Dolly Rathebe

Vanaf ongeveer tweede helft jaren 1940 ging Rathebe optreden in clubs en op feestjes. Haar talent viel op en ze mocht auditie doen voor de film African Jim/Jim Comes to Jo'burg (1949). Dit was een van de eerste Zuid-Afrikaanse films met een volledig zwarte bezetting. Ze kreeg in deze film de hoofdrol van nachtclubzangeres. De film maakte van Rathebe een ster, de eerste vrouwelijke filmster van Zuid-Afrika die bovendien ook internationaal bekend werd.^[1][3]

Rathebe trad jarenlang veel op in clubs, ze zong vooral Zuid-Afrikaanse jazz en Amerikaanse jazz en blues. Ze was leadzangeres van de Elite Swingsters, de African Inkspots en de Harlem Swingsters. Ze toerde in de jaren 1950 en 1960 door Zuid-Afrika, Zuid-Rhodesië en Mozambique. Ook was ze jarenlang een van de vaste sterartiesten in Alf Herberts revueshow African Jazz and Variety. Ze werd vergeleken met Amerikaanse jazzzangeressen als Billie Holiday en Ella Fitzgerald.^[1][2][3][5]

Rathebe, die zich door haar succes dure designerkleding en schoenen kon veroorloven, was daarnaast beroemd vanwege haar schoonheid en verschijning. Ze stond op de covers van diverse kranten en tijdschriften waaronder Drum Magazine. Ook was ze het gezicht van advertenties voor schoonheidsproducten. Ze werd wel de Zuid-Afrikaanse Marilyn Monroe genoemd.^{[1][3][5][10]}

Rathebe's werk werd belemmerd door de apartheid in Zuid-Afrika. Reizen werd bemoeilijkt door de pasjeswetgeving. Rathebe en haar bandleden werden vaak gearresteerd als ze optraden na ingang van de avondklok. Rathebe moest geregeld slapen in shebeens (illegale kroegen) omdat ze nergens welkom was om te overnachten.^{[2][9][11][10]}

In de jaren 1960 werd het apartheidsregime strenger. De avondklok werd vervroegd van 10 uur naar 8 uur 's avonds. Steeds meer musici verlieten het land. Optredens werden geweigerd door hoteleigenaren uit angst voor sluiting. Het werd voor Rathebe steeds moeilijker om rond te komen als muzikant, ook omdat jazz minder populair werd. Rathebe stopte met muziek en begon een shebeen, een soort illegale kroeg aan huis, in Kaapstad.^{[1][3][9][11][12]}

De situatie verbeterde in de jaren 1980 en met name na het einde van de apartheid. Rathebe speelde vanaf 1988 weer in films, bijvoorbeeld in de film Cry, The Beloved Country met James Earl Jones (1995). Vanaf 1989 ging Rathebe weer optreden met de Elite Swingsters. Ze deden tijdens hun tournees ook Frankrijk en Ivoorkust aan en namen albums op. Begin jaren 1990 toerde Rathebe in Canada.^{[1][3][13][14]}

Rathebe trad op tijdens de inauguratie van Nelson Mandela als president in 1994. Datzelfde jaar trad ze op in Westminster Abbey tijdens een ceremonie ter gelegenheid van de herintrede van Zuid-Afrika tot de Commonwealth. In 2002 trad Rathebe nog op in het Tropentheater in Amsterdam.^[1][9][15]

In 2004 overleed Rathebe aan een beroerte. Ze liet twee dochters en een zoon na.^[1][3]