Bisdom Terwaan

Het bisdom Terwaan (Latijn: dioecesis Tarvennensis seu Morinensis,^[1] letterlijk "het bisdom rond Terwaan oftewel bisdom in het woongebied der Morinen") was een katholiek bisdom dat onder andere Ieper, Veurne en Boulogne-sur-Mer omvatte.

Het bisdom werd afgescheiden van het bisdom Doornik op initiatief van bisschop Acharius (636). De scheidingslijn begon aan de IJzermonding en liep vervolgens ten oosten van Diksmuide en Ieper. Bij Armentiers begon de grens met het bisdom Atrecht. De grens met het bisdom Amiens viel ongeveer samen met de Canche.

De bisschopszetel Terwaan stond onder rechtstreekse bescherming van de koning van Frankrijk (le régale de Thérouanne). Tijdens de Italiaanse Oorlogen gebruikte Frankrijk de stad als uitvalsbasis om te plunderen. Daarom liet keizer Karel V de stad verwoesten in 1553. Het grondgebied werd verdeeld over drie nieuwe bisdommen: het bisdom Ieper, het bisdom Sint-Omaars (beiden opgericht in 1559) en het bisdom Boulogne (opgericht in 1566).

Gedurende zijn bestaan telde het bisdom waarschijnlijk 24 dekenaten, verdeeld over twee aartsdekenaten:

• Het "Vlaamse aartsdekenaat", in het Frans l'archidiaconé de Flandre
  • Diksmuide, Veurne, Ieper, Poperinge, Sint-Winoksbergen, Kassel, Belle → naar het bisdom Ieper
  • Broekburg, Marck, Meregem → naar het bisdom Sint-Omaars
• Het "Artesische aartsdekenaat", in het Frans l'archidiaconé d'Artois
  • Sint-Omaars, Ariën, Lillers → naar het bisdom Sint-Omaars
  • Guînes, Wissant, Boulogne, Frencq, Alquines, Arke, Helfaut, Fauquembergues, Bomy, Hesdin, Saint-Pol → naar het bisdom Boulogne

• Van Werveke, H., Het bisdom Terwaan van den oorsprong tot het begin der veertiende eeuw, Gent, 1924
• Van Buggenhout, J., Geschiedenis en vernietiging van de stad en bisdom Terwaan : de leti Morini, Flandria Nostra, Torhout, 1981
• Légendaire de la morinie ou Vies des saints de l'ancien Diocése de Théouranne (Ypres,Saint-Omer, Boulogne), gedrukt bij Berger Frères, 1850 - archief Universiteit Gent (online)
• Bossuyt, S. en Van Melkebeek, M., Statuta synodalia ad usum morinensem. Les statuts synodaux d'Antoine de Croy et de François de Créquy, évêques de Thérouanne (1495, 1541-1542), in: Bulletin de la Commission Royale pour la Publication des Anciennes Lois et Ordonnances de Belgique, XLVII (2006) 135-173.