Cäsar-bunker

Cäsar-bunker
	De Breulburcht in 2025
Locatie
Plaats	Breullaan 1b Driebergen-Rijsenburg
Adres	Breullaan 1
Coördinaten	52° 4′ NB, 5° 16′ OL
Status en tijdlijn
Status	in gebruik
Start bouw	1943
Gereed	1944
Oorspr. functie	commandobunker
Huidig gebruik	kantoren
Architectuur
Bouwmateriaal	beton, baksteen
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Portaal	Civiele techniek en bouwkunde

De Cäsar-bunker of Breulburcht is een bunkervilla aan de Breullaan in de Nederlandse plaats Driebergen-Rijsenburg.

Geschiedenis

Als verdediging tegen het toegenomen aantal geallieerde bommenwerpers werd eind 1943 begonnen met de bouw van een Duitse bunker op het landgoed Bornia. De bunker moest gaan dienen als commandopost, radio-uitluisterdienst voor radarstations- en controlecentrum. De bunker kreeg als codenaam Cäsar en bestond uit een begane grond met twee verdiepingen. De bunker was 22,40 meter breed, 21,80 meter diep en 13,40 meter hoog.^[1] Ter camouflage werd de dikke betonnen buitenmuur beschilderd als ware het een villa, met op de buitenkant ramen, deuren en balkons.

Volgens een brief van 20 juni 1952 van de gemeente Driebergen-Rijsenburg bouwde de Amsterdamse aannemer Breeman met behulp van dwangarbeiders de bunker voor de Luftwaffe-divisiestaf Stab I. Jagdkorps. Aan de bunker werd alleen ’s nachts gewerkt bij kunstlicht.

De enorme bunker was afgeleid van het type bunker dat de Luftwaffe voor commandoposten van radarstations had ontworpen. Als camouflage werd het geheel van beplanting voorzien. De bunker heeft een rechthoekige plattegrond. Twee hoeken van de bunker zijn afgeschuind en op de drie meter dikke bunkermuren lag een bombestendig plat dak. Dit 'plofdak' lag met pinverbindingen op de hoeken los op de bunker. Het idee ervan was dat het losliggende betonnen dak bij een explosie van de onderliggende muren omhoog zou springen en terugvallen.

Duitse luchtverdediging

De Cäsar-bunker was bedoeld als onderkomen voor het operationele hoofdkwartier van de Luftwaffe.^[2] In de bunker moesten de aanvallen van de Luftwaffe op geallieerde bommenwerpers worden gecoördineerd. Omdat er in de oorlog nog geen satellietcommunicatie netwerk bestond liep alle communicatie van en naar de bunker én Wulperhorst, via een straalzenderstation, die langs de Woudenbergseweg ter hoogte van de Traayweg in Austerlitz stond.

Door de geallieerde nachtelijke bombardementen moesten de Duitsers hun nachtelijke luchtafweergeschut met zoeklichten en Duitse nachtjagers versterken. Vanuit de luchtverdedigingsbunker als commandopost voor waarnemingsposten (radar, Auge-und-Ohre, radio-uitluisterdienst) zou het luchtafweergeschut FLAK (Flugabwehrkanone) met behulp van zoeklichten en onderscheppingen door nachtjagers van geallieerde bommenwerpers worden gecoördineerd. Kort voor oplevering van de bunker, tijdens de luchtlandingen bij Arnhem, sloegen de Duitsers op de vlucht en vertrok de divisiestaf.

Doordat het Fliegerkorps in het voorjaar van 1944 werd overgeplaatst naar Duitsland is de bunker nooit in gebruik genomen door de Luftwaffe.^[3]

Gemetselde muren

Na de oorlog bleek het niet mogelijk om de bunker af te breken, tenzij er zware explosieven gebruikt zouden worden. Daarom besloot het Rijk tot het onteigening en verbouwing.^[4] Er werden gemetselde muren en kozijnen om de ruim 3,5 meter dikke bunkermuren gebouwd, maar door de ramen heen is het beton nog zichtbaar. De geruchten over een tunnel naar het huis op landgoed De Breul bleken onwaar. Wel is er op de begane grond een zwaar metalen luik, dat toegang verschaft tot een tunnel als vluchtweg door de dikke buitenmuur. De tunnel komt uit bij een zwaar stalen luik aan de voorzijde van het gebouw.

Nederlandse luchtverdediging

Enkele jaren na de oorlog werd de bunker door defensie gekocht en werd het gebouw tot 1991 voor diverse militaire taken gebruikt. Vanaf 1952 werd de bunker gebruikt als Commando Luchtverdediging, Sector Operations Centre (SOC) van het Commando Luchtverdediging. Daartoe kreeg de buitenzijde rondom een rechthoekige bakstenen muur met pilastergeleiding, kozijnen met vierruits vensters en tweeruits bovenlichten. Tevens kwam er een balkon en echt lijkende deuren. Achter het vensterglas werden ter camouflage witte vitrages en luiken op het beton geschilderd. Een schuine kapconstructie maakte dat het geheel een kantooruiterlijk kreeg.

Nadat de bunker ook van binnen was ingericht, betrok in 1952 het Sector Operations Centre de bunker. Ook kreeg de bunker een aggregaatruimte met luchtinname en uitgiftesysteem. Bij mogelijke nucleaire aanvallen kon de bunker van de buitenwereld worden afgesloten. Daartoe had iedere ruimte een gesloten luchtsysteem met koolstoffilters om de radioactieve deeltjes op te vangen. In de bunker was een NBC douche-installatie aanwezig (nucleaire, biologische en chemische oorlogsvoering). In de centrale commandokamer op de tweede verdieping werden binnenkomende rapporten over vijandelijke vliegbewegingen van radarstations op een grote kaart bijgehouden. Op de eerste verdieping zaten “melders” die berichten via telefoon, telex en radar uitpijlapparatuur ontvingen en gaven deze door aan de plotters beneden. In de drie verdiepingen hoge operationsroom op de begane grond zaten plotters van de Luchtmacht Vrouwenafdeling om een grote plottafel. Zij schoven met lange stokken blokjes over de plottafel die vijandelijke vliegtuigen verbeelden.

In 1958 verhuisde het SOC naar Navigatiestation V in Nieuw-Milligen, waar het werd samengevoegd met het Control and Reporting Centre. De bunker in Driebergen-Rijsenburg bleef tot de jaren tachtig operationeel als “Reserve-SOC”. Daarna kreeg het de bestemming “Reserve Oorlogsstaf Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten”.

Kantoorbestemming

Nadat in 1991 eerst de taken van Commando Tactische Luchtstrijdkrachten (CTL) al aan 'Den Haag' waren overgedragen kwam later dat jaar het bevel terug in handen van de Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten. Als gevolg van deze opheffing verloor de bunkervilla voorgoed zijn militaire bestemming.^[5]

Na enige tijd leeg te hebben gestaan werd de bunker in 1996 als bedrijfsruimte ingericht. Daartoe werd de noordoostelijke wand grotendeels uitgebroken en van vensters voorzien. De bunker werd ontdaan van de begroeiing en het rotte balkon aan de achterzijde en de bakstenen linkerzijgevel muur werden verwijderd. Met een speciale zaag werd eerst een gat in de gevel gemaakt waarna de achterwand echte kozijnen met vensterglas en deuren kreeg.

Door het weghalen van het stuk bunkerwand werd het gebouw een stuk groter. De oude ingang van de bunker werd vernieuwd en op het dikke bunkerdak kwam een kantoorverdieping die bereikbaar werd met een lift en een wenteltrap.^[6] Tegenwoordig wordt de Breulburcht als kantoorpand gebruikt door diverse bedrijven.^[7]