18e Pantsergrenadierdivisie
| 18e Infanteriedivisie 18e Gemotoriseerde Divisie 18e Pantsergrenadierdivisie | ||
|---|---|---|
![]() | ||
| Oprichting | 1 oktober 1934 | |
| Ontbinding | 2 mei 1945 | |
| Land | ||
| Krijgsmachtonderdeel | Wehrmacht | |
| Organisatie | ||
| Specialisatie | Infanterie Gemotoriseerde infanterie | |
| Veldslagen | Tweede Wereldoorlog Fall Weiss Fall Gelb Fall Rot Operatie Barbarossa Tichvinoffensief Operatie Bagration Oost-Pruisenoffensief Omsingelingsslag van Heiligenbeil Slag om Berlijn | |
| Commandanten | zie commandanten | |
De 18e Infanteriedivisie / 18e Gemotoriseerde Divisie / 18e Pantsergrenadierdivisie was een Duitse infanteriedivisie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk was dit een infanteriedivisie van de 1e Welle. In november 1940 werd de divisie gemotoriseerd en stond sindsdien bekend als de 18e Gemotoriseerde Divisie (Duits: 18. Infanterie-Divisie (mot.)). In juni 1943 werd de eenheid omgedoopt tot 18e Pantsergrenadierdivisie. De divisie nam deel aan de invasie van Polen, de Westelijke Campagne en de Oorlog tegen de Sovjet-Unie. In 1944 werd ze vernietigd tijdens het Sovjet-offensief ten oosten van Minsk en in hetzelfde jaar opnieuw opgericht. Begin 1945 werd de divisie opnieuw weggevaagd in de Slag om Oost-Pruisen. De divisie werd voor de derde keer gevormd en eindigde de oorlog in Berlijn in mei 1945.
18e Infanteriedivisie
Oprichting
Na de nederlaag van het Duitse Keizerrijk in de Eerste Wereldoorlog, waren de Duitse strijdkrachten onderworpen aan de beperkingen van de Verdrag van Versailles. Het Deutsches Heer werd ontbonden en er werd een Reichswehr gevormd. De Reichsheer werd opgedeeld in twee Gruppenkommandos (Berlijn en Kassel), drie cavaleriedivisies en zeven infanteriedivisies.
Na de dood van Paul von Hindenburg] en de beëdiging van de strijdkrachten bij Adolf Hitler ("de eed van de Führer"), werd het A-Plan van de Reichswehr, opgesteld in 1932, uitgevoerd en werd het aantal divisies verhoogd tot 21. De leiders van de oude divisies werden nog steeds ingezet. Maar deze hadden een camouflagenaam. De naam van de 3e Divisie in Wehrkreis III (Berlijn) was Infanterieführer III. Op 1 oktober 1934 nam Generaal-majoor Hermann Hoth het bevel over van Infanterieführer III in Liegnitz/Silezië voor de vorming van de 18e Infanteriedivisie uit delen van de 3e en 4e Divisies (in Wehrkreis VIII. Pas op 15 oktober 1934 werd de eigenlijke benaming gebruikt.
Ter voorbereiding op de invasie van Polen werd de divisie gemobilieeerd op 26 augustus 1939. Het werd toegewezen aan het 10e Leger in de Heeresgruppe Süd en op de linkerflank in het gebied Kreuzburg.
Poolse campagne
Op 1 september 1939 begon de aanval op Polen en daarmee ook de Tweede Wereldoorlog. De Poolse linies werden snel doorbroken en de divisie rukte op naar Warschau. Onderweg werd Widawka overgestoken, een zijrivier van de Warta.
Van 9 tot 19 september 1939 nam de divisie deel aan de Slag om de Bzura, de beslissende slag om Polen. Al op 19 september werd de artillerie van de divisie ingezet tegen Warschau. Op 26 september namen de 1e, 2e en 10e compagnieën van het Infanterieregiment 51 Fort II (Fort Wawrzyszew) aan de westelijke rand van Warschau in. De divisie nam vervolgens deel aan de verovering van het fort van Modlin.
Tijdens de invasie van Polen werd meer dan 10% van de sterkte van de divisie van 17734 man gedood (717 man), gewond (1278) of vermist (10).
Na het einde van de campagne bleef de divisie als bezettingsmacht in de omgeving van Warschau. In december 1939 werd de divisie overgebracht naar Gelsenkirchen.
Westerse campagne
Vanaf 10 mei 1940 nam de divisie deel aan Fall Gelb, als onderdeel van het 6e Leger. Het Julianakanaal en de Maas werden op de eerste dag bij Elsloo overgestoken. Op 11 mei werd het Albertkanaal overgestoken. De Dijlelinie, een geallieerde verdedigingslinie in België, werd op 13 mei 1940 aangevallen en op 16 mei doorbroken. De verdere opmars was in de richting van Rijsel en vervolgens Ieper. Op 24 mei waren Duitse eenheden nog maar ongeveer 15 km van Duinkerke. Hier stopte de opmars als gevolg van een controverse tussen Hitler en het Opperbevel. De geallieerden maakten van deze stop, die meer dan drie dagen duurde, gebruik om een verdedigingsring rond Duinkerke aan te leggen, die het mogelijk maakte om te evacueren. Begin juni trok de divisie Duinkerke binnen.
Na het einde van deze eerste fase van de campagne werd de divisie een OKH-reserve en volgde de aanvallende Duitse eenheden naar het gebied van Le Mans tijdens de Slag om Frankrijk. De divisie verloor in deze veldtocht 558 gesneuvelden, 1993 gewonden en 39 vermisten.
De divisie bleef in Le Mans als bezettingsmacht tot eind september 1940. In deze periode werd het Infanterieregiment 30 van de divisie als een garderegiment in Parijs ingezet. In oktober verhuisde de divisie terug naar de Heimat in Wehrkreis VIII.
18e Gemotoriseerde Divisie
Vanaf november 1940 startte de motorisering van de divisie die in mei 41 werd voltooid, en de omdoping naar 18e Gemotoriseerde Divisie.
Operatie Barbarossa
Met het einde van de motorisering in mei 1941, werd de 18e Gemotoriseerde Divisie toegevoegd aan de Panzergruppe 3, die vanaf het begin van Operatie Barbarossa behoorde tot Heeresgruppe Mitte]. De eenheid vocht in de Slag om Białystok-Minsk, de daaropvolgende Slag bij Smolensk en nam met het 16e Leger] deel aan de opmars naar Leningrad. Op 26 augustus veroverde de divisie Ljoeban en trok vervolgens naar Kirisji. Met deze beweging zou Leningrad worden afgesneden. Vanaf 16 oktober 1941 nam de divisie deel aan het Tichvinoffensief. De stad Tichvin werd op 8 november 1941door de divisie ingenomen. Maar daar strandde het offensief. De Sovjettroepen gingen tot de tegenaanval over en aan en aan het einde van het jaar trok de divisie terug over de Volchov.
Tijdens het winteroffensief van 1941/42 verloor de eenheid 9000 man en werd van het front teruggetrokken met nog ongeveer 700 man resterend.
Staraja Roessa

Maar al in januari 1942 verplaatste de divisie zich naar Staraja Roessa, zuidelijk van het Ilmenmeer. De Sovjets hadden in dit gebied een grote aanval ingezet en de divisie verdedigde met succes deze sleutelstad. Wel werden iets zuidelijk ongeveer 100.000 Duitsers ingesloten in de Demjansk-pocket. Vanaf 20 maart 1942 nam de divisie deel aan de aanval om de pocket te ontsluiten, hetgeen lukte. Daarna nam de divisie weer stellingen in rond Staraja Roessa en bleef gedurende ruim een jaar, tot medio mei 1943, ongeveer in dezelfde stelling. Op 20 mei 1943 werd de divisie dan van het front teruggetrokken in reserve.
18e Pantsergrenadierdivisie
Op 23 juni 1943 werd de divisie bij Jelnja omgedoopt tot 18e Pantsergrenadierdivisie en kreeg daarbij Panzer-Abteilung 118 toegewezen, die was uitgerust met Sturmgeschützen. Op 21 juli 1943 werd de divisie dan als reserve naar Heeresgruppe Mitte gestuurd rond Smolensk. In september kwam de divisie onder bevel van het 4e Leger) en vocht in dit gebied tot begin oktober 1943. Tussen 9 oktober en 4 december 1943 verdedigde de divisie de "Panther-positie" ten zuiden van de Dnjepr in het gebied ten oosten van Orsja. Van januari tot medio 1944 vocht de divisie succesvolle defensieve gevechten ten zuidwesten van Chausy.
Op 20 juni 1944 bevond de divisie zich ten zuidoosten van Mogilev. Op 22 juni 1944 werd de divisie zwaar getroffen door het Sovjet zomeroffensief tegen Heeresgruppe Mitte: Operatie Bagration. Tot 27 juni verdedigde de divisie ten oosten van de Dnjepr en vervolgens ten westen van Mogilev. Daarna trok de divisie zich terug naar het gebied ten zuidoosten van Minsk, waar de restanten van de divisie werden omsingeld en weggevaagd. De laatste restanten van het Grenadierregiment 51 (mot) probeerden zich een weg naar het zuidwesten te banen. De restanten van het Grenadierregiment 30 (mot) probeerden op 7 juli door te breken naar het noordwesten. De commandant van de divisie, Generalleutnant Karl-Ludwig Zutavern, pleegde op 6 juli 1944 zelfmoord om gevangenneming te voorkomen.
Ontbonden in 1944
De restanten van de divisie, ongeveer 2.160 man, verzamelden zich vanaf 16 juli 1944 op Oefenterrein Mielau en op 28 juli 1944 werd de 18e Pantsergrenadierdivisie officieel opgeheven. Uit de restanten van de divisie werd de Panzerbrigade 105 gevormd op Oefenterrein Milau in Wehrkreis I.
Heropgericht in 1944
De divisie zou op 7 september 1944 opnieuw opgericht worden, uit de Panzerbrigade 105 gereorganiseerd als Kampfgruppe 18.'nbsp; Panzergrenadier-Division op het militaire oefenterrein Neuhammer voor Wehrkreis VIII. Dit werd niet uitgevoerd, maar volgde wel op 2 december 1944 in de Wehrkreis I. Opnieuw naar het oostfront gestuurd, werd de divisie deel van het 4e Leger.
Oost-Pruisen
In januari 1945 werd de zich vormende divisie versterkt door de vorming van drie nieuwe bataljons en werd overgeplaatst naar Gumbinnen. Eigelijk nauwelijks klaar werd de divisie meegetrokken in de maalstroom van het Sovjet Oost-Pruisenoffensief. Hierbij belandde de divisie al vrijwel meteen in de Omsingelingsslag van Heiligenbeil. Al tijdens deze slag was de jonge divisie gereduceerd tot schamele resten en verdween voor het midden van maart 1945 al van de slagordelijsten.
Ontbonden in 1945
Als gevolg hiervan werd de 18e Panzergrenadierdivisie al in maart weer ontbonden en de divisiestaf kreeg de opdracht om de Infanteriedivisie Ulrich von Hutten te vormen. Delen van de zelf divisie konden zich via de Oostzee evacueren.
Heropgericht in 1945
A op 21 maart 1945 werd de divisie opnieuw opgericht, weer als 18e Pantsergrenadierdivisie. Ditmaal werden delen van de Pantserdivisie Holstein en de Pantserdivisie Schlesien gebruikt. Dit gebeurde bij de Heeresgruppe Weichsel achter de Oder.
Heeresgruppe Weichsel
De divisie bevond zich aanvankelijk in het Eberswalde-gebied. Toen de Sovjets hun eindoffensief bij Berlijn inzetten op 16 april 1945 werd de divisie al snel aangevallen en werd langzaam Berlijn zelf ingedrukt. Het laatste deel van de gevechten vond op 2 mei plaats in de wijk Berlijn-Charlottenburg. Schamele resten konden nog uitbreken en kwamen tot aan Ketzin/Havel.
Einde
De 18e Panzergrenadierdivisie werd op 2 mei 1945 vernietigd in Berlijn.
Bovenliggende bevelslagen
| Legerkorps | Leger | Legergroep | Plaats/regio | Begin | Eind |
|---|---|---|---|---|---|
| 11e Legerkorps | 10. Armee | Heeresgruppe Süd | Polen | 1 september 1939 | 10 september 1939 |
| ? | 8. Armee | Heeresgruppe Süd | Polen | 11 september 1939 | september 1939 |
| ? | 10. Armee | Heeresgruppe Süd | Polen | 17 september 1939 | |
| 8e Legerkorps | 14. Armee | Heeresgruppe Süd | Polen | oktober 1939 | |
| 11e Legerkorps | 8. Armee | Heeresgruppe Süd | Polen | oktober 1939 | |
| 27e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe B | West-Duitsland | oktober 1939 | |
| 4e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe B | West-Duitsland, België | 5 november 1939 | 30 mei 1940 |
| 10e Legerkorps | 18. Armee | Heeresgruppe B | Frankrijk | 30 mei 1940 | 5 juni 1940 |
| 1e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe B | Frankrijk | 5 juni 1940 | 6 juni 1940 |
| 28e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe A | Frankrijk | 6 juni 1940 | 9 juni 1940 |
| 10e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe A | Frankrijk | 9 juni 1940 | 21 juni 1940 |
| 28e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe A | Le Mans | 21 juni 1940 | 30 juni 1940 |
| 10e Legerkorps | 6. Armee | Heeresgruppe A | Le Mans | 30 juni 1940 | 7 juli 1940 |
| Militärbefehlshaber | Frankreich | Heeresgruppe A | Le Mans | 7 juli 1940 | 24 juli 1940 |
| 22e Gemotoriseerde Korps | 2. Armee | Heeresgruppe C | Le Mans | 24 juli 1940 | 14 september 1940 |
| Standortkommandantur | Paris | Heeresgruppe C | Parijs | 14 september 1940 | 30 september 1940 |
| Stellv. Gen.Kdo. VIII. AK | BdE | Wehrkreis VIII | 30 september 1940 | november 1940 | |
| 46e Gemotoriseerde Korps | 11. Armee | Heeresgruppe C | Heimat | november 1940 | april 1941 |
| reserve | 11. Armee | Heeresgruppe C | Heimat | april 1941 | 15 april 1941 |
| 57e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Heimat, Sovjet-Unie | 15 april 1941 | 27 juni 1941 |
| 39e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 27 juni 1941 | 28 juni 1941 |
| 57e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 28 juni 1941 | 9 juli 1941 |
| direct onder bevel | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 9 juli 1941 | 18 juli 1941 |
| 39e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 19 juli 1941 | 26 juli 1941 |
| 57e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 26 juli 1941 | 10 augustus 1941 |
| 39e Gemotoriseerde Korps | Panzergruppe 3 | Heeresgruppe Mitte | Wilna, Bialystok, Minsk | 10 augustus 1941 | 22 augustus 1941 |
| 1e Legerkorps | 18. Armee | Heeresgruppe Nord | Kirisji | 22 augustus 1941 | 11 oktober 1941 |
| Gruppe von Roques | 16. Armee | Heeresgruppe Nord | Volchov | 11 oktober 1941 | 12 oktober 1941 |
| 39e Gemotoriseerde Korps | 16. Armee | Heeresgruppe Nord | Tichvin | 12 oktober 1941 | 21 december 1941 |
| 10e Legerkorps | 16. Armee | Heeresgruppe Nord | Staraja Roessa | 21 december 1941 | 20 mei 1943 |
| reserve | direct onder bevel | Heeresgruppe Nord | Ilmenmeer | 20 mei 1943 | 23 juli 1943 |
| direct onder bevel | 3. Panzerarmee | Heeresgruppe Mitte | Jelnja | 23 juli 1943 | 31 juli 1943 |
| direct onder bevel | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Smolensk | 31 juli 1943 | 8 augustus 1943 |
| 39e Pantserkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Jelnja | 8 augustus 1943 | 27 september 1943 |
| 27e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Jelnja | 27 september 1943 | 7 december 1943 |
| 39e Pantserkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Nevel, Orsja | 7 december 1943 | |
| 27e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Orsja | januari 1944 | |
| 12e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Bykhov | februari 1944 | juli 1944 |
| in oprichting | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Oost-Pruisen | december 1944 | |
| 6e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Oost-Pruisen | februari 1945 | maart 1945 |
| 6e Legerkorps | 4. Armee | Heeresgruppe Mitte | Oost-Pruisen | februari 1945 | maart 1945 |
| direct onder bevel | 3. Panzerarmee | Heeresgruppe Weichsel | Oder | begin april 1945 | |
| direct onder bevel | - | Heeresgruppe Weichsel | Oder | medio april 1945 | |
| 56e Pantserkorps | 9. Armee | Heeresgruppe Weichsel | Oder | medio april 1945 | 2 mei 1945 |
Commandanten

| Rang | Naam | Begin | Eind |
|---|---|---|---|
| Generalleutnant | Hermann Hoth | 1 oktober 1934 | 1 april 1938 |
| Generalleutnant | Erich von Manstein | 1 april 1938 | 26 augustus 1939 |
| Generalmajor vanaf 1 juli 1940 Generalleutnant | Friedrich-Carl Cranz | 26 augustus 1939 | 24 maart 1941† |
| Generalmajor | Friedrich Herrlein | 1 april 1941 | 15 december 1941 |
| Oberst vanaf 1 maart 1942 Generalmajor vanaf 1 januari 1943 Generalleutnant | Werner von Erdmannsdorff | 15 december 1941 | 9 augustus 1943 |
| Generalmajor vanaf 20 april 1944 Generalleutnant | Karl-Ludwig Zutavern | 9 augustus 1943 | 14 april 1944 |
| Generalleutnant | Kurt Jahn | 14 april 1944 | 24 mei 1944 |
| Generalleutnant | Karl-Ludwig Zutavern | 24 mei 1944 | 6 juli 1944 † |
| Generalmajor Dr.jur. Dr.rer.pol. | Hans Boelsen | 10 september 1944 | 4 februari 1945 |
| Oberst vanaf 20 april 1945 Generalmajor | Josef Rauch | 4 februari 1945 | 2 mei 1945 |
Generalleutnant Cranz werd gedood door eigen artillerievuur op Oefenterrein Neuhammer. Generalleutnant Zutavern pleegde zelfmoord.
Samenstelling
| 18e Infanteriedivisie 24 augustus 1939 |
18e Gemotoriseerde Divisie 1 mei 1941 |
18e Pantsergrenadierdivisie 18 juni 1943 |
18e Pantsergrenadierdivisie 7 september 1944 |
18e Pantsergrenadierdivisie 2 december 1944 |
|---|---|---|---|---|
|
| |||
|
|
|
|
|
|
|
| ||
|
|
|
|
|
| ||||
|
|
|
|
|
- Georg Tessin – Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. Vierter Band: Die Landstreitkräfte 15-30.
- Kurt Dieckert, Horst Grossmann – Der Kampf um Ostpreussen
- 18e (Gemotoriseerde) Infanteriedivisie op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 4 oktober 2025
- 18e Pantsergrenadierdivisie op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 4 oktober 2025
- Hermann Hoth op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Hermann Hoth op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Erich von Manstein op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Erich von Manstein op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Friedrich-Carl Cranz op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Friedrich-Carl Cranz op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Friedrich Herrlein op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Friedrich Herrlein op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Werner von Erdmannsdorff op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Karludwig Zutavern op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Kurt Jahn op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Kurt Jahn op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Hans Boelsen op Axis Biographical Research, geraadpleegd op 3 oktober 2025
- Josef Rauch op Lexikon-der-Wehrmacht, geraadpleegd op 3 oktober 2025
