Bruggen over de Schelde in Antwerpen

De eerste bekende brug over de Schelde was de schipbrug van Parma, die werd gebouwd tijdens het beleg van Antwerpen in 1584.^[1] Hoewel de stad omsingeld was door Spaanse troepen, kon de stad nog bevoorraad worden over de Schelde. De Spaanse aanvoerder Alexander Farnese liet met boten uit Dendermonde een pontonbrug aanleggen tussen Fort Sint-Filips en Fort Sint-Marie, waarop de Antwerpenaren brandschepen stuurden die de brug opbliezen. De Spanjaarden wisten de brug echter te herstellen, waarna de stad zich overgaf. Hiermee kwam er een einde aan de Gouden Eeuw van Antwerpen.

In 1605 werd op bevel van Ambrogio Spinola een schipbrug over de Schelde gelegd.^[2] Ingenieur Abraham Melyn slaagde hier in amper drie dagen in. Op kaarten doorheen de zeventiende eeuw is deze schipbrug en zijn opvolgers te zien. Op 6 december 1701 werd de door de Fransen aangelegde schipbrug over de Schelde, tussen de Werf en de Vlaamse dijk, ingelopen door duizenden personen, die hiervoor elk een halve stuiver betaalden.

In 1795 werd Antwerpen geannexeerd door Frankrijk, na een periode onder Oostenrijks bewind.^[1] Dit betekende de start van de Franse Tijd in België. Ter herdenking werd honderd jaar later, in 1895, een vlotbrug over de Schelde gelegd.

In 1859 werd Antwerpen verkozen tot Nationaal Réduit.^[3][4] Dit was de laatste verdedigingsgordel waar onder meer de koning, regering en legerleiding zich kon terugtrekken. Wanneer de stad bij het begin van de Eerste Wereldoorlog in 1914 dreigde aangevallen te worden door de Duitsers, bleek een snelle ontruiming van de stad onmogelijk. Er was in Antwerpen enkel een veerverbinding met Linkeroever, en de dichtstbijzijnde brug, in 1870 geopend en ontworpen door Gustave Eiffel, lag in Temse. Hierdoor werden vier bruggen gebouwd over de rivier: tussen Het Steen en Sint-Anna, tussen Hoboken en Burcht, tussen Hemiksem en Bazel, en in Rupelmonde. Enkel de eerste twee lagen (gedeeltelijk) op het huidige Antwerpse grondgebied. De pontonbruggen werden in de eerste plaats aangelegd door pontonniers van het Belgisch leger om vlotte troepenbewegingen mogelijk te maken, en transport tussen beide oevers toe te laten. Het metalen brugdek en de houten planken waren al voor de oorlog aangekocht, en gestockeerd in het nabijgelegen Vlaams Hoofd. De bouw van de brug aan Het Steen begon op 2 augustus 1914, twee dagen voor de Duitse inval in Gemmenich, en was na een week klaar. De brug dreef op vijfentwintig binnenschepen, die werden verankerd om ter plaatse te blijven. Het getijdeverschil werd opgevangen door de neuzen van de schepen afwisselend stroomop- en -afwaarts te leggen. Aangezien de brug open moest kunnen om de binnenscheepvaart op de Schelde niet te hinderen, werden twee portières van 42 meter breed gemaakt en op twee boten gemonteerd. Deze konden tijdelijk hun plek in de brug verlaten om andere schepen door te laten. Koning Albert gaf op 6 oktober 1914 het bevel terug te trekken naar de Linkerscheldeoever. Ook honderdduizenden burgers beslisten te vluchten over de bruggen en met de veerdienst. The New York Times schreef hierover:

The twenty-foot entrance to that pontoon bridge seemed to me like the mouth of a funnel through which poured the dense misery of an entire nation.

(De zes meter brede ingang van die pontonbrug leek mij als de mond van een trechter waaruit de zware ellende van een heel volk stroomde.)

— The New York Times over de exodus van Antwerpen in oktober 1914

De twee Antwerpse pontonbruggen werden op 9 oktober 1914 opgeblazen na een bevel van luitenant-generaal Victor Deguise, evenals nabijgelegen schepen en het Vlaams Hoofd. Enkele uren later trokken de Duitsers de stad binnen. Zij begonnen met de aanleg van een nieuwe pontonbrug, ter hoogte van de Royerssluis. Dit lukte maar moeilijk, omdat de brug door elk hoogtij werd meegesleurd met het water.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog legde de Duitse bezetter opnieuw een pontonbrug aan over de Schelde.^[1] Bij de terugtrekking van het Duitse leger in september 1944 bliezen ze deze op.

In 2014 werd de Vredesbrug aangelegd tussen Het Steen en Linkeroever.^[5] Dit tijdelijk ponton lag er van 3 t.e.m. 5 oktober ter herinnering aan het exemplaar uit 1914.