Archeologisch complex Durankulak
| Archeologisch complex Durankulak | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Het “Grote Eiland” in het Durankulakmeer | ||||
  | ||||
| Situering | ||||
| Land | Bulgarije | |||
| Locatie | Gemeente Sjoemen district Dobritsj (Dobrudzja) | |||
| Coördinaten | 43° 40′ NB, 28° 32′ OL | |||
| Dichtstbijzijnde plaats | Durankulak | |||
| Informatie | ||||
| Datering | 4900 v.Chr. (cal.) – 11e eeuw n.Chr. | |||
| Periode | Neolithicum, Kopertijd, Eneolithicum | |||
| Cultuur | Hamangiacultuur, Varnacultuur | |||
| Vondstjaar | 1974–2025 | |||
| Vinder | Henrieta Todorova (1974–2005), Ivan Vajsov en Vladimir Slavchev (sinds 2015) | |||
| ||||
Het Archeologisch complex Durankulak (Bulgaars: Археологически комплекс Дуранкулак) is een van de belangrijkste prehistorische vindplaatsen in Zuidoost-Europa. De site bevindt zich op het “Grote Eiland” in het Durankulakmeer, in het uiterste noordoosten van Bulgarije, nabij de Zwarte Zee en de grens met Roemenië.[1] Het archeologische complex van Durankulak is ontsloten en voor bezoekers toegankelijk, met een goed ontwikkelde toeristische infrastructuur. Op het Grote Eiland worden gebouwen uit circa 4800 v.Chr. tentoongesteld.
Beschrijving
Het complex omvat een meerlagige nederzettingsheuvel uit het neolithicum en chalcolithicum, een omvangrijk grafveld dat wordt toegeschreven aan de Hamangiacultuur[2] en de Varnacultuur, en resten uit de bronstijd, ijzertijd en late oudheid. De vroegste bewoning dateert uit het 6e millennium v.Chr.
Systematische opgravingen vonden plaats tussen 1974 en 2005 onder leiding van de Bulgaarse archeologe Henrieta Todorova.[3][4] Vanaf 2015 worden nieuwe onderzoeks- en documentatiecampagnes uitgevoerd door Ivan Vajsov en Vladimir Slavchev, waarbij moderne methoden zoals drones, fotogrammetrie en 3D-modellering worden ingezet.
Het Archeologisch complex van Durankulak omvat nederzettingen uit het laat-neolithicum en het chalcolithicum (Hamangiacultuur en Varnacultuur), een nederzetting uit de late bronstijd[5], resten van hellenistische bebouwing, een rotsheiligdom gewijd aan de godin Cybele[6][7] , evenals nederzettingssporen uit de vroege middeleeuwen.
De eerste bewoners van het gebied waren de mensen van de Hamangiacultuur, die worden gedateerd tussen het midden van het 6e millennium en het midden van het 5e millennium v.Chr. Zij vertegenwoordigen de vroegste verschijning van het neolithische leven in Dobroedzja.[8] De Hamangia-gemeenschappen waren kleinschalige landbouwers en plantenverzamelaars die huizen bouwden, keramiek vervaardigden en dieren hielden en jaagden. Rond 4700/4600 v.Chr. was steenarchitectuur al algemeen in gebruik en werd een voor Europa uniek kenmerk van de nederzetting.
De nederzetting bij het meer van Durankulak bestond uit een goed georganiseerde groep gebouwen van aanzienlijke omvang, vaak met meerdere ruimtes. Ze waren aangelegd volgens een plan dat generaties lang werd herhaald tijdens de opeenvolgende fasen van herbouw. De huizen waren rechthoekig en groot; smalle paden scheidden de afzonderlijke structuren, die vrijstaand stonden of tegen andere gebouwen waren aangebouwd. De constructies waren robuust en opgebouwd uit grote houten palen die in funderingssleuven waren geplaatst, verbonden met houten planken of gevlochten takken, en bedekt met leem of klei. In alle bouwhorizonten, met uitzondering van de vroegste, waren de huizen intern verdeeld in afzonderlijke, meestal rechthoekige ruimtes.
De stenen structuren en huisfundamenten zijn goed bewaard gebleven. Daarnaast bevinden zich op de site een grot en enkele cisternen. Durankulak behoort tot de weinige goed bewaarde monumenten van de vroege landbouwsamenlevingen in Europa en biedt een belangrijk inzicht in hun dagelijks leven.
De opgravingen in Durankulak vonden plaats tussen 1974 en 1997. In deze periode werden 1204 prehistorische begravingen zorgvuldig geregistreerd en de resten van 25 huizen blootgelegd.[9][10]
Belangrijkste vondsten
- antropomorfe figuren uit de neolithische en chalcolithische lagen
- fijn gedecoreerde keramiek
- werktuigen van steen, Stekeloesters, been en koper
- rijk gevarieerde grafgiften die wijzen op sociale differentiatie
Durankulak geldt als een sleutelvindplaats voor het onderzoek naar de vroegste permanente nederzettingen, symbolische systemen en sociale structuren in het westelijk Pontische gebied.
Afbeeldingen
Golemija ostrov tell “Grote Eiland” en de archeologische vindplaats. De vroegste stenen architectuur op het Europese vasteland (ca. 4500 v.Chr.)
Begrafenis op de necropolis van Durankulak (Varnacultuur)
Kopertijd keramische vaten van de nederzettingsheuvel Golemja Ostrov tell “Grote Eiland” bij Durankulak (RIM Dobritsj)
Gebouw nr. 24/VII (Hamangiacultuur IV). Luchtfoto 2022 (foto door Ivan Vajsov[11]
Keramisch vat met antropomorf deksel, Hamangiacultuur III
Bronnen
- 2002: G. Nobis. Die Tierwelt Nordost-Bulgariens vom Neolithikum bis zur Kupferzeit anhand archäologischer grabungen in Durankulak (bez. Tolbuchin), Podgorica und vom Tell Tärgoviste. – Bonner Zologische Monographien 51, 2002 (with applications by H. Todorova and I. Vajsov)
- 2003: E. Marinova. The New Polen Core Lake Durankulak-3: a Contribution to the Vegetation History and Human Impact in North-eastern Bulgaria. – In: S. Tonkov (Hrsg.), Aspects in Palynology and Paleoecology. Festschrift in Honour of Prof. Elissaveta Božilova (Sofia 2003) 42 – 51.
- 2006: E. Marinova, J.Atanassova. Anthropogenic impact on vegetation and environment during the Bronze Age in the area of Lake Durankulak, NE Bulgaria: Pollen, microscopic charcoal, non-pollen palynomorphsand plant macrofossils. – Review of Palaeobotany and Palynology 141 (2006) 165 – 178.
- 2020: A.M. Korzhenkov, A.N. Ovsyuchenko, O.V. Dimitrov, T. Dimov, A.S. Lar’kov, B. Rangielov, E.A. Rogozhin, S.N. Rodina. Traces of Strong Eneolithic and Medieval Earthquakes Hitting the Durankulak Archaeological Settlement in Northeastern Bulgaria. – Journal of Volcanology and Seismology 14, 2020, 262 – 282. (Print ISSN 0742-0463; Electronic ISSN 1819-7108)
Referenties
- ↑ Durankulak. The door to civilization (Presentation, Kavarna 29.08.2023). From the 5th millennium BC to the 10th century AD
- ↑ Slavchev V., Monuments of the final phase of Cultures Hamangia and Savia on the territory of Bulgaria, Revista Pontica vols. 37 – 38 (2004 – 2005), pp. 9 – 20.
- ↑ H. Todorova. Ausgrabungen in Durankulak, Bezirk Tolbuchin. – In der Periode 1975 – 1981. NachrNiedersUrgesch 52, 1983, 77 – 89.
- ↑ I. Vajsov. Die archäologische Lokalität Durankulak Forschungsergebnisse 1974 – 2007). – In: H. Todorova (ed.). Durankulak, Band III, Rahden/Westf 2016 (Verlag Marie Leidorf GmbH), 13 – 20. (ISBN|978-3-86757-015-2; ISBN|3-86757-015-9)
- ↑ H. Todorova. Zur spätbronzezeitlichen Siedlung auf der „Großen Insel“ bei Durankulak (Bulgarien). – In: Bohuslav Chropovsky, Joachim Hermann (eds.) Beiträge zum bronzezeitlichen Burgenbau in Mitteleuropa: Kulturgeschichtliche und sozialökonomische Grundlagen (Berlin 1982) 417 – 425.
- ↑ H. Todorova. Durankulak – Territorium sacrum of Kybela in the chora of Kalatis. – In: Ansient Greek Colonies in the Black Sea 2, (Eds. D. Grammenos, E. Petropoulos), BAR – International Series 1675 (1), (Oxford) 2007. 35 – 50. (ISBN 978-3-86757-015-2; ISBN 3-86757-015-9)
- ↑ I. Vajsov, G. Mavrov, H. Todorova (†). Das hellenistische Höhlenheiligtum der Gottheit Kybele. – In: H. Todorova (ed.). Durankulak, Band III, Rahden/Westf 2016 (Verlag Marie Leido)
- ↑ History of Dobrogea, Volume 1. Second, revised edition (ISBN 978-619-00-0089-1)
- ↑ Todorova, H. 2002. Durankulak, Band II, die prähistorischen gräberfelder von Durankulak, Teil 1. Berlin-Sofia: Publ. House Anubis.
- ↑ Todorova H. 2002. Durankulak, Band II, die prähistorischen gräberfelder von Durankulak, Teil 2. Berlin-Sofia: Publ. House Anubis.
- ↑ Ivan Vajsov. Geregistreerde momenten van het onderzoek van vroeg-chalcolithische gebouwen – video
