Aken (Elbe)

Aken (Elbe)

Stad in Duitsland
Situering
Deelstaat	Saksen-Anhalt
Landkreis	Anhalt-Bitterfeld
Coördinaten	51° 51′ NB, 12° 3′ OL
Algemeen
Oppervlakte	59,92 km²
Inwoners (31-12-2020[1])	7.417 (124 inw./km²)
Hoogte	60 m
Burgemeester	Jan-Hendrik Bahn (partijloos)
Overig
Postcodes	06385, 06386 (Kleinzerbst)
Netnummer	034909
Kenteken	ABI
Gemeentenr.	15 0 82 005
Website	Officiële website
Locatie van Aken (Elbe) in Anhalt-Bitterfeld
Foto's
Stadhuis van Aken aan de Elbe
Portaal    Duitsland

Aken (Elbe) is een stad in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, gelegen in de Landkreis Anhalt-Bitterfeld. De plaats telde op de peildatum van de meest recente statistiek 7.417 inwoners.^[1] De stad is waarschijnlijk vernoemd naar Aken in Noordrijn-Westfalen. Beide steden lagen op de weg van de middeleeuwse Vlaamse kolonisten vanuit de Vlaamstalige streken naar de Fläming. Er wordt echter ook beweerd dat de naam van het Latijnse 'aqua' (water) komt, gezien de plaats aan de Elbe ligt.^[2]

De eenheidsgemeente bestaat uit de volgende Ortschaften en gelijknamige Ortsteile:

• De stad Aken
• Ortschaft Kleinzerbst, sinds 1-1-1994; Kleinzerbst is een agrarisch gekenmerkt dorp met enkele honderden inwoners. Het ligt ten zuiden van Aken-stad, aan de rand van een bos.
• Ortschaft Kühren, sinds 1950; ten westen van de stad Aken (Elbe)
• Ortschaft Mennewitz, sinds 1950; ten zuidwesten van de stad
• Ortschaft Susigke, sinds 1950; ten zuidoosten van de stad

• 
  Station
• 
  Veerpont over de Elbe
• 
  Binnenhaven

Het in 1890 in gebruik genomen station ligt aan een 12½ km lang, in 2026 op te knappen, spoorlijntje naar Köthen, waarop sinds 2007 vrijwel^[3] uitsluitend goederentreinen rijden. Openbaar personenvervoer is beperkt tot een streekbusverbinding met de grotere stad Dessau, die 8 km ten oosten van Aken ligt.

Door de gemeente loopt de 26 km lange Bundesstraße 187a (Köthen- Zerbst). De zeker al sedert 1355 bestaande veerverbinding over de Elbe maakt sinds de DDR-periode deel uit van deze B187a.

Het stadje beschikt over een binnenhaven aan de Elbe. Op 15 km ten westen van Aken mondt de Saale uit in de Elbe.

Aken is een stadje met een binnenhaven aan de Elbe, die ook door vrachtschepen kan worden aangelopen. De haven is in 2006 ingrijpend gemoderniseerd, en van o.a. een kleine containerterminal voorzien.

Er is enige industrie gevestigd, die de saneringen van na de Duitse hereniging (1990) heeft doorstaan; o.a. worden er motoronderdelen (zogenaamde injectiepompen) geproduceerd. Ook de glasfabriek bestaat nog steeds; deze maakt o.a. autoruiten.

De mooie omgeving trekt toeristen aan, onder wie fietsers, die de Elberadweg berijden.

• 
  Plattegrond van Aken (Elbe) anno 1901

In de 1e eeuw van de jaartelling woonden hier Germanen. Dit is gebleken uit archeologisch onderzoek van grafvelden bij Kleinzerbst, tussen 1964 en 1981.

Ongeveer vanaf de 7e eeuw vestigden zich hier mensen, die tot Slavische volkeren behoorden. Nabij Aken heeft een Slavische of Vlaamse versterking bestaan, die Gloworp heette. Rond 1150 liet Albrecht de Beer, de eerste markgraaf van Brandenburg, hier kolonisten uit Vlaanderen en aangrenzende Duitse landen toe, hier boerderijen te beginnen. Het kan zijn, dat een deel van deze kolonisten uit de omgeving van Aken in het Rijnland kwam, en de nieuwe nederzetting naar de oude keizerstad noemde.

Hertog Johan I van Saksen uit het huis der Ascaniërs heerste in het midden van de 13e eeuw over het hier beschreven gebied. Hij gold als een begunstiger van het stadje Aken, dat aan een handelsroute Köthen - Zerbst lag, die hier de Elbe kruiste. Dat er in die tijd bij de stad in de Elbe niet alleen een voorde, maar ook een veerpont was, is zeker; in de 15e eeuw was er sprake van een voorde. Het is niet meer bekend, wanneer Aken stadsrechten verwierf; vermoedelijk gebeurde dit vóór 1271, toen Aken in een document voor het eerst als stad werd vermeld.

In het verleden was Sint Mauritius de patroonheilige van Aken; hij is, samen met een bisschop, op twee kleine medaillonkopjes afgebeeld in het stadswapen.

De plaats ontwikkelde zich voorspoedig verder; in 1265 stond er al een stenen stadhuis, en omstreeks 1335 werd een stadsmuur rondom Aken gebouwd. Een schaduwzijde was, dat het Aartsbisdom Maagdenburg het stadje graag aan zijn wereldlijke territorium wilde toevoegen en daartoe van tijd tot tijd ook geweld gebruikte. In 1389 stonden de Ascaniërs Aken uiteindelijk af aan het Aartsbisdom Maagdenburg.

Aken bleef niet gespaard voor rampen. Stadsbranden teisterden de plaats in 1485 en 1532. Grote overstromingen van de Elbe troffen Aken in 1595 en 1956. Uitbraken van de pest eisten er tal van mensenlevens in 1598, 1611, 1626 en nog verscheidene malen in de 18e en vroege 19e eeuw. Oorlogsgeweld, gepaard gaande met plunderingen en gedwongen bezettingen door vijandelijke legers, trof Aken o.a. tijdens de Dertigjarige Oorlog, de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) en de Napoleontische oorlogen (vooral van 1806-1815).

In 1541 ging de stad als gevolg van de Reformatie over tot het evangelisch-lutherse protestantisme. Een meerderheid van de (weinige) christenen in Aken is dat tot op de huidige dag nog steeds. Ook zijn alle in dit artikel genoemde kerkgebouwen in de gemeente Aken (Elbe) evangelisch-luthers, tenzij anders vermeld.

In 1680 kwam het gebied weer in de machtssfeer van Brandenburg, en vanaf 1701 Pruisen. In de 19e eeuw beleefde het stadje tot en met de nazi-tijd economische bloei. In 1825 werd een scheepswerf opgericht, die tot 2020^[4] zou blijven bestaan. Er kwam een nieuwe binnenhaven (1889), en een spoorwegaansluiting (1890). Ook vestigden zich een aantal fabrieken in Aken, waaronder in de nazi-periode een metaalverwerkend bedrijf van IG Farben. Omstreeks 1939 was het aantal inwoners bijna 11.500, tegen ruim 3.000 in 1821.

Na de Tweede Wereldoorlog, waarin de oorlogsschade beperkt bleef, werd Aken in april 1945 veroverd door het Rode Leger van de Sovjet-Unie en lag van 1949 tot 1990 in de DDR. In 1948 werd een belangrijke fabriek opgericht van magnesiet, een grondstof voor hoogwaardige keramische materialen. In 1950 werden de dorpjes Kühren, Mennewitz en Susigke, die samen 670 inwoners hadden, tot stadsdelen van Aken. De oude Mariakerk geraakte in de DDR-tijd in verval, en werd in 1983 wegens instortingsgevaar afgesloten.

Na de Duitse hereniging werden enige fabrieken in het stadje gesloten. De magnesietfabriek bleef nog draaien tot 2017. De andere bedrijven waren naar Westerse maatstaven niet meer rendabel. Geschoolde arbeiders trokken weg naar elders, waar nog werk te vinden was. Door de migratie naar andere delen van Duitsland, en door vergrijzing, vertoont het aantal inwoners van Aken sinds 1990 een dalende trend.

• In het oude centrum van het stadje zijn verscheidene historische bouwwerken bewaard gebleven, waaronder:
  • het monumentale stadhuis, deels in renaissancestijl, een nieuwbouw van na de brand van 1485; voltooid in 1490; in 1907 gerenoveerd en uitgebreid, met Jugendstilelementen.
  • de romaanse, later in gotische stijl verbouwde Mariakerk (1188), in 1975 wegens bouwvalligheid aan de eredienst onttrokken, na vele verwoestingen en herstellingen sinds plm. 1992 als concertgebouw in gebruik;
  • de romaans-gotische Sint-Nicolaaskerk (1270), in de 15e eeuw een stichtskerk, die in de 18e en 19e eeuw circa 120 jaar lang calvinistisch (gereformeerd) was, en in 1983 werd voorzien van o.a. het 15e-eeuwse altaarstuk en het 19e-eeuwse kerkorgel uit de gesloten Mariakerk;
  • een gedeelte van de historische stadsomwalling, waaronder enige poorttorens.
• Ten noordwesten van het stadje bevinden zich uitgestrekte gebieden, die onder natuurbescherming staan en tot het biosfeerreservaat Middel-Elbe behoren, waaronder het ecologisch belangrijke ooibos langs de Elbe en het Lodderitzer Forst, circa 5 km ten noordwesten van Aken.
• Aken beschikt over een Schifffahrts- und Heimatmuseum, dat de historie van de stad belicht. Meer informatie over dit museum is te vinden op de website van de gemeente.
• Vanuit de stad kan men toeristische rondvaarten over de Elbe maken.
• Langs Aken loopt de toeristische langeafstands-fietsroute Elberadweg .

• 
  Luchtfoto van de stad (2019)
• 
  Fontein op het Marktplein van Aken
• 
  De Sint-Nicolaaskerk, in overgangsstijl tussen Romaans en gotisch
• 
  Voormalige Mariakerk (sedert ca. 1992 concertgebouw)
• 
  Toren Köthener Torturm
• 
  Toren Dessauer Torturm of, vanwege de ooievaarsnesten, Ooievaarstoren
• 
  Toren Burgtorturm
• 
  Zogenaamde schippershuisjes
• 
  In het Schiffahrts- und Heimatmuseum (Scheepvaarts- en Streekmuseum)
• 
  Watertoren (1927)
• 
  Lente in het Lodderitzer Forst

Aken onderhoudt jumelages met:

• Erwitte, Noordrijn-Westfalen
• Anor, Frankrijk.

• Theodor von Sickel, geboren te Aken (Elbe) op 18 december 1826; overleden te Meran, Zuid-Tirol, op 21 april 1908, vooraanstaand historicus, pionier van de systematische oorkondeleer; vanaf 1857 vooral actief in Oostenrijk-Hongarije; specifiek deskundig in het onderzoeken van middeleeuwse documenten.
• Emilie Winkelmann, geboren te Aken (Elbe) op 8 mei 1875; overleden te Leopoldshöhe, op Landgoed Hovedissen, op 4 augustus 1951, de eerste vrouw, die in Duitsland het beroep van architect als zelfstandig ondernemer uitoefende. Zij ontwierp met name grote huizen en wooncomplexen in de jaren 1907-1916. Enkele van de door haar ontworpen gebouwen in o.a. Babelsberg en Berlijn staan onder monumentenzorg.

• Website van de gemeente

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Aken (Elbe) op Wikimedia Commons.