Vereniging De Zaansche Molen

Vereniging De Zaansche Molen
Status en tijdlijn
Opgericht	1925
Personen en statistieken
Directeur(s)	Björn Stenvers[1]
Voorzitter	Jan Goedhart
Conservator(s)	Henk Heijnen Jippe Kreuning
Medewerkers	22 (en 40 molenaars)
Bezoekers	520.000[2]
Erkenning en lidmaatschap
Lid van	ICOMOS, ICOM, Museumvereniging, Vereniging De Hollandsche Molen Koninklijke Erepenning (2025)
Links
Officiële website
Portaal    Kunst & Cultuur

Vereniging De Zaansche Molen is een vereniging die zich inzet voor de erfgoedbescherming en het behoud van de overgebleven industriemolens in de Zaanstreek, geconcentreerd in en rondom de Zaanse Schans.^[3]

Op 26 februari 1925 werd de oliemolen De Zoeker getroffen door een windhoos. Dit trok schoolmeester en kunstenaar Frans Mars zich aan en hij plaatste een open brief in dagblad De Zaanlander. Tevens zocht en vond hij medestanders, onder wie Pieter Boorsma. Dit leidde uiteindelijk tot de oprichting van de vereniging in hetzelfde jaar, 1925.^[4]

De eerste daad was een tentoonstelling over molens, in de openbare lagere school van Koog aan de Zaan, die relatief veel belangstelling trok en leidde tot ledenaanwas. Het plan voor een molenmuseum kreeg een impuls door het beschikbaar komen van het gebouw genaamd het Huis met de ijzeren brug dat verdwijnen moest voor de aanleg van het Koogerpark. Als compromis werd het verplaatst naar de rand van het park en door de vereniging ingericht als Molenmuseum Koog aan de Zaan. Het kantoor van de vereniging is hier ook gevestigd. Op 24 mei 1928 werd het Molenmuseum geopend.^[5]

In de begintijd was de vereniging voornamelijk bezig met fondsen voor moleneigenaren die in problemen kwamen, om op die manier molens te behouden. In 1939 kwam daarin verandering toen de oliemolen Het Pink werd aangeboden door de Zaanse VVV. De molen werd gerestaureerd, maar de opening op 10 mei 1940 ging niet door vanwege de Duitse inval in Nederland. In de loop der jaren groeide het molenbezit van de vereniging uit tot 14 molens. In 2007 is de nieuw gebouwde molen Het Jonge Schaap bij de vereniging gekomen, waarmee de Zaanstreek weer een zeskante bovenkruier houtzaagmolen bezit. In 2014 is De Jonge Dirk in bezit gekomen van de vereniging, en ook de weidemolen De Zwaan in Westzaan.^[6][7]

Naast het molenmuseum bezit de vereniging de volgende molens:

• Oliemolens: De Bonte Hen, De Ooijevaar, Het Pink, De Zoeker.
• Houtzaagmolens: De Gekroonde Poelenburg, Het Jonge Schaap.
• Korenmolens: De Bleeke Dood, De Koker.
• Pelmolen: Het Prinsenhof.
• Papiermolens: De Schoolmeester, De Jonge Dirk.
• Specerijenmolen: De Huisman.
• Verfmolen: De Kat.
• Weidemolen: De Zwaan.

Prinses Beatrix was aanwezig bij de viering van het 100-jarig jubileum van de vereniging De Zaansche Molen op 17 maart 2025. Traditioneel waren de wieken versierd voor dit koninklijk bezoek zoals ook in 1899 voor haar grootmoeder Koningin Wilhelmina was gedaan.^[8][9][10]

• Website van de vereniging

• Vereniging de zaansche molen 1925-1985. Nieuwe Uitgevers B.V. / Europese Bibliotheek, Zaltbommel, 1985, ISBN 9789028832428
• Frans Mars, een leven in de Zaansche molen. Stichting Uitgeverij Noord-Holland,Wormer, 2003, ISBN 9789071123702
• De Zaansche Molen, 100 jaar in beweging. Koopmans Drukkerij,Zwaag, 2025, ISBN 9789081779937
• De Zaansche Molen, vijfenzeventig jaar behoud van industrieel erfgoed, Rob Kooijman, 2000, Vereniging De Zaansche Molen/ Koog aan de Zaan & Inmerc, Wormer.