Bergensk

Het Bergense dialect, vaak kortweg Bergensk genoemd, is het Noorse dialect dat wordt gesproken in de stad Bergen. Het behoort formeel tot de zuidwest-Noorse dialecten, maar wijkt door zijn bijzondere geschiedenis sterk af van de omliggende dialecten in Vestlandet. Voor Noren is Bergensk zeer herkenbaar en onderscheidt het zich duidelijker van zijn buurdialecten dan veel andere stadsdialecten in Noorwegen.

De uitzonderlijke positie van het Bergense dialect is grotendeels te verklaren door de sterke buitenlandse invloed op Bergen. Vanaf de late middeleeuwen, vooral tussen circa 1350 en 1750, was Bergen een belangrijk handelscentrum van de Hanze. De taal van de Hanze was Middelnederduits, en hoewel de Bergenaren deze taal niet overnamen, leidde het langdurige taalcontact wel tot vereenvoudigingen in de lokale spreektaal en tot een groot aantal leenwoorden. Naar schatting is bijna 35% van de basiswoordenschat van het Noors via het Bergensk beïnvloed door Nederduits en Duits.

Daarnaast was Bergens tijdens de Deens-Noorse unie (1536–1814) de enige grote stad van Noorwegen. Het Deens, dat toen de geschreven standaardtaal was en gebaseerd was op het Kopenhaagse dialect, had daardoor een sterkere invloed op Bergensk dan op andere Noorse dialecten. Deze Deens-Noorse invloed bleef merkbaar tot ver in de 20e eeuw. Nog steeds wordt in Bergen een Deens-Noorse spreekvariant gebruikt die historisch aan het Riksmål verwant is, al is die tegenwoordig sterk naar Bokmål toegegroeid.

Binnen het Bergense dialect bestaan verschillende sociolecten, vaak aangeduid als 'net Bergens' (penbergensk) en 'straat Bergens' (gatebergensk), met daartussen gematigde vormen. De eerstgenoemde variant sluit dichter aan bij Bokmål, terwijl de andere variant informeler is en meer dialectkenmerken vertoont, zoals het inslikken van medeklinkers.

In de 19e en 20e eeuw zorgden toenemende geletterdheid, onderwijs en media voor een sterke invloed van Bokmål. Hiermee verdwenen veel oude Duitse leenwoorden, werden meervoudsvormen vereenvoudigd en schoof de uitspraak deels op richting Standaard Oost-Noors. Nynorsk had weinig invloed, ondanks de westelijke ligging van Bergen, en de meeste Bergenaren schrijven vandaag de dag Bokmål.