Amand de Vos

Amand de Vos
Wazenaar, pseudoniem van Amand de Vos, als bataljonsgeneesheer
Persoonsgegevens
Bijnaam	Wazenaar
Pseudoniem(en)	Wazenaar
Geboortedatum	9 september 1840
Geboorteplaats	Eksaarde
Overlijdensdatum	4 november 1906
Overlijdensplaats	Gent
Geboorteland	België
Opleiding en beroep
Beroep	dichter, schrijver, arts
Oriënterende gegevens
Jaren actief	1879 - 1892
Werken
Genre(s)	Romans, poëzie
Erkenning en lidmaatschap
Lid van	Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren
Archief­locatie	Letterenhuis[1]
Dbnl-profiel
Portaal    Literatuur

Wazenaar, pseudoniem van Amand de Vos, (Eksaarde 9 september 1840, – Gent, 4 november 1906) was een Vlaams legerarts, schrijver, dichter en multatuliaan.

Amand de Vos werd geboren in Eksaarde, bij Lokeren in het Land van Waas. Om die reden koos hij Wazenaar als pseudoniem. Kwam na een loting bij het leger en werd korporaal bij het 11e linieregiment. Studeerde vervolgens godgeleerdheid en de natuur- en geneeskundige wetenschappen aan de Hogescholen van Gent en Leuven. De Vos werd in 1870 doctor in de genees-, heel- en verloskunde. In 1871 werd De Vos opnieuw arts in het leger bij het 1e Regiment Jagers te Paard en later bataljonsgeneesheer van 1e klas. Op 22 juni 1890 werd Amand de Vos wegens pensioen ontslagen uit het leger. Om dit gedwongen vertrek schreef hij een fel protest in de vorm van Een officier geworgd in het Belgisch leger. Hij werd na zijn ontslag arts in Gent, alwaar hij in 1906 overleed.

Vanaf 1862 publiceerde Amand De Vos geregeld gedichten in het Gentse Nederduytsch letterkundig jaarboekje dat werd geleid door Frans Rens. In zijn dichtbundels Langs ruwe paden (1881), In de natuur (1884) en in zijn liefdesgedichten was hij een Vlaams romanticus, die de natuur als een verademing ervaarde, evenwel zonder de verheerlijking van het heldhaftige Vlaamse verleden. Zijn poëzie werd door tijdgenoten weinig gesmaakt, maar toonde een opmerkelijk genuanceerd taalgevoel en stelde tijdloze vragen over leven en dood. Zijn boek In de natuur bevat ook filosofisch-wetenschappelijke teksten.

Hij bleef enige tijd bekend door zijn autobiografisch geïnspireerde debuutroman Een Vlaamsche jongen (1879, uitgebreide editie 1881), geprezen door vrijzinnigen, maar verguisd door katholieken, vanwege zijn getuigenissen over de schoolstrijd. Het verhaal begint bij zijn armoedige jeugdjaren te lande, contesteert het Belgische loting-systeem voor legerdienst, beschrijft ook zijn studieproblemen en Antwerpse jaren, een cholera-epidemie en zijn ervaringen in het leger.^[2] Door de expliciete maatschappijkritiek vertoont het boek enige gelijkenis met de roman Max Havelaar van de door Wazenaar bewonderde Nederlandse schrijver Multatuli. Een Vlaamsche jongen blijft een sociaal document van betekenis voor het derde kwart van de 19de eeuw en behoort literairhistorisch tot de beste vrijzinnige literatuur van die tijd.

Na 1884 vallen vooral zijn scherpe polemische teksten op, zoals het eerder genoemde Een officier geworgd in het Belgisch leger: uit het gedenkboek van eenen bataljonsgeneesheer (1892), waarin hij de onrechtvaardige behandeling van Vlamingen onder francofone legeroversten aanklaagde en daarnaast zijn antikatholieke standpunten, zijn sociale inzet en verdraagzaamheid beleed. Ook zijn literaire collega's (Pol de Mont, Omer Wattez en Jan van Beers) waren een kritisch mikpunt van deze Multatuliaanse polemist uit Gent.

Amand De Vos woonde al tijdens zijn studentenjaren in Gent en verhuisde na zijn huwelijk uit Brugge opnieuw naar Gent. In 1857 werd hij lid van het vrijzinnige Willemsfonds, later ook van het Taalminnend Genootschap ‘t Zal Wel Gaan (tot 1888), de Snellaertkring en de Zetternamskring. Toen hij in december 1886 ook lid werd van de toen nog grotendeels katholiek georiënteerde Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde^[3] werd hem dat door zijn vrijzinnige Gentse vrienden (o.m. Willem Rogghé, Julius Vuylsteke, Adolf Hoste, Adolf Siffer) niet in dank afgenomen. Karel van de Woestijne tekende een scherp portret van de zestigjarige Wazenaar, waarin hij hem een fijngevoelig "diep-goed, zeer-edel mensch" noemde.^[4] Amand De Vos werd begraven op de Westerbegraafplaats in Gent. In deelgemeente Ledeberg werd een straat naar hem genoemd.

• Een Vlaamsche jongen (1879)
• Langs ruwe paden (1881)
• In de natuur (1884)
• Een officier geworgd in het Belgisch leger (1892)

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
• Jean Koene over Wazenaar en zijn boek Een Vlaamsche jongen
• Meer info over Amand de Vos en zijn correspondentie met Guido Gezelle via www.gezelle.be