Lijst van burgemeesters van Maastricht

Dit is een lijst van burgemeesters van de stad Maastricht vanaf circa 1350 tot heden. Tot de komst van de Fransen in 1794 had het tweeherige Maastricht een Luikse en een Brabantse burgemeester. Vanaf 1815 is Maastricht een Nederlandse gemeente in de provincie Limburg en is de burgemeester de hoogste gezagdrager binnen de gemeente.

Schoorsteenstukken in het Stadhuis van Maastricht met allegorische voorstellingen van de dubbele jurisdictie (Theodoor van der Schuer, 1704-1705

De tweeherigheid van Maastricht, ook wel dubbele jurisdictie genoemd, bracht met zich mee dat de magistraat (het stadsbestuur) samengesteld moest zijn uit evenveel bestuurders van Maastrichts-Luikse, als van Maastrichts-Brabantse geboorte (nativiteit). De inhoud van de functies en de aantallen varieerden in de loop der eeuwen, maar het aantal bestuurders met de Luikse nativiteit bleef steeds gelijk aan dat met de Brabantse. Zo waren er in de 17e en 18e eeuw behalve de twee burgemeesters (een van Luikse en een van Brabantse zijde), ook twee hoogschouten, twee stads-pensionarissen, twee peymeesters (belasting-inners) en twee secretarissen. Verder waren er tweemaal zeven schepenen en tweemaal vier gezworenen.^{[noot 1]} Gezamenlijk vormden ze de Indivieze (= ongedeelde) Raad, het volledige stadsbestuur. De magistraatsleden behoorden tot een beperkt aantal regentenfamilies, die de verschillende ambten onder elkaar verdeelden.^[1]

De eerste vermelding van burgemeesters (magistri) dateert uit 1249, maar de eerste namen worden pas een eeuw later vastgelegd. Tussen 1379 en 1428 hadden ook de Maastrichtse ambachten invloed op de burgemeesterskeuze, maar in laatstgenoemd jaar werd dat teruggedraaid.

Tot de taken van de burgemeesters behoorde het administratieve toezicht op de levensmiddelenvoorziening, het vaststellen van de prijzen, en het beheer van en toezicht op de stadszegels en -sleutels. In het stadsbestuur waren zij het die met voorstellen kwamen en zij brachten als eerste hun stem uit. Verder hadden ze een belangrijk aandeel in de Lage rechtspraak. Tot 1567 stonden ze in geval van oorlog aan het hoofd van de burgerlijke milities.^[2] Aanvankelijk werden de burgemeesters voor één jaar aangesteld. Eind 16e eeuw ging men geleidelijk over tot een aanstelling voor twee jaar.

In 1409 werd vastgelegd dat de beëdiging der burgemeesters door de beide heren (of hun vertegenwoordigers) moest plaatsvinden op de zondag na Sint-Maarten (11 november). In 1413 verschoof die datum naar Sint-Remigiusdag (1 oktober). Vanaf 1430 nam de hertog van Bourgondië in het Maastrichtse bestel de plaats in van de hertog van Brabant, en vanaf 1482 was dat de vorst van de Habsburgse Nederlanden, zonder dat er voor de stad iets veranderde. Dat was wel het geval in 1632, toen de stad werd veroverd door Frederik-Hendrik en de protestantse Staten-Generaal van de Nederlanden in de rechten van de Brabantse hertog traden. Voortaan moesten alle ambten van Brabantse zijde, ook dat van burgemeester, door protestanten worden ingevuld. Dat die een minderheid vormden in het overwegend katholieke Maastricht, maakte geen verschil (pariteitsbeginsel). Aan Luikse zijde veranderde er in 1632 niets, dus een katholiek kon na 1632 nog steeds burgemeester van Luikse zijde worden, mits hij de Luikse nativiteit had.^[3]

De inname van Maastricht door het Franse revolutionaire leger in november 1794 en de inlijving bij Frankrijk in mei 1795, maakten een einde aan het tweeherige bestel. Na een overgangsperiode had Maastricht vanaf 1800, net als elke Franse stad, één burgemeester (maire genoemd), bijgestaan door een mede-burgemeester (adjoint). Tussen 1815 en 1821 (?) was er een college van drie of vier burgemeesters, waarvan de voornaamste 'eerste burgemeester' werd genoemd. Sinds de invoering van de Gemeentewet (1851) is de burgemeester de voorzitter van de gemeenteraad en hoofd van de politie, aangesteld door de Kroon.

Onderstaande namenlijst is voor wat betreft het gedeelte tot 1800 grotendeels gebaseerd op de lijst samengesteld door de Maastrichtse bibliothecaris, archivaris en publicist Herman Eversen (1835-1883).^[4] De lijst werd pas na zijn dood door zijn zoon Jos. Eversen gepubliceerd in De Maasgouw, december 1884-januari 1885. Zie ook: Bronnen.

• Lijst van burgemeesters van Amby
• Lijst van burgemeesters van Borgharen
• Lijst van burgemeesters van Heer
• Lijst van burgemeesters van Itteren
• Lijst van burgemeesters van Oud-Vroenhoven
• Lijst van burgemeesters van Sint Pieter
• Lijst van schouten en schepenen in Maastricht