Abdülhamit II
| Abdülhamit II | ||
|---|---|---|
| 21 september 1842 - 10 februari 1918 | ||
 | ||
| Sultan en kalief | ||
| Periode | 1876 tot 1909 | |
| Voorganger | Murat V | |
| Opvolger | Mehmet V | |
| Familie | ||
| Geboren | Istanbul | |
| Dynastie | Huis van Osman | |
Handtekening  | ||
Abdülhamit II (Ottomaans Turks: عبد الحميد ثانی, Abdü’l-Ḥamīd-i sânî; 21 september 1842 - 10 februari 1918) was de 34e sultan van het Ottomaanse Rijk en de 113e kalief van de Oemma. Hij was de laatste monarch met absolute soevereiniteit. Zijn regeerperiode (Devr-i Hamid) begon en eindigde met een constitutionele revolutie. Hij zorgde voor relatieve economische stabiliteit en voerde een gebalanceerd buitenlandbeleid.[1] Onder Abdülhamid II onderging het rijk een moderniseringsslag op het gebied van onder meer onderwijs, zorg en infrastructuur. De Hamidische bloedbaden die in zijn regeerperiode plaatsvonden leverden hem de bijnaam Rode Sultan (Kızıl Sultan) op.[2] Daarnaast wordt hij ook genoemd als de laatste "grote sultan".[3] In 1909 werd hij afgezet door de Jong-Turken, vanwege zijn repressieve regeerstijl.
Tijd als prins
Abdülhamit werd geboren op 21 september 1842. Zijn moeder was de Circassische Tirimüjgan Kadınefendi,[4] die overleed aan tuberculose toen hij 10 jaar oud was - iets wat grote indruk op hem maakte. Hij werd daarna opgevoed door Perestü Kadınefendi, die hij tijdens het regeren zou benoemen tot valide sultan, een titel die de moeder van een sultan droeg. Sultan Abdülmecit, verantwoordelijk voor de liberalisering van het staatsbestel (Tanzimaat), was zijn vader van wie hij weinig aandacht kreeg - zoals de gebruikelijke band tussen sultan en prins. Hij was de (half)broer van Murat V, Mehmet V en Mehmet VI. Onder invloed van de Tanzimaat-periode kreeg Abdülhamit modern onderwijs van buitenlandse leraren, onder wie Arminius Vambery. Onder invloed van de moderniseringen van de hand van zijn vader[5] werd hij geschoold in vakken als klassieke muziek en Frans, maar leerde hij ook Arabisch en kreeg hij islamitische wetenschappen.
In 1861 overleed zijn vader en besteeg zijn oom sultan Abdülaziz de troon, met wie hij een goede, zakelijke band had. Abdülaziz nam Abdülhamit en zijn broers Murat en Reşat mee op buitenlandreizen naar Egypte (1863) en Frankrijk, Engeland, België, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije (1867). Dit zouden de eerste en laatste keren zijn dat hij het land verliet. In 1917 zou hij zijn dokter, Atıf Hüseyin Bey, een spraakmakende anekdote over het verblijf in Londen vertellen:[6]
Een van de rijke handelaren van Londen nodigde ons uit voor een receptie. Uiteraard namen we deel. We werden verwelkomd en begeleid naar het salon. Mijn broer [Murat V] was er ook. Ineens porde hij me en wees hij naar de deur. De huiseigenaar kwam naar binnen met zijn dochter aan zijn arm. Ik was erg onder de indruk. De meneer stelde haar voor. Tijdens het voorstellen zei mijn broer met een luide stem in het Turks: “En, hoe vind je haar? Wat zou je doen als ze van jou was?” “Ze is leuk”, antwoordde ik. Wat bleek? De vader van de dame kon Turks. Hij wreef in zijn handen en zei: “Ik kom uit Chios en heb me later gevestigd in Londen.” Mijn broer en ik keken elkaar aan. We werden rood van de schaamte. Ik vergeet het nooit meer.
In zijn tijd als prins genoot Abdülhamit Efendi een relatieve (apolitieke) vrijheid die terug te voeren is op de bovengenoemde Tanzimaat-hervormingen. Hij ontwikkelt een passie voor meubelmakerij en houdt een schapenboerderij waarvan hij het melk en het vlees verkoopt.[7] Hij handelt ook op de Galata-aandelenbeurs, wat tegenwoordig de Borsa Istanbul is. Hierin kreeg Abdülhamit begeleiding van Georgios Zariphis, die zich later zou bezighouden met zijn schuldenbeleid (Düyûn-u Umûmiye).
Abdülhamits dochter, Ulviye, komt op zes of zevenjarige leeftijd te overlijden nadat haar kleren vlam vatten als ze aan het spelen is met een lucifer. De gebeurtenis vond minder dan een jaar voordat hij sultan werd plaats en wordt, samen met onder meer de (zelf)moord van zijn oom sultan Abdülaziz, beschouwd als een van de mogelijk bepalende factoren van het psychologisch profiel van Abdülhamit II.[8]
Machtsovername, revolutie en reactie
Een groep hoge Ottomaanse bestuurders, waaronder Mithat Pasja, militairen en de Minister van Oorlog voerden in mei 1876 een staatsgreep uit tegen sultan Abdülaziz en vervingen hem door Murat V. Abdülhamid was blijkbaar geschokt door het feit dat een zittende sultan zo afgezet kon worden. In de toekomst zou hij argwanend staan tegenover elk mogelijk teken van een herhaling zijn kant op.[9] Abdülaziz werd opgevolgd door Murat V, maar hij werd al na drie maanden afgezet omdat hij psychisch ongeschikt was verklaard.[10]
Nadat het duidelijk werd dat Murat ongeschikt was voor de positie van sultan benaderde Mithat Pasja in het geheim Abdülhamid voor de positie van sultan. Hij ging akkoord om een constitutie voor het rijk in te voeren, maar weigerde de garantiestelling van de Europese machten op deze constitutie. Door zijn onderhandelingen met Mithat Pasja kon de toekomstige sultan invloed uitoefenen op de toekomstige grondwet.[11] Direct bij zijn troonsbestijging werd Abdülhamid geconfronteerd met broeiende onrust in de Balkan en een mogelijke oorlog. Deze beide factoren droegen bij aan de invoering van een grondwet.[10]
Tegen deze achtergrond voerde Abdülhamid II in december 1876 de eerste Ottomaanse grondwet, de Kanun-i Esasi, in. Daarmee deed de constitutionele parlementaire monarchie zijn intrede in het Ottomaanse Rijk.[9] Bureaucraten en intellectuelen in het Ottomaanse Rijk verwelkomden de nieuwe grondwet en zagen deze als een triomf voor de hervorming en voor het Ottomaanse nationalisme.[10]
Slechts een jaar na zijn troonsbestijging brak er een oorlog met Rusland uit en deze leidde onder meer tot het verlies van Bulgarije en andere gebieden.[10] Abdülhamid was voorafgaand aan de oorlog een voorstander van appeasement en het doen van concessies geweest richting de opstandelingen, maar de constitutionalisten nam een uitgesproken compromisloze houding aan. De oorlog maakte duidelijk dat het belangrijk was om nog zo'n oorlog te voorkomen en Abdülhamid slaagde erin om gedurende zijn regeerperiode geen nieuwe oorlog te voeren, met uitzondering van de Grieks-Turkse Oorlog van 1897.[12]
Daarnaast vonden er gedurende de eerste jaren van zijn regering twee pogingen tot een staatsgreep plaats. De eerste werd georganiseerd door het Üsküdar Genootschap onder de leiding van de revolutionair Ali Suavi die Murat V weer tot sultan wilden verheffen. De troepen van Abdülhamid sloegen de opstand neer en doden Suavi en ook een tweede staatsgreep om murat weer aan de macht te brengen werd verijdeld. Deze gebeurtenissen droegen verder bij aan de angsten die Abdülhamid had voor de zwakte van zijn positie.[11]
Armeniërs
Waar het door Abdülhamits voorgangers ingevoerde Tanzimaat-hervormingen van 1839 Armeniërs meer rechten en zetels in het parlement had gegeven, nam Abdülhamid een nieuwe ideologie aan om meer eenheid in zijn rijk te brengen; het Pan-Islamisme. De Armeense Revolutionaire Federatie of Dashnak wilde juist autonomie verkrijgen in de door Armeniërs bevolkte gebieden van het Ottomaanse Rijk. Dit gebeurde in de context van de naar Abdülhamit II vernoemde Hamidische bloedbaden, ook wel aangeduid als de Armeense bloedbaden van 1894-1896, waar het optreden van de Ottomaanse staat tot naar schatting tussen de 80.000 en 300.000 Armeense en andere christelijke dodelijke slachtoffers leidde, als ook tot 50.000 weeskinderen.
Op 21 juli 1905 pleegden leden van de Armeense oppositie een bomaanslag op Abdülhamit II bij de Yildiz Hamidiye-moskee in Constantinopel. Deze Yıldız-poging, die door de Armeense Revolutionaire Federatie op touw was gezet, werd een mislukking. Bij de aanslag met een tijdbom met 80 kilo explosieven vielen 26 doden en 56 gewonden, voornamelijk koetsiers en soldaten. Ook werden 55 paarden gedood, maar de sultan bleef ongedeerd. De Belgische anarchist Edward Joris werd gezien als hoofdverdachte voor deze aanslag.[13]
Afzetting
In 1908 voerden de Jong-Turken met succes een staatsgreep uit. Na een mislukte contrarevolutionaire staatsgreep in 1909 besloot het Ottomaans parlement Abdülhamit II af te zetten. Hij werd opgevolgd door zijn broer Mehmet V.
Abdülhamit werd verbannen naar Saloniki in Griekenland. Later werd hij in Istanboel geïnterneerd, waar hij in 1918 overleed.
- ↑ (en) Ottoman diplomacy. Abdülhamid II and the great powers, 1878-1888 / B56Q6B9J / 6879 / book. 1914-1918-Online (WW1) Encyclopedia. Geraadpleegd op 10 december 2025.
- ↑ Rudi Schrever, Abdülhamit II (1842-1918) en de Hamidische bloedbaden. Historiek. Geraadpleegd op 11 februari 2022.
- ↑ Benjamin C. Fortna, "The reign of Abdülhamid II", in: Reşat Kasaba (red.), Turkey in the Modern World: Volume 4 (Cambridge: Cambrigde University Press 2008) 38.
- ↑ (tr) Osmanoğlu, Ayşe (2021-02). Babam Sultan Abdülhamid. Timaş Yayınları, p. 18. ISBN 978-605-08-1202-2.
- ↑ (tr) Ortaylı, İlber (2024-02). The Empire’s Longest Century. Kronik Kitap, p. 175-207. ISBN 978-625-6774-31-5.
- ↑ (tr) Hüseyin Bey, Atıf (2010-01). Sultan II. Abdülhamid’in Sürgün Günleri. Timaş Tarih, p. 237. ISBN 9786051142364.
- ↑ Fortna, Benjamin (2008). The reign of Abdülhamid II. Cambridge University Press, Cambridge, 38–61. ISBN 978-0-521-62096-3.
- ↑ (tr) Alkan, Necmettin (2023-04). Sultan II. Abdülhamid Arafta Bir Hünkar. Kronik Kitap, p. 115. ISBN 978-652-6989-45-0.
- 1 2 Fortna, "The reign of Abdülhamid II", 42-43.
- 1 2 3 4 Ryan Gingeras, The Last Days of the Ottoman Empire (London: Allen Lane, 2022) 41.
- 1 2 Fortna, "The reign of Abdülhamid II", 43.
- ↑ Fortna, "The reign of Abdülhamid II", 47.
- ↑ (tr) II. Abdülhamid’e Düzenlenen Yıldız Suikastı ve Belçika ile Yaşanan Diplomatik Kriz Prof. Dr. Vahdettin Engin, Marmara Universiteit. Geraadpleegd 14 juni 2019.
