Coccinelle (artieste)

Coccinelle werd in 1931 op nummer 66 van Rue Notre Dame de Nazareth in het 3e arrondissement van Parijs geboren als Jacques Charles Dufresnoy. Toen ze tiener was, verhuisde ze met haar ouders naar Marseille, Bouches-du-Rhône.^[1]

Coccinelle voelde zich van jongs af aan vrouw en droeg als kind al jurken en pruiken. Zoals ze zelf later zei: "Als jongen van vier wist ik dat ik anders was. Ik was eigenlijk een meisje, maar niemand zag dat." Als tiener kreeg ze vaak te maken met spot en kritiek. Op 17-jarige leeftijd werkte ze in de autoindustrie waar mensen veel opmerkingen maakten over haar kleine en vrouwelijke verschijning. En ze werd al na zes dagen uit militaire dienst ontslagen, omdat haar vrouwelijke uiterlijk voor onrust zorgde.^[3][4][5]

Zodra ze kon, verfde Coccinelle haar bruine haar platinablond en begon ze vrouwenkleding te dragen. Toen ze tijdens een feest een rode jurk met zwarte stippen droeg, gaven mensen haar de bijnaam Coccinelle. Coccinelle betekent lieveheersbeestje in het Frans. ^[4]

Vanaf jonge leeftijd was Coccinelle geïnteresseerd in mode en optreden. Het bruisende nachtleven van de Parijse wijken Montmartre, Pigalle en Montparnasse waren in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw voor veel transgenders een veilig toevluchtsoord waar zij zichzelf konden zijn. In 1953 begon Coccinelle als showmeisje bij Chez Madame Arthur, het eerste travestietencabaret van Parijs, waar haar moeder bloemen verkocht.

Op haar 23ste werd ze daar ontdekt toen ze een lied van Danièle Darrieux uit de film Premier rendez-vous (1941) van regisseur Henri Decoin zong. Dankzij haar schoonheid en een lovende recensie van haar optreden in de krant France-Soir kreeg ze een plek aangeboden in Le Carrousel de Paris, dat bekendstond als een van de populairste muziekhallen van Frankrijk. In La Carrousel nam ze het blonde uiterlijk van de actrices Marilyn Monroe en Brigitte Bardot aan. Coccinelle was de choreografe van haar eigen zang- en dansshows en zong liedjes in de stijl van Marilyn Monroe, Josephine Baker en Brigitte Bardot. Ze trad er op met de Algerijnse transgenderartiest Bambi, de Nederlandse Aaïcha Bergamin en de Franse Peki d’Oslo (later Amanda Lear). De Britse transgender Toni April (later April Ashley) was er een van haar protegés. Ze was goed bevriend met Bambi, met wie een woning deelde.^[3][1][4]

In 1952 begon Coccinelle op 21-jarige leeftijd hormoonmedicatie in de vorm van synthetische oestrogeen te gebruiken.^[1]

Terwijl ze in Marokko was voor een optreden, hoorde ze toevallig over dokter Georges Burou, die in dat land genderbevestigende operaties uitvoerde. In 1958, reisde ze naar Casablanca om de chirurg te ontmoeten. Zelf zei ze hierover: "Dus ging ik naar Casablanca om de dokter te ontmoeten die deze fout, waarvan ik het slachtoffer was, zou rechtzetten. Eindelijk zou ik een echte vrouw zijn, in perfecte harmonie, van binnen en van buiten." Dat ze als eerste Franse transgender deze behandeling uit liet voeren kreeg heel veel aandacht in de pers. Coccinelle stond op de voorpagina's van alle tijdschriften en werd een nationale en internationale beroemdheid.^[3][1]

Naarmate ze succesvoller werd, kreeg Coccinelle meer problemen. Het cabaret mocht dan vol zitten, mensen vonden Coccinelle op dat moment nog steeds vreemd en eng. Halverwege de 20ste eeuw was het in Frankrijk dankzij een wet uit 1800 niet toegestaan om kleding te dragen, die niet paste bij het geboortegeslacht. Mensen, die zich niet aan deze wet hielden konden gearresteerd worden. Coccinelle's roem hielp de wet aan te passen, waardoor de geslachtsaanduiding op een geboortecertificaat na een genderbevestigende operatie gewijzigd kon worden. In 1959 startte Coccinelle met hulp van advocaat Robert Badiner een procedure om haar geboortecertificaat te wijzigen. In 1961 werd ze formeel als vrouw erkend. Dankzij haar genderbevestigende operatie en de gewijzigde wet kon Coccinelle niet langer door de zedenpolitie gearresteerd worden voor het dragen van vrouwenkleding. En dankzij de nieuwe wet kon Coccinelle daarnaast haar naam veranderen in Jacqueline Charlotte.^[1][6][5]

De genderbevestigende operatie van Coccinelle kreeg ook internationaal veel aandacht. Als trans-sekssymbool steeg haar ster in hoog tempo. In 1959 droeg de Italiaanse zanger Ghigo Agosti het nummer “Coccinella” aan haar op. Ze raakte bevriend met artiesten als Edith Piaf, Juliette Greco, Joan Collins en Bob Hope.^[3]

Begin jaren 60 van de vorige eeuw reisde Coccinelle als cabaretartiest en zangeres door Frankrijk en Duitsland. Haar nachtcluboptreden was in 1959 te zien in Europa di notte, een documentaire van Alessandro Blassetti. Ze bracht een coverversie uit van het lied Je cherche un millionaire dat de Franse actrice Mistinguett drie decennia eerder beroemd had gemaakt.

Daarnaast verscheen ze als actrice in meerdere films. In 1962 verscheen Coccinelle in de Italiaanse komedie I Dongiovanni della Costa Azzurra geregisseerd door Vittorio Sala en in de Argentijnse thriller Los Viciosos van Enrique Carreras. In 1968 speelde ze in Días de viejo color, een Spaans romantisch drama.^[1]

Coccinelle werkte in 1963 en 1964 op verzoek van impresario Bruno Coquatrix zeven maanden lang in de Olympia in Parijs, waar ze de revue Cherchez la Femme over travestie opvoerde. De voorstelling stopte pas nadat Coquatrix in januari 1964 Trini Lopez, Sylvie Vartan en de Beatles voor drie weken had geboekt.^[1]

Coccinelle woonde van 1978 tot 1987 in West Duitsland waar zij optrad in Romy Haags cabaret in Berlijn. In die tijd ging ze op tournee over de hele wereld. Ze trad op in verschillende Europese landen. Maar ook daarbuiten was ze populair. Zo reisde ze naar Zuid-Amerika, Australië en Canada. Ze trad zelfs op voor de sjah van Iran.^[3]

In 1990, trad Coccinelle op 59-jarige leeftijd in Parijs voor het laatst op voor publiek tijdens een show van Pascal Sevran in het Casino de Paris. Na haar pensioen als artieste runde ze van 2002 tot 2005 een traditioneel Frans cabaret in Marseille.^[1][4]

In 2004 bracht Coccinelle een verzamel-cd met de titel Chercher la femme uit met daarop de nummers die ze eerder in Le Carrousel de Paris, L'Alcazar en Le Lido ten gehore bracht.

Coccinelle verscheen regelmatig op televisie en radio om te praten over haar leven en keuzes, waarbij ze zei: "Ik heb altijd gedaan wat ik wilde".

In 1987 organiseerde het programma Les dossiers de l'écran, gepresenteerd door Alain Jerome en Gilbert Kahn, een debat over transseksualiteit. Deelnemers waren Coccinelle, Maud Marin, René Kuss, Juan Pierre Luton, Jacques Breton en Jean Mazars. Coccinelle blikte tijdens het programma terug op haar ervaringen en voerde campagne vóór geslachtsbevestigende operaties. Zo zei ze o.a.: "Ik noem het geen transseksuelen, ik noem het de vrouwen van het jaar 2000."^[7]

Coccinelle zette zich ook in haar latere leven in als activiste voor transgenders. Samen met haar derde echtgenoot, Thierry Wilson, richtte ze in 1994 de organisatie (Association) Devenir Femme (Vrouw Worden) op. Deze organisatie gaf emotionele en praktische steun aan mensen, die een geslachtsbevestigende operatie wilden ondergaan, maar dit niet konden betalen. Ze werkte daarnaast nauw samen met de Centre d'Aide de Recherche et d'Information sur la Transsexualité et l'Identité de Genre (CARITIG), een belangenorganisatie die campagne voert voor de rechten van transgenderpersonen.^[3][1]

Volgens geruchten werd Coccinelle van haar achttiende tot haar vijfentwintigste onderhouden door een belangrijke Franse politicus, wiens naam ze altijd geheim hield.

Coccinelle speelde een belangrijke rol in Frankrijk op het gebied van de burgerlijke staat van transgenders. Op 6 maart 1960 trouwde ze in het stadhuis van het 17e arrondissement van Parijs als eerste transvrouw met de sportjournalist Francis Paul Bonnet. In haar witte jurk van de Franse ontwerper Guy Laroche zette ze een grote stap voor de zichtbaarheid van transgenders. Om in de kathedraal Notre Dame in Parijs te kunnen trouwen liet zij zich herdopen als Jacqueline. Ze werd weggegeven door haar vader. Het was het eerste huwelijk van een transgenderpersoon dat door de Franse regering formeel werd erkend. Het huwelijk was dan ook voorpaginanieuws.^[3][1][4]

Coccinelle werd echter al snel verliefd op een andere man en scheidde in 1962 van Bonnet nadat zij een verklaring had afgelegd dat zij geen vrouw, maar nog steeds een man was. Op grond daarvan werd zij geëxcommuniceerd door de kerk. Hierop stopte de Franse staat met het wijzigen van officiële documenten voor transseksuelen, totdat Maud Marin in 1974 een verzoek indiende om haar documenten te wijzigen. Coccinelle hertrouwde in 1963 met de Paraguayaanse danser Mario A. Costa, die onderdeel uitmaakte van de groep mensen waarmee ze over de hele wereld optrad. Coccinelle en Costa bleven samen tot Costa in 1977 overleed.^[3][4]

Haar derde en laatste echtgenoot was Thierry Wilson, een transman die bekendstond als activist. Ze trouwden in 1996 en verhuisden naar Marseille. Coccinelle bleef tot haar dood met Wilson getrouwd.^[1][2]

Nadat ze een beroerte had gekregen, werd Coccinelle in juli 2006 opgenomen in La Tomine, het grootste ziekenhuis van Marseille, waar ze op 9 oktober overleed. Ze werd 75 jaar oud. Na haar overlijden werd Coccinelle gecremeerd. Men nam afscheid van de artieste in de kerk Saint-Roch in Parijs tijdens een dienst geleid door vader Philippe Desgens, de afgevaardigde voor de pastorale zorg voor kunst en cultuur in het bisdom Parijs.^{[8][9][1][10]}

Coccinelle was een van de weinige transpersonen uit haar tijd, die haar hele leven ondanks de maatschappelijke weerstand openlijk leefde. Haar uitgebreide media-aanwezigheid, onder andere als een van de eerste trans-filmsterren, was een steun voor anderen in soortgelijke situaties in het pre-internettijdperk.

Op 18 mei 2017 werd in het 18e arrondissement van Parijs tussen huisnummers 2 en 16 van Boulevard de Clichy door loco-burgemeester Hélène Bidard de Coccinelle Promenade geopend als eerbetoon aan de historische artieste en strijdster voor transgenderrechten. Coccinelle's laatste echtgenoot Thierry Wilson, haar vriendin Bambi en andere leden van het gezelschap van Madame Arthur waren aanwezig bij de inauguratie. Bambi en Wilson namen tijdens de bijeenkomst ook het woord. De locatie van de promenade was niet toevallig gekozen. Het ligt namelijk op een steenworp afstand van het cabaret Chez Madame Arthur waar Coccinelle vroeger optrad.^[11][5]

Op 23 augustus 2022 vierde Google de 91ste verjaardag van Coccinelle met een Google Doodle. De Google Doodle laat een afbeelding zien van de artieste gekleed in blauw bont met blonde knot en een lieveheersbeestje op haar hand. Met de Doodles eert Google mensen, die deel uitmaken van een radicale verandering in de maatschappij.^[1][12][13]

La Asociación de Gays, Travestis y Transgéneros Coccinelle (De Coccinelle Vereniging van Homo's, Travestieten en Transgenders) werd in 1997 in Ecuador opgericht. Dit was de eerste transgenderorganisatie in de geschiedenis van Ecuador en speelde een leidende rol in de decriminalisatie van homoseksuelen. ^[14]

Een Italiaanse theatergroep van Napolitaanse transseksuelen noemde zichzelf ter ere van Coccinelle "Le coccinelle napoletane". ^[15]

Zoals Clémence Zamora Cruz, woordvoerder van organisatie Inter-LGBT ten tijde van de inauguratie van de Coccinelle Promenade zei: "Coccinelle heeft in haar tijd de weg gebaand en is vandaag de dag een positief teken in de strijd voor erkenning van de rechten van transgenders."^[5]