Fokker S.11

Fokker S.11 Instructor
Algemeen
Fabrikant	Fokker
Rol	trainer
Bemanning	2
Afmetingen
Lengte	8,15 m
Hoogte	2,40 m
Spanwijdte	11,0 m
Vleugeloppervlak	18,5 m²
Gewicht
Leeggewicht	810 kg
Max. gewicht	1.100 kg
Krachtbron
Motor(en)	Lycoming O-435-A zescilinder boxermotor, 190 pk
Prestaties
Topsnelheid	209 km/u
Actieradius	580 km
Dienstplafond	3.850 m
Portaal    Luchtvaart

De Fokker S.11 Instructor is een eenmotorig lesvliegtuig van Fokker, met twee zitplaatsen en propelleraandrijving.

Het vliegtuig is voorzien van een Lycoming O-435-A boxermotor die een vermogen van 190 pk levert. De romp van het toestel is van staalbuis, bekleed met linnen, en de vleugel is van metaal. In dit tweede naoorlogse ontwerp van Fokker zitten de instructeur en de leerling naast elkaar. Bijzondere kenmerken van het vliegtuig zijn de grote cockpit en de geknikte poten van het landingsgestel. Achter de zitplaatsen bevindt zich ruimte voor bagage, een derde stoel of een extra brandstoftank van 114 liter.^[1]

Het prototype, de PH-NBE, werd op 18 december 1947 door Gerben Sonderman ingevlogen.^[2] Het lesvliegtuig werd gebruikt door de Koninklijke Luchtmacht en de Koninklijke Marine. Tevens werd het toestel aan Israël verkocht en in Brazilië in licentie gebouwd.^[3] De Braziliaanse Fokkers werden door de speciaal hiervoor opgerichte "Fokker Industria Aeronautica S/A" gebouwd met de aanduiding T.21. In Italië bouwde Aermacchi 178 exemplaren onder licentie, zoals de Aermacchi M.416.^[3][4]

De Fokker S.12 is een doorontwikkeling van de Fokker S.11 en heeft een neuswielonderstel. Hiervan is in Nederland één prototype gebouwd. Brazilië verwierf de licentierechten van dit toestel en bouwde na overname van het 50% Fokker-aandeel in "Fokker Industria Aeronautica S/A" door de Braziliaanse staat in 1959 vijftig exemplaren met de aanduiding T.22.^[3] De order werd in 1962 voltooid.

De T-21 en T-22 waren tot 1973 in dienst bij de Braziliaanse luchtmacht. Brazilië doneerde 16 vliegtuigen aan andere landen: 8 aan Bolivia en 8 aan Paraguay. De Bolivianen kregen de registraties FAB-151 t/m FAB-158, de Paraguayanen werden geregistreerd als 0025 t/m 0039, maar gebruikten alleen de oneven nummers. Later werden de nummers 1-op-1 aangepast naar FA-025 t/m FA-039. Na hun diensttijd kwam van zowel de T-21 als de T-22 een aantal toestellen terecht bij vliegclubs en musea.

De Israëlische toestellen werden maar kort gebruikt: van 1951 tot 1957. Na hun diensttijd werden ze verkocht aan Bedek Aircraft Factory in Tel Aviv om ze door te verkopen op de militaire en de civiele markt. Deze toestellen werden zo de eerste die ter beschikking kwamen om door particuliere eigenaren te worden gevlogen. Enkele kwamen in Israël bij vliegclubs terecht. In 1959 kocht de Maastrichtse sport- en reclamevlieger Marcel Smeets een Israëlische S-11 en vloog het toestel in zes dagen van Tel Aviv naar het toenmalige vliegveld Beek, nu Maastricht Aachen Airport. In juli 1959 werd de S-11, nu geregistreerd als PH-SIK, bij de Fokkerfabriek op Schiphol-Oost aangeleverd voor een grondige inspectie. Het toestel verdween op 22 januari 1962 in het zuidelijke deel van de Noordzee. In april 1962 werden nog twee S-11'en vanuit Israël in Nederland ingevoerd, aangekocht door de heer Pilaar uit Zutphen. Ze werden in componenten naar een hangar op het vliegveld Teuge vervoerd, met de bedoeling ze weer luchtwaardig te maken. Dat is echter nooit gebeurd; waarschijnlijk zijn ze als onderdelen verkocht en zijn de resten verschroot.^[5]

De Italiaanse "Macchi's" werden tussen 1960 en 1965 geleidelijk aan uit dienst genomen. Vele werden als civiel toestel in gebruik genomen of belandden in luchtvaartmusea.

De Nederlandse S.11-toestellen, in 1950 nog afgeleverd aan de Luchtstrijdkrachten (LSK), deden dienst tot 3 september 1973, toen de laatste groep van drieëntwintig van de negenendertig geleverde Instructors bij de Koninklijke Luchtmacht uit dienst werd genomen. De uitgefaseerde toestellen werden opgeslagen in een hangaar van het Depot Vliegtuigmaterieel op Gilze Rijen: negen S.11-toestellen van de Marine Luchtvaartdienst (MLD) die al in augustus werden afgedankt en veertien Fokkers van de Koninklijke Luchtmacht. Van deze toestellen werd de E-22 naar het Militaire Luchtvaart Museum op Kamp van Zeist gebracht. De E-24 werd in bruikleen gegeven aan het toenmalige Aviodome en kwam naderhand in opslag bij de KLu Historische Vlucht. De resterende 21 werden, samen met 26 reservemotoren en 26 propellers, te koop aangeboden. De hele partij ging op 19 februari 1974 naar C. Honcoop uit Veen en werd civiel geregistreerd in de PH-HOx-reeks. Uit zijn voorraad werden er een aantal in Nederland, België en Engeland verkocht.

• Boliviaanse luchtmacht: 8 vliegtuigen van Brazilië overgenomen.
• Braziliaanse luchtmacht: 150 vliegtuigen, waarvan 100 als S.11 (T.21) en 50 S.12 (T.22).
• Burma (Myanmar): een onbekend en onbevestigd aantal toestellen uit Israëlische voorraad.^[5][6]
• Ghana: een onbekend en onbevestigd aantal toestellen uit Israëlische voorraad.^[5][6]
• Israëlische luchtmacht: 41 vliegtuigen. De Israëlische S.11'en kregen in Nederland een registratie in de serie X-18 t/m X-57 toegewezen; deze waren tijdens de productie al op de vliegtuigen aangebracht. Eenmaal in dienst bij de Israëlische luchtmacht werden de registraties 3101 t/m 3140 gevoerd.
• Aeronautica Militare: 180 vliegtuigen in licentie gebouwd als Macchi of Aermacchi M.416, 120 toestellen in Varese, de resterende 60 middels een sublicentie op een tweede productielijn in Napels.^[3][4]
• Koninklijke Luchtmacht: 39 toestellen
• Koninklijke Marine - Marine Luchtvaartdienst: 9 overgenomen van de Koninklijke Luchtmacht
• Rijksluchtvaartdienst/Rijksluchtvaartschool: 3 toestellen, de enige die nooit in militaire dienst zijn geweest.
• Paraguayaanse luchtmacht: 8 van Brazilië overgenomen.

• De Havilland Canada DHC-1 Chipmunk
• Piaggio FW P 149 D
• Saab 91 Safir

• Fokker S-11 Vlieghandboek

Zie de categorie Fokker S.11 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.