daar neergelegde naamstenen 139 verzetsstrijders zijn gefusilleerd. In 2022 bleek uit een artikel van historisch onderzoeker Jim Terlingen dat er veel fouten zijn gemaakt op deze herdenkingsstenen.[2]
Direct na de bevrijding in 1945 was het fort enige jaren een gevangenkamp voor NSB'ers en collaborateurs. In 1949 werd het Herdenkingsmonument Fort de Bilt van Leo Jungblut geplaatst.
Van 2017 tot 2022 werd op de noordelijke helft van het fort door ProDemos een educatief herinneringscentrum beheerd met een op jongeren gerichte interactieve tentoonstelling over tolerantie, oorlog en vrede en het Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog.[3][4] De noordelijke helft van het Fort is in 2022 weer overgedragen aan de gemeente Utrecht. De zuidelijke helft is nog in gebruik door de Koninklijke Marechaussee.
In de buurt van het fort zijn nog enige houten Kringenwetwoningen te vinden.
Afbeeldingen
Luchtfoto, jaren 1920-1930
Eerste tram berijdt de doorbraak door het Fort de Bilt in 1930- Polygoonjournaal 1948, plechtigheid Nationale Dodenherdenking op Fort de Bilt
Groepsschuilplaats P1
Bergloods M
Monumentenstatus
Zie Lijst van rijksmonumenten op Fort de Bilt voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Het fort heeft een beschermde status als rijksmonument. 23 onderdelen van het fort zijn ingeschreven in het rijksmonumentenregister.
Zie ook
Externe link
- Fort op de Biltstraat, Hollandse Waterlinie-Kenniscentrum.
- ↑ Podevijn, Dirk (2024). Ackermans & van Haaren in België en Nederland. Een mondiaal bedrijf onder Belgische vlag, hoofdstuk Fort de Bilt, Utrecht (1875), pp. 49-50, Antwerpen. ISBN 978-94-6436-816-1.
- ↑ Jim Terlingen, Veel onjuiste namen op herdenkingsmonument Fort de Bilt. Nieuws030 (21 maart 2022). Gearchiveerd op 25 maart 2022. Geraadpleegd op 21 maart 2022.
- ↑ ProDemos neemt activiteiten op Fort De Bilt over van Stichting Vredeseducatie. Gearchiveerd op 24 augustus 2017. Geraadpleegd op 24 augustus 2017.
- ↑ Roeland Franck, Fort De Bilt komt in goede handen. AD Utrecht. DPG Media (7 november 2016). Gearchiveerd op 20 december 2022. Geraadpleegd op 20 december 2022.
