Adoptiemisstanden

In Nederland zijn misstanden gedocumenteerd rond de afstand en adoptie van kinderen van ongehuwde moeders, met name in de periode na de Tweede Wereldoorlog. Een bekend voorbeeld is het moederhuis Moederheil in Breda.^[1][2] Vrouwen die daar verbleven, vaak geplaatst door kerkelijke of maatschappelijke instanties, werden sterk ontmoedigd om hun kind zelf op te voeden. Afstand ter adoptie werd gepresenteerd als de enige aanvaardbare optie, terwijl alternatieven nauwelijks werden besproken of actief werden tegengewerkt. In 2022 bracht Omroep Brabant de documentaire 'Het geheim van Moederheil' uit. Deze documentaire won de Gouden Regiohelden Award van 2022.^[3]

Over Moederheil is later bekend geworden dat sommige baby’s zware medicijnen in hun flesjes kregen om ze rustig te houden. Kinderen uit Moederheil hebben volgens Psycholoog Harlinde van Osselaer affectieve en pedagogische verwaarlozing meegemaakt omdat ze niet werden opgepakt en getroost zoals bij normale baby's^[4]

Geregeld komen er mistoestanden aan het licht rondom adopties. Zo is er in 2023 vanuit de podcast Kinderen van de Kerk hernieuwde aandacht gekomen voor de mistoestanden rondom binnenlandse adopties. De podcast gaat over de geschiedenis van de gedwongen adopties door Rooms-Katholieke instellingen in België. De podcastmakers hebben voor de podcast zowel moeders als adoptiekinderen, vaak voor het eerst, hun verhaal laten vertellen. Er was veel aandacht voor getuigenissen over het moederhuis Tamar uit Lommel van de Zusters Kindsheid Jesu. Het beeld dat uit de podcast naar voor komt is een beeld dat de zusters kinderen via gedwongen adoptie hebben afgepakt bij de moeders. Hiervoor zouden de zusters betaald hebben gekregen. Het verwijt dat gemaakt wordt in deze podcast is dat hier sprake was van witwassen van kinderen als een vorm van mensenhandel. De podcast heeft gezorgd dat N-VA politica Yngvild Ingels een emotioneel betoog heeft gehouden over haar eigen adoptieachtergrond.^[5] Een van de deskundigen uit de podcast is Vlaamse priester, schrijver en activist Rik Devillé. Hij was ook aan het woord in de vierdelige serie Godvergeten van VRT CANVAS. In 2025 kwamen de misstanden binnen het voormalige moederhuis ook centraal aanbod in de derde aflevering van de VTM documentaire De nonnen over gedwongen afstand en adoptie. Ook het boek Zusters zonder liefde besteedt aandacht aan deze misstanden.

Een veelgenoemd voorbeeld is de zogenoemde babyfarm in Sri Lanka. In de jaren tachtig en negentig werden vrouwen daar tegen betaling zwanger gemaakt of aangezet hun kind af te staan, waarna deze kinderen werden geadopteerd door buitenlandse adoptieouders. Onderzoek toonde aan dat hierbij sprake was van grootschalige fraude en kinderhandel.^[6]

In Nederland speelde het televisieprogramma Zembla een belangrijke rol bij het blootleggen van misstanden rond interlandelijke adoptie. Uitzendingen toonden aan dat signalen van fraude en onrechtmatigheden langdurig bekend waren bij autoriteiten, maar onvoldoende werden opgevolgd.^[7]

Naar aanleiding van aanhoudende signalen van misstanden stelde de Nederlandse regering een onafhankelijke Commissie interlandelijke adoptie in, commissie-Joustra. De commissie concludeerde dat de Nederlandse overheid gedurende decennia tekort was geschoten in toezicht en handhaving, ondanks aanwijzingen voor structurele misstanden in herkomstlanden. De bevindingen leidden tot excuses van de overheid en tot een tijdelijke stop op interlandelijke adopties.^[8]

Ook internationaal opererende religieuze en charitatieve organisaties kwamen in opspraak. Het Belgische weekblad Humo publiceerde onderzoek naar misstanden rond adopties die in verband werden gebracht met instellingen gelieerd aan Moeder Teresa. Daarbij ging het onder meer om het zonder volledige toestemming overdragen van kinderen en het ontbreken van transparantie over hun herkomst.^[9]

Een belangrijk juridisch ijkpunt is de rechtszaak van Dilani Butink, een in Sri Lanka geboren vrouw die in Nederland werd geadopteerd. Zij stelde de Nederlandse staat aansprakelijk voor het faciliteren van een onrechtmatige adoptie. Hoewel de rechter de staat niet aansprakelijk achtte, droeg de zaak bij aan erkenning van het structurele falen van het systeem en aan het publieke debat over verantwoordelijkheid en rechtsherstel.^[10]