Van Buuren

Het van Buuren Museum & Tuinen, gelegen in Ukkel, een gemeente van Brussel in België, is een historisch huismuseum gevestigd in de voormalige privéwoning van de bankier en kunstverzamelaar David van Buuren en zijn echtgenote Alice Piette. Het domein onderscheidt zich door de nauwe samenhang tussen architectuur, interieurinrichting, kunstcollecties en landschap, en vormt zo een coherent en uniek geheel.

De woning werd gebouwd tussen 1924 en 1928 in de stijl van de Amsterdamse School en opgevat als een Gesamtkunstwerk (“totaalkunstwerk”), waarin architectuur, meubilair en kunstwerken samenkomen binnen een rijk gedecoreerd art-decogetint interieur. De binneninrichting werd toevertrouwd aan Belgische, Franse en Nederlandse ensembliers, wat resulteerde in een uniek art-deco-ensemble in België.

De woning wordt omringd door opmerkelijke tuinen, ontworpen door landschapsarchitect Jules Buyssens in 1924 en later aangevuld door René Pechère tussen 1968 en 1970. Deze omvatten onder meer een rozentuin, een labyrint en de romantische Geheime Tuin van het Hart, die verschillende ruimtes bieden voor wandelen en contemplatie.

Overeenkomstig de wensen van Alice van Buuren werd in 1970 een stichting van openbaar nut opgericht, en werd de woning in 1975 omgevormd tot een museum dat toegankelijk is voor het publiek. Het museum-stichting beheert een kunstcollectie die loopt van de 15e tot de 20e eeuw, met onder meer schilderijen, beeldhouwwerken, glas-in-loodramen, decoratieve objecten en zeldzaam meubilair.

Het museum is gelegen aan Léo Erreralaan 41, in de onmiddellijke nabijheid van de Churchillrotonde, en wordt bediend door tramlijnen 7 en 10 (halte Churchill). Sinds 2001 is het Van Buuren Museum & Tuinen beschermd als erkend erfgoed.

David Michel Van Buuren (Gouda, 24 mei 1886 – Brussel, 2 september 1955) was van Joodse Nederlandse afkomst. Hij was de zoon van de uitgever en boekhandelaar Salomon van Buuren (1844–1907) en Hanna van Dantzig (1850–1912). In 1909 vestigde hij zich in België, waar hij uitgroeide tot een belangrijk privébankier. Hij werd directeur bij de privébank Cassel en vergaarde daar een aanzienlijk fortuin. Daarnaast was hij docent financiële deontologie aan de Université libre de Bruxelles (ULB).

In Antwerpen ontmoette hij de bankbediende Alice Piette (1890–1973), met wie hij in 1922 huwde. Het echtpaar bleef kinderloos. David van Buuren introduceerde zijn echtgenote actief in de culturele en artistieke wereld. Samen leefden zij eerder teruggetrokken, maar onderhielden zij talrijke contacten in artistieke, intellectuele en politieke kringen.

David van Buuren vroeg zijn neef en architect Johan Franco om de eerste plannen te maken voor zijn toekomstige woning in Brussel. Tussen 1924 en 1928 gaven David en Alice van Buuren de architecten Léon Govaerts en Alexis Van Vaerenbergh de opdracht om hun huis te bouwen aan de Léo Erreralaan in Ukkel, op basis van Franco’s schetsen.

Van 1928 tot 1970 ontvingen de van Buurens talrijke gasten, onder wie Raoul Dufy, Jacques Prévert, René Lalique, Sergej Diaghilev, Erik Satie, René Magritte, David Ben-Gurion, evenals koningin Elisabeth, koning Boudewijn en Coco Chanel. Hun vriendenkring bestond grotendeels uit kunstenaars, van wie zij regelmatig werken aankochten. De belangrijkste onder hen was Gustave Van de Woestyne, voor wie zij jarenlang mecenas waren en van wie zij een omvangrijke collectie verzamelden. Zij onderhielden ook nauwe relaties met conservatoren, kunstkenners en galeriehouders.

In 1940 brachten David en Alice van Buuren hun kunstcollectie in veiligheid en vluchtten zij naar New York, waar zij gedurende vijf jaar verbleven in een suite van het Plaza Hotel. Tijdens deze periode gaf van Buuren colleges en lezingen over financiële deontologie aan universiteiten zoals Yale, Chicago, Denver, Berkeley en Los Angeles, en zette hij zich in voor het inzamelen van fondsen ten voordele van Joodse slachtoffers in Europa.

David van Buuren schonk bovendien kunstwerken aan verschillende grote musea wereldwijd. Aan het museum in zijn geboortestad Gouda schonk hij onder meer een Annunciatie en een Sint-Hubertuspaneel van Pieter Pourbus.

Volgens de wens van Alice van Buuren werd de privéwoning in 1975 omgevormd tot een museum. Het geheel werd op 28 juni 2001 officieel beschermd als historische site.

David Michel van Buuren (Gouda, 24 mei 1886 – Brussel, 2 september 1955) was van Joods-Nederlandse afkomst.[1] Hij was de zoon van de uitgever en boekhandelaar Salomon van Buuren (1844–1907) en Hanna van Dantzig (1850–1912). In 1909 vestigde hij zich in België. In Antwerpen ontmoette hij de bankbediende Alice Piette (1890–1973), met wie hij in 1922 in het huwelijk trad. Het echtpaar kreeg geen kinderen.

In 1928 werd het huis van de Van Buurens in art-decostijl gebouwd aan de Leo Erreralaan in Ukkel. De architect inspireerde zich op de Amsterdamse school en het huis onderscheidt zich van de vele art-nouveauhuizen die in Brussel waren gebouwd. De daken zijn steil, de vensters van het type 'laddervenster' en de muren opgetrokken in rode baksteen met metselwerk aan de binnenkant en zonder voegwerk aan de buitenkant, zodat de voegen langsdaar wel hol lijken.

Het meubilair dat in dezelfde stijl werd gekozen, bestaat praktisch uitsluitend uit stukken die speciaal voor het huis werden ontworpen. David Van Buuren had in de Internationale tentoonstelling voor kunstambachten in 1925 in Parijs inspiratie opgedaan. De meeste meubels liet hij maken op basis van eigen schetsen door gerenommeerde, meestal Franse, decorateurs en kunstenaars. Het echtpaar bezocht Studio Dominique pour Arts et Décoration in Parijs, de toonaangevende ontwerper van de jaren twintig-dertig. Dominique kreeg opdracht verschillende woonvertrekken van het huis in te richten, onder strikte regie van David Van Buuren. In België koos hij Wynants en Van der Borght uit om de eetkamer en de slaapkamers te ontwerpen, inclusief het originele tafellinnen. De Nederlander J. Gidding tekende patronen voor de tapijten met hun warme kleurschakeringen, plafondlampen voor de eetkamer en de opmerkelijke glas-in-lood-vensters. Léon Cachet – de eerste die glazen meubels ontwierp - zorgde voor de wandversiering en meubelbekleding. De meubels staan ook vandaag nog op hun originele plek in het huis. Het zeldzaam meubilair, tapijten, glasramen, beeldhouwwerken en schilderijen van internationale meesters bevinden zich nog steeds op hun oorspronkelijke plaats.

De piano in de muziekkamer is een originele art-deco-piano die ooit toebehoorde aan Eric Satie. Tot in de details van glasramen, gordijnen, tapijten werd alles speciaal voor het huis gemaakt. De monumentale luchter in de inkom weegt 800 kg. Hij is gemaakt uit glaspasta en brons en gedecoreerd met bloemen en geometrische elementen.

Oorspronkelijk was de tuin 26 are groot en werd aangelegd door de tuinarchitect Jules Buyssens. Na de dood van David kocht Alice belendende percelen aan, zodat de uitgebreide tuin thans 1,5 ha beslaat. De tuinarchitect René Pechère ontwierp in 1968 een nieuwe tuin, met een labyrint gewijd aan het Bijbelse Hooglied waarin zeven sculpturen (Song of Songs) van de Belgische beeldhouwer André Willequet. Daarnaast de bekende 'tuin der harten', een eerbetoon van Alice aan David. Door de bedachte aanleg met buxus en taxus heeft deze tuin in de winter ook een herkenbare architectuur.

In 2012 en 2013 werden de woning en de tuin gerestaureerd. Om de restauratie van het kwetsbare interieur te financieren liet de stichting op 8 oktober 2013 vijftig kunstwerken uit het depot van de collectie veilen. De stichting besloot tot verkoop omdat de intresten op haar kapitaal te laag zijn om de restauratie te financieren. De te koop aangeboden werken zijn veelal een eerste aankoop en omdat ze vaak uitgeleend werden, kwamen ze regelmatig in beeld. Het gaat om een bloemstilleven van Rik Wouters, boerenfiguren van Gustave Van de Woestyne, een landschap van Permeke en een musicerende clown van Floris Jespers.

Met de verwachte opbrengst van twee miljoen euro wil de stichting de verlichting, het houtwerk, de glasramen, de tapijten en de muurbekleding van zwart paardenhaar restaureren. De stoelen, de tapijten en het textielbehang zullen naar het origineel worden gereconstrueerd.

Als gepassioneerde kunstliefhebbers en mecenassen bouwden David en Alice van Buuren een indrukwekkende kunstcollectie op, die tot op vandaag in de woning bewaard is gebleven. Van bij het begin had hun huis een uitgesproken museaal karakter. Na het overlijden van David van Buuren besloot Alice van Buuren vanaf 1973 de woning om te vormen tot een permanent museum. In 1975 werd het huis, samen met de volledige inhoud, bij testament overgedragen aan een stichting die hun naam draagt, en die sindsdien instaat voor het beheer van de schenking.

In 1970 richtte Alice de Stichting Alice en David Van Buuren op, aan wie ze het huis en de volledige inboedel en kunstcollectie legateerde. Sindsdien is het geheel een museum dat openstaat voor publieksbezoek en voor culturele activiteiten. De stichting verleent ook beurzen aan studenten van de ULB en de VUB.

In juli 2013, in de nacht van 15 op 16 juli, werd het Van Buuren Museum & Tuinen het slachtoffer van een grootschalige kunstroof. In totaal werden twee tekeningen en tien schilderijen gestolen, waaronder Shrimps and Shells van James Ensor en The Thinker (La Penseuse) van Kees van Dongen, evenals acht kleine werken van oude meesters.

De daders probeerden losgeld te eisen. In april 2015 werd bekendgemaakt dat het schilderij La Penseuse van Kees van Dongen in gijzeling werd gehouden. Een verzekeringsmakelaar voerde onderhandelingen met de dieven met het oog op een mogelijke betaling, maar deze onderhandelingen werden zonder resultaat stopgezet. Nadien bleek dat het gevraagde losgeld zou worden gebruikt voor de financiering van terroristische aanslagen.

In afwachting van een mogelijke recuperatie van de werken heeft het museum ervoor gekozen de gestolen kunstwerken te vervangen door kopieën. Tien jaar na de diefstal blijven de originele werken nog steeds vermist.

• René PECHÈRE, Jardins dessinés. Grammaire des jardins, Brussel, 1987

• La Chute d'Icare, tableau de Pieter Brueghel l'Ancien
• Liste des monuments classés de Uccle
• Quartier Churchill

• Site officiel

• Maslaton Oster, Joelle (5 december 2009). “Van Buuren – Joelle Magazine”. joellemagazine.com. Geraadpleegd op 18 augustus 2013.

• “Van Buuren Gardens”. European Route of Historic Gardens. 2023. Geraadpleegd op 22 oktober 2023.

Zie de categorie Villa van Buuren van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.