Yeneen

Yeneen is een geslacht van plantenetende sauropode dinosauriërs, behorend tot de Titanosauriformes, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Argentinië. De enige benoemde soort is Yeneen houssayi.

In 2003 meldde een agent van het Escuadrón N° 30 de Gendarmería Nacional, geposteerd in Chos Malal, in de ruimere vindplaats van Cerro Overo - La Invernada, in de omgeving van Rincón de los Sauces, de ontdekking van grote beenderen van verschillende sauropoden. Het bleek niet mogelijk die te bergen wegens de ontoegankelijkheid van de locatie. Dat veranderde in 2013 toen Exxon ten bate van de oliewinning nieuwe wegen aanlegde. In 2013 en 2014 werden drie skeletten opgegraven. Met behulp van een kraanwagen werden de botten in hun zware beschermende gipsomhulsels verwijderd en overgebracht naar het Museo Municipal "Argentino Urquiza". Het duurde maanden om alleen al het gips te verwijderen en toen moest de echte preparatie nog beginnen. Het bleek dat de vondsten minstens één nieuwe soort vertegenwoordigen.

In 2026 werd de typesoort Yeneen houssayi benoemd en beschreven door Leonardo Sebastián Fillipi, Flavio Bellardini, José Luis Carballido, Ariel Hernan Méndez en Alberto Carlos Garrido. Het genus is een begrip in het Tehuelche dat stond voor koude of winter. La Invernada betekent "winterstalling voor vee". De soortaanduiding eert de Nobelprijswinnaar Bernardo Houssay die aan de basis stond van de Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas die ook het paleontologisch onderzoek aanstuurt.

Het holotype, MAU-Pv-LI-538/1–30, is gevonden in een laag van de Bajo de la Carpa-formatie die dateert uit het Santonien, zo'n drieëntachtig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet zonder schedel. Het omvat zes halswervels, tien ruggenwervels, het heiligbeen, een staartwervel, ribben en beide darmbeenderen verbonden aan het heiligbeen. Een rechterdarmbeen van een kleiner individu, specimen MAU-Pv-LI-539, werd toegewezen aan een cf. Yeneen houssayi, omdat het afwijkt van het holotype en er geen unieke kenmerken mee deelt, maar wel kenmerken heeft waarin het afwijkt van alle andere bekende sauropoden. Een derde specimen, MAU-Pv-LI-731, is voorlopig nergens aan toegewezen. Het omvat losse wervels en delen van de ledematen die nog niet volledig geprepareerd zijn.

De lengte van Yeneen is geschat op tien à twaalf meter, het gewicht op acht à tien ton.

Verschillende onderscheidende kenmerken van de typesoort werden vastgesteld. Er bevindt zich een opvallende cirkelvormige uitholling in de tweede ruggenwervel. De vierde ruggenwervel heeft uithollingen die onderverdeeld zijn in kleinere fossae met kleine pneumatische holten. De vijfde tot en met achtste ruggenwervel tonen een lamina centrodiapophysealis, een richel op de onderzijde van het zijuitsteeksel, die gespleten is en een groeve vormt. De tiende ruggenwervel heeft een min of meer ovale uitholling tussen de laminae spinodiapophyseales, de richels die aan weerszijden van het doornuitsteeksel naar de zijuitsteeksels lopen. Bij de eerste staartwervel vormt de lamina supraprezygapophysealis, de richel op het voorste gewrichtsuitsteeksel, een scherpe rand die een diepe uitholling begrenst. De rib van de derde sacrale wervel vormt het hoofddeel van de binnenzijde van het heupgewricht, met een minimale bijdrage van de tweede en vierde sacrale wervel.

Yeneen is in de Titanosauria geplaatst, in de Saltasauroidea, basaal in "Clade A".

De plaats in de evolutionaire stamboom toont het volgende cladogram. De blauwe achtergrond duidt taxa in de Bajo de la Carpa aan.

(en) Filippi, L. S., Bellardini, F., Carballido, J. l., Méndez, A. H., Garrido, A. C. (12 januari 2026). Yeneen houssayi gen. et sp. nov. and an overview of the sauropod titanosaurian diversity from Cerro Overo – La Invernada area (Bajo de la Carpa Formation, Santonian), North Patagonia, Argentina. Historical Biology : 1–37. ISSN:0891-2963. DOI:10.1080/08912963.2025.2584707.