Canon van Vlaanderen

De Canon van Vlaanderen behelst zestig historische Vlaamse ankerpunten ("vensters" genoemd) die het hedendaagse Vlaanderen vormgeven. Deze canon is een project waarbij de Vlaamse overheid een overzicht van gebeurtenissen, data, personen, tradities, boeken, voorwerpen en kunstwerken chronologisch liet bundelen om de geschiedenis van Vlaanderen sterker in de verf zetten.[1]

De Vlaamse regering onder leiding van minister-president Jan Jambon (N-VA) kwam bij de regeringsonderhandelingen in 2019 tot het akkoord om in navolging van de Nederlandse canon ook een Vlaamse canon te ontwikkelen.[2] Een onafhankelijke expertencommissie werkte bijna 3 jaar aan de Canon van Vlaanderen, alvorens het op 9 mei 2023 aan het grote publiek voor te stellen.[3][4][5] Uit meer dan vijfhonderd mogelijke onderwerpen selecteerden zij zestig Vlaamse “vensters” die aandacht hebben voor politiek, cultuur, archeologie, economie, wetenschap, ecologie of sport.[6]

Overzicht

CanonitemOnderwerpPeriode
Een plek in de wereld12.000 jaar geleden
Neanderthalers in de MaasvalleiDe oudste sporen van menselijke bewoningca. 500.000-38.000 jaar geleden
De nederzetting van RosmeerDe eerste landbouwersca. 5300-4590 v.Chr.
Kelten op de KemmelbergKeltische centralisatie van machtca. 800-500 v.Chr.
Tongeren, Romeinse stadRomanisering van de Lage Landenca. 10 v.Chr. - ca. 400 n.Chr.
Karel de GroteDe Frankenca. 747-814
Hebban olla vogalaSporen van het oudste NederlandsEinde 11e eeuw
De windmolen van WormhoutVernieuwingen in de landbouwca. 1183
De verdwenen ZwinhavensBrugge, verbonden met de zeeca. 1100-1500
Steden op de kaart van Al-IdrisiContacten met de moslimwereldca. 1154
BegijnhovenVrouwen verenigen zich13e eeuw
Reynaert de vosLiteratuur in de volkstaalca. 1260
1302Sociale revoluties in de steden van Vlaanderen en Brabant1302
Het Lam Gods van de gebroeders Van EyckDe middeleeuwse beeldtaal1432
De slag bij GavereDe Bourgondiërs1453
Het Ros Beiaard van DendermondeProcessies en ommegangenTen laatste 1460
Het Mechels KoorboekPolyfone muziek in de Lage Landenca. 1515
ErasmusHet humanismeca. 1469-1536
Pedro de GanteEuropeanen in een ‘Nieuwe Wereld’ca. 1480-1572
Dulle GrietPieter Bruegel de Oude en de renaissance1563
De BeeldenstormBurgeroorlog in de Nederlanden1566
Simon StevinDe blik van de wetenschap1548-1620
Cathelyne Van den BulckeHeksenprocessen in Europa? - 1590
Aanbidding door de koningenRubens en de barok1624
Het bombardement van BrusselOorlogen in de Spaans-Habsburgse Nederlanden1695
Keizerin Maria TheresiaVerlichting in Europa1717-1780
Mule JennyDe komst van machines en fabriekenca. 1800
Het wetboek van NapoleonDe Franse Tijd1804
Een liberale grondwetBelgië onafhankelijk1830-1831
De eerste treinritHet spoor ontsluit het land1835
Leeuw van VlaenderenHendrik Conscience en de Vlaamse Beweging1838
De aardappelcrisis‘Arm Vlaanderen’1845-1847
De vrijmaking van de ScheldeAntwerpen, poort naar de wereld1863
Emilie ClaeysDe ‘sociale kwestie’ in de 19e eeuw1855-1943
De intrede van Christus in Brussel in 1889 van James EnsorVernieuwing in de beeldende kunst1889
Bloednacht in LeuvenVechten voor stemrecht1902
Marie BelpaireMeisjes naar school1853-1948
Drie kraaiende hanenDe Vlaamse beweging en de taalstrijd1910
De Ronde van VlaanderenHet land van de koers1913
Paul Panda FarnanaCongo, veroverd en gekoloniseerd1888-1930
Treurend ouderpaar van Käthe KollwitzDe Eerste Wereldoorlog1914-1918
Multiculturele mijncitésSteenkool in Limburg1901-1992
De jeugdbeweging van Jozef CardijnVerzuiling en secularisatieJaren 1920
Ons KookboekCulinaire canons1927
De IJzertorenDe erfenis van de Eerste Wereldoorlog1930
Het drama van Meensel-KiezegemDe Tweede Wereldoorlog1940-1945
De DossinkazerneDe Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog1940-1945
Het Sociaal PactDe sociale zekerheid en de verzorgingsstaat1944
LintbebouwingRuimtelijke ordening in Vlaanderen1948
Paula SémerTelevisie als venster op de wereld1925-2021
De Oostakkerse gedichten van Hugo ClausArtistieke vernieuwing na 19451955
De pilSeksuele revolutie en vrouwenrechten1961
Le Plat Pays van Jacques BrelFranstalige cultuur in Vlaanderen1962
De vastlegging van de taalgrensBelgië wordt een federale staat1962-1963
Staal in VlaanderenEconomische groei in de sixties1967
Rock WerchterFestivalcultuur1975
De euroEuropese integratie2002
Het homohuwelijkHolebi’s, van discriminatie tot emancipatie2003
GoestingEen standaardtaal voor Vlaanderen2004
De wereld in Vlaanderen2000

Doel

Het doel van een Vlaamse canon bestaat erin om het collectief geheugen van de Vlamingen te versterken, waarbij deze ook zou gebruikt kunnen worden door het Vlaamse onderwijs en bij het integratieproces van nieuwkomers. Net als in Nederland is de canon niet enkel bedoeld voor in de les geschiedenis. Het zou wel als hulpmiddel kunnen dienen ter inspiratie voor leraren in het basisonderwijs, en ook voor leraren van diverse vakken in het secundair onderwijs. In het regeerakkoord 2019-2024 staat beschreven:

Het is essentieel dat we de Vlaamse identiteit complexloos kunnen beleven, onder meer via gedeelde symbolen. Tegen die achtergrond vragen we aan een groep onafhankelijke experts om op wetenschappelijke basis een Canon van Vlaanderen op te stellen. Het gaat om een lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur, geschiedenis en wetenschappen, die zowel in het onderwijs als in het kader van inburgeringstrajecten ter ondersteuning gebruikt worden.

Door het akkoord ontstond er een maatschappelijke discussie waardoor de commissie ervoor koos om de canon van Vlaanderen los te koppelen van de Vlaamse identiteit. Men wil de canon niet 'in beton gieten' en zou ten gepaste tijden aangepast worden door de commissie indien nodig. De canon van Vlaanderen moet volgens de opdrachtbrief die de commissie van minister Weyts meekreeg "vensters op de geschiedenis openen, geen deuren sluiten", en ook "functioneren als een bijdrage aan het collectief geheugen, en aan de dialoog tussen alle inwoners."[7]

De voorwaarde van Gerard dat het project niet identitair of natievormend zou zijn, werd gereflecteerd in de opdrachtbrief. Dumolyn verklaarde dat geen enkel commissielid uitging van het bestaan van een essentiële Vlaamse identiteit en dat zoiets ook helemaal niet bestond.[8] Daarentegen noemden beleidsnota's van de Vlaamse regering de canon een instrument om de "Vlaamse identiteit te versterken" en verklaarde minister-president Jambon dat de canon "natuurlijk de Vlaamse identiteit [moest] bevorderen".[9] Dumolyn zag geen graten in deze dubbelzinnigheid en beweerde dat er in de teksten niets zou staan dat gerecupereerd of misbruikt kon worden.[8]

Samenstelling commissie

De commissieleden hebben diverse achtergronden, onder andere filosofie, archeologie, literatuurwetenschappen en kunstgeschiedenis. Jan Dumolyn is met Emmanuel Gerard de enige professor geschiedenis in de canoncommissie. De volgende personen zetelen in de commissie:[10]

Kritiek

Sinds de beslissing om een canon van Vlaanderen te ontwikkelen ontstond er een maatschappelijke discussie tussen wetenschappers, academici en de cultuursector. De voornaamste kritiek zou zijn dat de "Vlaamse canon neigt naar superioriteits­denken" en dat "het Vlaanderen van vroeger niet hetzelfde is als het Vlaanderen van vandaag".[11] Ook de Vlaamse Vereniging van Leraren Geschiedenis en Cultuurwetenschappen (VVLG) stelt dat een canon "een fout beeld ophangt van het verleden".[12]

Ondanks de kritiek blijft de Vlaamse regering bij haar standpunt dat een canon vooral een positief project is om het collectief geheugen van Vlaanderen te versterken. Tijdens de lopende maatschappelijke discussie besloot productiehuis De Mensen een nieuwe documentairereeks, Het verhaal van Vlaanderen, te ontwikkelen. Hierbij gaat presentator Tom Waes op reis in Vlaanderen doorheen de geschiedenis.[13]

De Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten publiceerde in oktober 2022 een uitgebreide kritische nota van historici Marc Boone, Jo Tollebeek en Karel van Nieuwenhuyse. Zij vermoeden een poging om een anti-Belgisch canon te introduceren, opgelegd vanuit de Vlaams-nationalistische N-VA.[14][15] Historicus Bruno De Wever verwierp het concept van een Canon, dat hij “een politiek project” noemt, bedoeld voor natievorming. Zijn broer, politicus Bart De Wever (NVA), was dan weer voorstander.[16] Echter, in 2002 had Bart De Wever nog een andere mening, hij beweerde namelijk: "Geschiedenis laat zich niet canoniseren tot absolute en eeuwige waarheid. Een officiële versie van het verleden opleggen, als dienstmaagd voor het politieke heden, is typisch voor totalitaire regimes. In een democratie moet de overheid daaromtrent de grootste schroom aan de dag leggen."[17]

Na de publicatie in mei 2023 werd in de pers een overwegend positief oordeel geveld,[18] en waren verschillende groepen aangenaam verrast, mede door de – onverwachte – opname van elementen van tolerantie en diversiteit.[19][20] Toch wezen critici op – volgens hen - hiaten of onevenwichten in de Canon:

Literatuur

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.