Acetabularia

Acetabularia
Taxonomische indeling
Domein: Eukaryota (Eukaryoten) Stam: Chlorophyta (Groenwieren) Klasse: Ulvophyceae Orde: Dasycladales Familie: Polyphysaceae
Geslacht
Acetabularia V.J. Lamouroux, 1812
Acetabularia acetabulum door Ernst Haeckel
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Acetabularia op Wikispecies
(en) World Register of Marine Species
Portaal    Biologie

Acetabularia (paraplu-algen) is een geslacht van in zee voorkomende eencellige algen. Ook al bestaat een individu maar uit één cel, het formaat ligt tussen de 0,5 en 10 centimeter. Vanwege deze eigenschap werd dit wier gebruikt als modelorganisme. Het geslacht omvat volgens het World Register of Marine Species 42 soorten.

Het eencellige thallus van een paraplu-alg bestaat uit een wortelachtige structuur, de rizoïde, waarmee de alg op een substraat is vastgehecht, een dunne (circa een millimeter dikke) steel en een scherm, de paraplu die dit geslacht de Nederlandse naam geeft. Afhankelijk van de soort varieert de maat tussen de één en zes centimeter, de diameter van de paraplu tussen de 0,5 en 1,0 centimeter. Kransen van laterale uitgroeiingen zitten op de stengel en worden na een tijdje afgeworpen als de bladeren van bomen. Het scherm bestaat uit dertig tot vijfenzeventig radiale kamers. De wand van het thallus is meer of minder sterk verkalkt. Het inwendige wordt ingenomen door een grote vacuole, waaromheen zich vele chloroplasten bewegen in de stroom van het cytoplasma.

De duur van de levenscyclus van de paraplu-algen varieert afhankelijk van de soort en afhankelijk van de breedtegraad waarop de soort voorkomt. Gedurende een lange periode heeft de alg alleen een zeer grote diploïde celkern (de primaire kern) die zich in de rizoïde bevindt. Na de vorming van het scherm vindt de meiose plaats, dat wil zeggen, de overgang naar de haploïde fase. In deze fase vindt de mitose plaats die resulteert in talrijke haploïde secundaire celkernen die zich verplaatsen naar de kamers van het scherm. Door de vorming van dikke celwanden ontwikkelen zich daar eerst cysten met ieder één celkern. Hierin vinden weer mitoses plaats totdat er uiteindelijk in elke cyste twintig tot vijftig gameten zitten, met elk twee zweepstaartjes. Wanneer de paraplu aan het einde van het groeiseizoen afbrokkelt, komen de cysten vrij. Op een later tijdstip barst de cystelwand en komen de mobiele gameten vrij. De gameten zijn van verschillend geslacht, maar dit is uiterlijk niet zichtbaar. Paren gameten vinden elkaar en zowel hun celkern (karyogamie) als hun plasma (plasmogamie) versmelt, er ontstaat een diploïde zygote, die zich aan een geschikt substraat hecht en uitgroeit tot een nieuwe plant.

Het geslacht komt veel voor in tropische en subtropische zeeën. A. mediterranea leeft in de Middellandse Zee en in het aangrenzende oostelijke deel van de Atlantische Oceaan. Paraplu-algen beleefden hun hoogtijdagen in het Trias en de Jura, dat is tussen 251 en 145 miljoen jaar geleden.

• Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Schirmalgen op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.