Blauwe zwemkrab

Blauwe zwemkrab
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren) Stam: Arthropoda (Geleedpotigen) Klasse: Malacostraca (Hogere kreeftachtigen) Orde: Decapoda (Tienpotigen) Familie: Portunidae (Zwemkrabben) Geslacht: Callinectes
Soort
Callinectes sapidus Rathbun, 1896
Synoniemen
Portunus diacantha Latreille, 1825 Callinectes sapidus acutidens Rathbun, 1896 Callinectes diacanthus Latreille, 1825
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Blauwe zwemkrab op Wikispecies
(en) World Register of Marine Species
Portaal    Biologie

De blauwe zwemkrab (Callinectes sapidus) is een krab uit de familie Portunidae, ook wel zwemkrabben genoemd. Er is ook een krab met de naam blauwpootzwemkrab (Liocarcinus depurator), deze soort ziet er echter anders uit.

De blauwe zwemkrab dankt de naam aan de blauwe kleur van de poten van de mannetjes en is het makkelijkst te herkennen aan de zeer grote zijwaarts wijzende stekel aan iedere zijde van het schild. Het achterste paar poten is peddel-achtig afgeplat, zoals bij alle zwemkrabben om beter te kunnen zwemmen. Mannetjes zijn van vrouwtjes te onderscheiden door de respectievelijk twee en vijf buikplaten en volwassen vrouwtjes hebben twee oranjerode scharen, terwijl de mannetjes blauwe scharen hebben. De bovenzijde is olijfkleurig tot bruinzwart, de onderkant en delen van de poten zijn wit of bleek geelwit van kleur. Het abdomen om de buik is bij de vrouwtjes breed met vijf platen, bij mannetjes is het smaller met enkel twee buikplaten en de schildbreedte is maximaal 25 centimeter.^[1] De mannetjes worden groter dan vrouwtjes.

Van oorsprong leeft deze soort langs de Atlantische kusten van Amerika, variërend van Nova Scotia tot Uruguay. In Europa is de krab voor het eerst waargenomen in 1900, aan de Atlantische kust van Frankrijk. Het is onbekend hoe de krab precies in Europa terecht is gekomen, maar aangekomen wordt dat het dier via larven waarschijnlijk meermaals met ballastwater is meegekomen naar verschillende plekken in Europa en zich daar over de meeste kustgebieden heeft verspreid, maar in sommige gevallen is de soort ook expres naar Europa gehaald en uitgezet.^[2] Volwassen blauwe zwemkrabben leven langs de kust in de ondiepe wateren bij riviermondingen en estuaria, ongeveer tot een diepte van 35 meter. De soort staat bekend als delicatesse in het Amerikaanse continent en wordt er verhandeld.^[3] Ze kunnen in zowel zoet, brak als (zeer) zout water overleven en ook de tolerantie voor verschillende temperaturen is groot: van -3°C tot maximaal 35°C.^[1] De blauwe zwemkrab is, net als de meeste krabben, een opportunistische omnivoor. Zijn voedsel bestaat uit vissen, schelpdieren, vlokreeften, wormen, stekelhuidigen, zeesterren en zelfs andere krabben. Ook eten ze organisch afval, algen en vaatplanten.^[1]

Blauwe zwemkrabben hebben een korte levenscyclus en kunnen zich al vrij snel (binnen een jaar) voortplanten. Tijdens de zomermaanden vindt in brakke wateren de paring plaats wanneer het water tussen de 15 en 30 °C is, terwijl de vrouwtjeskrabben in de winter richting zee trekken om in zouter water eieren te leggen. Na het uitkomen van de eieren migreren de jonge krabben vervolgens weer terug naar de estuaria. De soort plant zich in grote aantallen voort; de bijna volwassen vrouwtjes produceren een feromoon dat via de urine wordt uitgescheiden en de mannetjes lokt. Per keer worden gemiddeld meer tot twee miljoen eitjes afgezet en in totaal kan een vrouwtje tot 8 miljoen eieren per jaar produceren. Daarnaast kunnen de vrouwtjes sperma opslaan, waardoor ze meerdere broedsels kunnen produceren zonder opnieuw te paren.^[4] Het eerste larvestadium is vrijzwemmend, waarna er nog zeven en soms acht stadia volgen voordat de krab volwassen is.^[1] De larve kan alleen vervellen als het water rond de 20 °C is.

In Nederland en België wordt de blauwe zwemkrab nog niet als invasieve exoot gezien vanwege de zeldzaamheid van de soort in de Nederlandse wateren. In tegenstelling met veel andere invasieve exoten die Nederland kent, heeft de blauwe zwemkrab zich nooit explosief uitgebreid ondanks het hoge aantal eitjes die de krab legt. Dit kan te maken hebben met de, voor deze krab, lage wintertemperaturen die Nederland kent, waardoor het lastiger is voor deze soort om zich in het land te vestigen. De krab is slechts een paar keer gevonden in Nederland, waarvan de eerste keer in 1932 bij Zaandam plaatsvond. In de daaropvolgende jaren vond men sporadisch blauwe zwemkrabben in de Westerschelde, Waddenzee en in de Rotterdamse en Amsterdamse havens. In 1993 vond men een exemplaar voor het eerst in Vlaanderen.^[5] In 2002 vond men deze soort ook voor het eerst in de Oosterschelde. In bijna alle gevallen betrof het slechts een afzonderlijk exemplaar, een enkele keer ging het om meerdere dieren. De stadsecologen Martin Melchers en Geert Timmermans vonden het al in 1992 opvallend dat er juist in de Amsterdamse Amerikahaven veel exemplaren van deze exotische soort werden gevonden. Een enkele keer komt het voor dat de (restanten van de) blauwe zwemkrab aanspoelt op het strand, zoals gebeurde bij het strand van Katwijk in april 2015. Vaak gaat het hier ook om restanten van gekookte exemplaren die als etensresten uit de kombuis van schepen is geloosd. Soms komt het voor dat ze in Nederland worden opgevist door vissers, iets dat in de zomer van 2020 in het Noordzeekanaal gebeurde.^[1] De Universiteit Antwerpen deed in mei 2023 een oproep aan iedereen om zowel dode als levende exemplaren naar de universiteit te brengen, met als doel het onderzoeken welke schade de blauwe zwemkrab kan toebrengen aan inheemse soorten. De aanleiding voor de oproep van de Universiteit Antwerpen was de vondst van een levende blauwe zwemkrab in Duitsland en de toenemende populatie in het zuiden van Europa.^[6][5] In Italië wordt de krab inmiddels wel als invasieve exoot gekenmerkt omdat het zich succesvol heeft weten aan te passen aan het mediterraan klimaat dankzij stijgende temperaturen en schade veroorzaakt aan de viskweek en de teelt van weekdieren vanwege zijn snelle voortplanting. De blauwe zwemkrab kan ook schade toebrengen aan de bodem, visnetten met zijn klauwen beschadigen, kwekerijen binnendringen en hier serieuze schade aanrichten. Omdat de krab in Europa geen vijanden heeft, kan het zich ook sneller dan normaal voortplanten. De regering Meloni heeft 2,9 miljoen Euro uitgetrokken voor de bestrijding van de soort in de Italiaanse wateren, maar nadat dit niet succesvol bleek, begon de regering om Italianen te stimuleren om meer van deze krabbensoort te eten. Er is zelfs een speciaal commissaris aangesteld die dat plan moet coördineren. De vissers in de delta van de rivier de Po vangen dagelijks al zo'n 100 kilo krabben, die op agressieve wijze de vongole in de regio opeten. Volgens de lobbygroep Coldiretti zou de blauwe zwemkrab al voor meer dan 100 miljoen euro aan schade hebben aangericht in het land. Eind augustus 2023 is een actie gestart om het dier op het menu te zetten van restaurants en ook vissers zelf proberen ze te verkopen, maar vanwege het grote aanbod is de opbrengst voor de vissers marginaal en wordt het grootste deel vernietigd.^[7][3][4]

De blauwe zwemkrab heeft een bijzondere relatie met de Nederlandse vlag. De kolonisten die in de zeventiende eeuw Nieuw-Amsterdam stichtten. Zij beschouwden het vinden van de krab, die de kleuren van de prinsenvlag had, als een teken van God dat de Nederlandse kolonisatie van de stad in 1624 volkomen rechtvaardigde. Dit blijkt uit een citaat uit een boek uit 1655 van David Pietersz. de Vries, die onder andere schrijft over de dierenwereld rondom Fort Amsterdam: "Somerdaeghs komen alhier op de vlacke Stranden schoone Krabben, seer goet van Smaeck, haer Scharen zijn van coleur als onse Prince-vlagge, zijn Orangie, blanck en blau, soo dat de Krabben genoegh verthoonen dat wy behooren dat Land te peupeleren ende ons toekomt". Opvallend is dat deze kleurencombinatie zo goed als niet bij andere krabbensoorten zou voorkomen.^[1][8]

• Beschrijving en afbeeldingen op SoortenBank.nl (gearchiveerd)