Eugen Klein
| Eugen Klein | ||||
|---|---|---|---|---|
| Algemene informatie | ||||
| Geboortedatum | 22 augustus 1869 | |||
| Geboorteplaats | Mannheim | |||
| Overlijdensdatum | 2 oktober 1927 | |||
| Overlijdensplaats | Paramaribo | |||
| Werk | ||||
| Beroep | fotograaf[1][2][3] | |||
| Werkgever(s) | Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger | |||
| Werkplaats | Dresden, Paramaribo | |||
| Actieve periode | 1885–1927 | |||
| Persoonlijk | ||||
| Talen | Duits | |||
| De informatie in deze infobox is afkomstig van Wikidata. U kunt die informatie bewerken. | ||||
| ||||
Karl Friedrich Ludwig Eugen Klein (Mannheim, 22 augustus 1869 – Paramaribo, 2 oktober 1927) was een Duitse fotograaf. Hij opende in 1896 een fotostudio in Paramaribo. Gedurende dertig jaar was hij een van de productiefste en bekendste fotografen van Suriname. Hij maakte portretfoto’s, stads- en plantagegezichten en foto’s van lokale gebeurtenissen. Hij was een van de eerste fotografen die platen en prentbriefkaarten van zijn foto’s liet maken.[4][5][6]
Biografie
Klein volgde het gymnasium in zijn geboortestad Mannheim. Fotograferen leerde hij in de praktijk bij de fotostudio van A. Winzer in Dresden. Daarna werkte hij bij enkele andere fotostudio’s in Duitsland en Zwitserland. Van 1890 tot 1892 werkte hij twee jaar bij Woodbury & Page in Amsterdam en vervolgens nog drie maanden bij J.C. Reesinck in Zutphen.[7][8]
In 1894 trad Klein in dienst bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger en werd hij uitgezonden naar Suriname. Zijn dienstverband eindigde in 1896. Klein keerde niet terug naar Europa maar hervatte zijn werk als fotograaf.[9]
Op 27 maart 1902 trouwde hij met Louisa Schrader (1878-1960).[10] Het echtpaar kreeg vier kinderen, onder wie Lili (Louise Anna), geboren in 1903 en Fifi (Friedrich Wilhelm Eugen, geboren in 1908.[11] Klein overleed in 1927 in Paramaribo.[12] Zijn kinderen hebben de studio voortgezet tot aan de Tweede Wereldoorlog. Klein heeft zijn hele leven de Duitse nationaliteit behouden. Louise en haar kinderen werden daarom tijdens de oorlog geïnterneerd.[13][14]
Professionele werkzaamheden
Studiofotografie
Aan de Gravenstraat, op het erf van een majoor van het leger, opende hij zijn eigen fotostudio. Hij liet daarvoor een ijzeren constructie met wanden van geperste kurk en ramen overkomen uit Europa. Klein verplaatste de studio later naar een huis in de Domineestraat. Hij richtte de benedenverdieping in als werkruimte, met een atelier en een daglichtstudio. De aanbouw werd voorzien van een glazen dak dat met gordijnen kon worden afgedekt tegen het felle zonlicht. Het Photographisch en Artisch Atelier van Eugen Klein ontwikkelde zich tot een van de bekendste fotostudio’s van het begin van de 20e eeuw.[6][8]
Klein kocht zijn camera’s in Duitsland. Voor het afdrukproces maakte hij gebruik van albuminedruk en daglichtgelatinezilverdruk. Klanten konden tegen betaling poseren en portretfoto’s laten maken. In de studio stonden voorbeelden met ingelijste portret- en familiefoto’s in diverse formaten en verschillende achtergronden. Klein fotografeerde mensen uit alle bevolkingsgroepen. De decordoeken werden door Klein zelf beschilderd, later geholpen door zijn dochter Lili en vanaf 1924 ook door zijn zoon Friedrich. Zij zorgden ook voor het ontwikkelen en afdrukken van de foto’s van hun vader. Klanten konden in de studio ook pasfoto’s laten maken en hun eigen foto’s laten ontwikkelen en afdrukken.[8]
Documentaire fotografie
Op eigen initiatief maakte Klein documentaire foto’s van bezienswaardigheden en van het dagelijks leven in Paramaribo. Hij fotografeerde bij openbare gelegenheden, zoals de festiviteiten op Koninginnedag of de afscheidsceremonie bij het vertrek van een gouverneur. Klein legde ook de aanleg van de Landsspoorweg vast. Tijdens zijn reizen naar het binnenland fotografeerde hij het leven in de dorpen van marrons en de inheemse bevolking. Ook verwierf hij opdrachten om plantages te fotograferen.[6] Klein fotografeerde op Martinique na de aardbevingen van januari-februari 1903. Hij reisde naar Curaçao en Jamaica en maakte een tocht naar Brazilië via het binnenland van Suriname.[8] Tijdens een vliegtocht in een Junkers (vliegtuigfabrikant) D 218 in 1923 maakte Klein luchtfoto’s van Paramaribo en de leprozerie Groot Chatillon. In de tentoonstellingsruimte van het warenhuis C. Kersten & Co waren ze een tijd lang gratis te bezichtigen.[15][16]
Prentbriefkaarten
Prentbriefkaarten waren erg populair in Suriname. Klein was een van de eerste fotografen in Suriname die van zijn foto's prentbriefkaarten liet maken.[17] De hoogtijdagen lagen tussen 1890 en 1940 toen er meer dan duizend verschillende kaarten werden gedrukt. Ze geven een prachtig beeld van Suriname en de Surinaamse bevolking.[6][18] Klein begon in 1902 met de verkoop van prentbriefkaarten waarop zijn foto’s zijn afgebeeld. Hij liet de kaarten in Duitsland drukken in een oplage van 100 exemplaren per kaart. Er zijn honderden ansichtkaarten verkocht en afgedrukt in fotoboeken.[8][19][20]
Platenserie Suriname in Beeld
Vanaf 1900 werd door drukkerij H.B. Heyde in Paramaribo een serie losbladige uitgaven met foto’s van Klein op de markt gebracht onder de titel Suriname in Beeld. Een uitgave bevatte tien op karton geplakte foto's. Tussen 1900 en 1903 zijn er tien afleveringen verschenen. De verkoopprijs bedroeg ƒ 1,00, inclusief bewaarmap ƒ 1,10.[21] De foto’s geven een goed beeld van het werkterrein van Eugen Klein. In mapje 3 zijn bijvoorbeeld foto’s opgenomen met de volgende onderschriften: een groep indianen, een vrouw uit de volksklasse in zondagsgewaad, een groepje boschnegers, de ingang tot Fort Zeelandia, de Noorderkerkstraat, een panorama van de plantage Clevia en een foto van twee bekende volksvrouwen: Josephina en Koelie Marie. [22] Naast de tien reguliere uitgaven zijn er zijn twee speciale afleveringen verschenen. Een Extra-Serie ter eere van Z.E. den heer Gouverneur C. Lely. En een extra-serie Op Koninginnedag 1903.[23]
Foto’s van Eugen Klein in collecties
Fotogalerij (selectie)
Gezicht op het station Vaillantsplein bij de opening van de Landsspoorweg (28-05-1905) Collectie Rijksmuseum
Bananenmarkt in Paramaribo, 's ochtends om 6.00 uur (ca. 1900-1905) Collectie Rijksmuseum
Studioportret van een kotomisi voor het decor met een fruitstilleven (ca. 1900-1905) Collectie Rijksmuseum
Drie inheemse Surinaamse vrouwen en een kind (ca. 1900-1905) Collectie Rijksmuseum
Plukkers en opzichters tussen de koffiestruiken op Plantage Jagtlust (ca.1900-1905) Collectie Rijksmuseum
Het laatste saluut aan gouverneur Cornelis Lely bij zijn afscheid als gouverneur van Suriname (12-09-1905) Collectie Rijksmuseum
Portret van een lachende Hindostaanse vrouw in traditionele kleding en sieraden (ca. 1900-1905) Collectie Rijksmuseum
Groepsportret bij de aanlegplaats van het dorp Ganzee aan de Surinamerivier (1920) Collectie Museum van Wereldculturen
De hoogste Djoeka-autoriteiten te Langatabbetje: J.C. Snijders (bosopzichter), Yensa Kanape (opperpriester), Agagu (procureur-generaal) and Amakiti (granman van de Aukaners) (1919) Collectie Museum van Wereldculturen
Volksspelen op Koninginnedag op het Gouvernementsplein (1905) Collectie Rijksmuseum
Bronnen en referenties
- Bronnen
- Nederlands Fotomuseum, Fotograaf Klein, Eugen. Nederlands Fotomuseum (z.j.). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- Bolwerk, P.B.M (1990). Paramaribo in oude ansichten. Europese Bibliotheek, Zaltbommel. ISBN 90 288 4897 5.
- Groeneveld, Anneke (1990). Fotografie in Suriname 1839-1939. Museum voor Volkenkunde, Rotterdam. ISBN 9065790659.
- Haarnack, C. (2023). Groeten uit Paramaribo. Suriname in 500 oude prentbriefkaarten. Terra, Amsterdam. ISBN 9789089899477.
- (mul) Klein, Eugen (ca. 1903). Suriname in Beeld. H.B. Heyde, Paramaribo.
- (en) Wachlin, Steven (2011). Photographers in the Netherlands : a survey of commercial photographers born before 1900 based on data from the Dutch population administration, city directories and newspapers. 2 volumes. Centraal Bureau voor Genealogie, Den Haag. ISBN 978 40 5802 079 6.
- Referenties
- ↑ http://collectie.nederlandsfotomuseum.nl/fotografen/detail/2b3e6611-b274-e0da-3dd9-4d5b98ea4873/media/?mode=detail&view=list&rows=1&page=948&sort=order_s_belang%20asc; beeldbank Nederlands Fotomuseum; geraadpleegd op: 20 januari 2020.
- ↑ "SURINAME"; geraadpleegd op: 28 februari 2020; genoemd als: foto.
- ↑ RKDartists; geraadpleegd op: 12 december 2025; RKDartists-identificatiecode: 463975.
- ↑ Wachlin 2021, p. 304.
- ↑ Eigenhuis, Nico, Fotograaf Eugen Klein. Anda. Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- 1 2 3 4 Groeneveld 1990, p. 35.
- ↑ RKD, Eugen Klein. RKD (z.j.). Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- 1 2 3 4 5 Nederlands Fotomuseum.
- ↑ Redactie, Nw. Photografisch Atelier. Nieuwe Surinaamsche courant (10 januari 1897). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ redactie, Burgerlijke stand. Huwelijken. De Surinamer (6 maart 1902). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Karl Friedrich Ludwig Eugen Klein. FamilySearch. Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Redactie, Burgerlijke Stand. Overleden. De West (2 oktober 1927). Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- ↑ Groeneveld 1990, p. 39.
- ↑ Redactie, Nieuwsberichten. Uit de interneering ontslagen. De West (5 juli 1946). Geraadpleegd op 28 augustus 2025.
- ↑ Redactie, Paramaribo in vogelvlucht. Suriname : koloniaal nieuws- en advertentieblad (30 maart 1923). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Advertentie, Toonkamer C.K.C. Tentoonstelling van photos (3 april 1923). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Carl Haarnack, Sint Nicolaas, E., Verhoeven, G. (2025). Suriname in beeld. Fotografie in Suriname 1845-1975. Terra, Amsterdam, p. 131-154. ISBN 9789059960435.
- ↑ Carl Haarnack, Suriname in oude ansichten. Groeten uit Paramaribo. Historiek (4 december 2024). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Bolwerk 1990.
- ↑ Haarnack 2023, pp. 7-18.
- ↑ Advertentie, Suriname in beeld. Nieuwe Surinaamsche courant (6 oktober 1901). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Redactie, Kunst- en Letternieuws. “Suriname in beeld”. Nieuwe Surinaamsche courant (1 december 1901). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.
- ↑ Redactie, Kunst- en Letternieuws. Nieuwe werken. Suriname in beeld. Nieuwe Surinaamsche courant (17 december 1903). Geraadpleegd op 27 augustus 2025.