De Martelaren van Gorcum

De Martelaren van Gorcum
Kunstenaar	Cesare Fracassini
Jaar	1867
Techniek	Olieverfschilderij
Verblijfplaats	Vaticaanse Musea
Locatie	Rome
Portaal    Kunst & Cultuur

De Martelaren van Gorcum (Italiaans: I Martieri Gorgomiensi) is een schilderij uit 1867 van de Italiaanse schilder Cesare Fracassini. Het werk hangt in de Vaticaanse Musea (in de zogeheten Sala Sobieska). Het schilderij stelt de dood van de Gorcumse martelaren voor.

Fracassini vervaardigde het doek in opdracht van paus Pius IX voor de heiligverklaring van de Gorcumse martelaren in datzelfde jaar. De schilder had in de jaren daarvoor al succes in pauselijke dienst geboekt met het schilderen van de Nederlandse jezuïet Petrus Canisius, voor diens zaligverklaring in 1865. Zowel het doek van Canisius als de voorstelling van de Gorcumse martelaren moeten gezien worden als een pauselijk propagandamiddel voor het katholicisme, en als reactie op de protestants-nationalistische doeken die rond dezelfde tijd in Nederland werden vervaardigd.

Op het schilderij zijn verschillende martelaren aan een houten balk in een turfschuur opgehangen. Op de voorgrond gebiedt Lumey de geestelijke Nicolaas Pieck ook de ladder te betreden om te sterven.

Tijdens de ceremonie van de heiligverkaring van de Gorcumse martelaren in de Sint-Pieter, waarbij vele Nederandse zoeaven alsook de bisschoppen Schaepman en Wilmer, aanwezig waren, hing het schilderij korte tijd hoog in de kerk. Daar baarde het zoveel opzien dat de paus besloot het doek nadien nog eens tentoon te stellen in het atelier van Fracassini aan de Via Margutta, waar meer dan 20.000 bezoekers het doek kwamen bewonderen. Vervolgens werd het werk naar de Vaticaanse Musea gebracht, waar het in de Sala Sobieska kwam te hangen.

Hier hangt het doek sindsdien, samen met andere werken die de standvastigheid van het katholicisme uitdragen, waaronder Fracassini's voorstelling van Petrus Canisius en een doek van Jan Matejko dat de overwinning van Jan Sobieski bij het Beleg van Wenen voorstelt.

Pelgrom, Asker, 'Cesare Fracassini's I Martiri Gorgomiensi (1867). Religieus en seculier martelaarschap tussen protestantisme en katholicisme', in: Amore Romae. Bulletin voor de vrienden van het Nederlands Instituut Rome (2002), p. 23-52.