Yamaha FJR1300

Yamaha stelde zich eind vorige eeuw tot doel een motorfiets te ontwikkelen die zowel zowel comfort kon bieden tijdens woonwerkverkeer en lange toerritten alsook een sportieve rit goed aankon. Projectleider Hiroshi Komatsubara besloot om zijn "wensenlijstje" voor deze zelfbenoemde ultimate fun tourer te vullen door met zijn ontwikkelteam op een aantal toermotoren van diverse merken en typen een wekenlange toertrip door Europa te ondernemen. Het team reed vanuit Nederland door Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk, zodat er een goed beeld was van de behoeften van de toerrijder op een typische Europese toervakantie waarbij geen uitdaging geschuwd werd: de motoren en hun berijders zagen stedelijk verkeer, de Duitse Autobahn en de Alpen. ^[1]

Het resulterende (en veelal met elkaar botsende) eisenpakket vormde een aanzienlijke uitdaging. Er moesten diverse technische horden genomen worden, waaronder de ontwikkeling van een krachtig, hoog-volume motorblok, maar er waren daarnaast ook nog aardig wat eisen op het gebied van comfort: een volledige kuip, een ook op de lange afstanden nog steeds comfortabel rijdend zadel, een onderhoudsvrije cardanaandrijving, een verstelbare ruit, handvatverwarming, en natuurlijk ook een bagagesysteem in de vorm van aerodynamisch ingepaste zijkoffers.^[1]

Om 'leuk' en strak te kunnen sturen moest de motorfiets voor zijn klasse relatief licht zijn -- het ontwerpgewicht was 237 kg, voor die jaren niet meer dan 'supersportgewicht' -- maar wel een voldoende sterk en stijf frame hebben met een relatief korte rake and trail van respectievelijk 26° en 109 mm. Zoals gezegd waren dergelijke specificaties slechts enkele jaren daarvoor nog voorbehouden aan de pure (super)sportmotoren. Men wilde echter naast geschiktheid voor het snellere (solo) bochtenwerk ook een stabiele rijervaring op hoge snelheden; de referentiesituatie was daarbij een snelheid van 250 km/uur, met passagier en de zijkoffers!^[1]

Met de ervaring die Yamaha had opgedaan in de ontwikkeling van het motorblok van de Yamaha R1-supersport werd een 1298cc-motorblok ontworpen voor de nieuwe sport/toer-motorfiets. Dit nieuwe motorblok leverde 145 pK bij 8000 tpm (toeren/minuut), waarbij het maximale koppel van 125,5 Nm al bij 6000 tpm bereikt werd.^[1]

In 2001 introduceerde Yamaha het resultaat -- de toen revolutionaire, supermoderne FJR 1300 -- in Europa, en een jaar later (2002) werd de motor ook in Noord-Amerika gelanceerd.^[2]

De relatief lichte (in de praktijk 'leeg' 268 kg wegende) FJR 1300 bleek inderdaad voorzien van een licht maar sterk aluminium-wiegframe, een onderhoudsarme cardanaandrijving, een goed duo-zadel voor de lange afstanden, een volle kuip met tijdens de rit elektrisch instelbare ruit om bestuurder en passagier uit weer en wind te houden, een zo goed mogelijke aerodynamica én de kenmerkende, speciaal voor de FJR 1300 ontworpen zijkoffers om bagage mee te kunnen vervoeren.^[1]

Sinds de introductie in 2001 zijn er een aantal model-updates geweest voor de FJR 1300, waarin onderscheid gemaakt wordt middels modelcodes (RPxx).^[2]

In 2001 wordt het eerste model (RP04) in Europa geïntroduceerd, in 2002 gevolgd door introductie in de Verenigde Staten en Canada.^[2]

In 2003 komt de eerste modelupdate, de RP08, die in 2005 gevolgd wordt door de tweede modelupdate, de RP11. Alle modellen vanaf de RP08 hebben standaard ABS (hetgeen ook leidt tot een andere aanduiding: de FJR 1300 wordt de FJR 1300A) en een startonderbreker. Tussen de RP08 en RP11 zijn geen significante technische verschillen, maar hun kleurstellingen zijn wel verschillend.^[2]

Let op: in 2008 werden verwarrenderwijs bij de RP13 een aantal aanpassingen doorgevoerd met gelijkblijvende modelcode. Men dient derhalve alert te blijven op het modeljaar!^[2]

2006 brengt een uitgebreid verbeterd model, de RP13 , en een nieuwe variant: de FJR1300 AS, de eerste semi-automatische motor ter wereld. Het kuipwerk (incluis achteruitkijkspiegels) is aangepakt voor meer comfort en een verbeterd voorkomen, de zijkoffers zijn niet langer optioneel en worden standaard meelegeverd, en er is voortaan in de kuip links een 12V-sigarettenaanstekeraansluiting te vinden. De wielbasis is iets verlengd voor een nog betere rijkarakteristiek. Vanaf de RP13 hebben alle FJR-modellen een ABS/CBS-systeem. Dit Central Brake System geeft meer stabiliteit tijdens het remmen omdat het systeem bij gebruik van de achterrem automatisch ook de voorrem beremt. Vanaf de RP13 heeft de FJR 1300A een in twee standen verstelbaar zadel met een onderling zithoogteverschil van 2 cm.^[2]

Bij introductie had de AS-variant standaard handvatverwarming; vanaf 2007 geldt dit voor alle nieuwe modellen.^[2]

In 2008 werden zoals gezegd bij de RP13 een aantal aanpassingen doorgevoerd. De belangrijkste veranderingen bij de 2008-2012-modellen zijn de overgang naar een moderner, beter hanteerbaar ABS-systeem (met drie standen in plaats van de twee standen van eerdere modellen), een verbeterde gashendel, en een zwart dashboard in plaats van het eerdere zilvergrijze (hetgeen wellicht gebruikt kan worden ter onderscheid van de verschillende RP13-varianten).^[2]

Het nieuwe model, de RP23, brengt een zeer ingrijpende verandering: het motorblok is geheel vernieuwd, en is ride-by-wire. De nu volledig electronische gashendel biedt de berijder de keuze tussen twee gasresponsstanden (een T(ouring)-stand en een S(port)-stand) en er zijn voortaan een electronische cruise control (bij een snelheid tussen de 50 en 180 km/uur in de derde versnelling of hoger) en een ABD/CBS-systeem met antislipsysteem (traction control) voor het achterwiel. Het dashboard is aangepakt en omvat nu een analoge toerenteller, een digitale snelheidsmeter en een multifunctioneel display. De positie van de beide stuurhelften is nu ook afstelbaar, hetgeen de zithouding en algehele rijervaring van de berijder verbetert. De RP23 heeft voor het eerst LED-richtingaanwijzers en een andere vormgeving van het achterlicht.^[2]

De grootste veranderingen bij de RP28 zijn de introductie van de blijkbaar door velen gewenste 6-versnellingsbak, de slipkoppeling en de LED-koplampen en dito achterlichten. De uitvoeringen FJR 1300AE en FJR 1300AS hebben daarnaaast ook nog adaptieve bochtenverlichting.^[2]

Yamaha heeft besloten de FJR 1300 niet aan te passen om te kunnen voldoen aan de nieuwe Europese emissiestandaard. In 2020 wordt daarom een laatste editie uitgebracht: de exclusieve FJR1300AE Ultimate Edition, uitgevoerd in zwart met goudkleurige accenten. De enige technische veranderingen zijn een volledig automatische koppeling en een elektronisch instelbare vering met upside-down voorvork.^[2]

De FJR was zeven jaar aaneen winnaar van de Readers' Choice van het Duitse motortijdschrift Motorrad.

Sinds 31 mei 2002 heeft de FJR 1300 een eigen Nederlandse club.^[3] Ook in België bestaat er een FJR 1300 Club.^[4]

In 2003 vond er een herziening plaats van de FJR. Het model werd standaard uitgerust met ABS, wat leidt tot de benaming FJR1300A. De ABS is een 2-lijnen systeem, dat het voorwiel en achterwiel apart controleert. Omwille van het ABS-systeem en voor betere remprestaties werden de voorremschijven vergroot naar 320 mm. Door de ABS-componenten werd de FJR tot ongeveer 14 kg zwaarder. Verder werd de veringsafstellingsmogelijkheden vergroot voor een toegenomen comfort tijdens het rijden bij veranderende belading. Tegen diefstal werd er een anti-diefstal transponder ingebouwd.

Het ontwerp van de kuip werd aangepast met nieuwe kleuren en geïntegreerde richtingaanwijzers voor een betere aerodynamica en een moderner uiterlijk. Daarnaast werd om de turbulentie te reduceren en betere afscherming van berijder en passagier de verstelbare ruit opnieuw ontworpen. De kuip kreeg een extra opbergdoosje in de linkerkuip om kleine dingen, zoals bijvoorbeeld een zonnebril, binnen handbereik te hebben. De koplampen kregen beide makkelijk toegankelijke insteldraaischijven om de hoogte van de lichtstraal makkelijk aan te kunnen passen aan de lading.

In 2006 voert Yamaha aan de hand van tips van gebruikers een uitgebreid pakket van verandering in.^[5] Ook introduceert Yamaha dat jaar de FJR1300 AS, de eerste semiautomatische motor ter wereld.

De FJR1300 A heeft in 2006 een totaal nieuw bodywork gekregen.^[6] Het doel van Yamaha was om het karakter van de FJR te behouden, maar meer comfort in het model te brengen en een iets moderner uiterlijk te krijgen. Om het comfort verder te verhogen hebben de ontwikkelaars ook gekeken naar het windscherm. Het bereik van de ruit is vergroot naar 120 mm, 40 mm meer dan het vorige model. Tevens zijn er luchtkanalen onder aan de ruit bijgekomen die de berijder voorzien van frisse lucht en de druk achter het windscherm verlagen. De kuip kreeg links nog een extra opbergdoosje met een 12 volt stopcontact, te gebruiken voor bijvoorbeeld het navigatiesysteem.

Op advies van gebruikers werd om het comfort verder te verhogen de grootte van de luchtinlaat voor de radiator vergroot, en zijn er verschillende verstelbare ventilatieopeningen in de kuip toegevoegd, waaronder een nieuwe luchtinlaat onder het instrumentenpaneel. Zo wordt er meer hitte weggenomen bij de bestuurder. Tegelijkertijd hebben de Yamaha-ingenieurs hitte-isolatie aan het onderste gedeelte van de voorkant van de tank aangebracht om nog meer hitte richting de berijder te kunnen verminderen.

De nieuw ontworpen achteruitkijkspiegels, die horizontaal intrekbaar zijn, werden vergroot en kregen de kleur van de kuip. Andere veranderingen zijn de nieuw ontworpen koplampen, een nieuw achterlicht en de witte covers voor de knipperlichten. Het omvangrijke instrumentenpaneel kreeg als uitbreiding een nieuwe versnellingspositie-indicator. De meters werden voorzien van een nieuw zilveren frame. Dit ziet er niet alleen mooier uit, maar ze zijn nu ook iets beter te zien. Voor een hoog gevoel van comfort werd ook een progressieve gas-pulley geïntroduceerd. Door deze aanpassing van de loop van de gaskabel heeft de gashandel in het lage en midden toerengebied een lichter gevoel.

Voor meer stabiliteit is gekozen voor een langere achterbrug. De nieuwe brug meet van het midden van het scharnierpunt tot het middelpunt van de achteras nu 567mm. Hiermee is hij dus 35mm langer dan die van het vorige model. Deze 6,5% verlenging geeft een betere rij-karakteristiek. Er is tevens een nieuw subframe aan de achterkant geplaatst om de motor gemakkelijker op de middenbok te krijgen. Door het nieuwe smallere subframe is de breedte van de motor verminderd als er zijkoffers, die vanaf 2006 standaard bij de FJR1300A geleverd worden, geplaatst worden. De FJR1300 A werd voorzien van een verstelbare zitting die verhoogd of verlaagd kan worden in twee standen, waardoor een verschil van 2 cm in zithoogte mogelijk is.

Vanaf 2006 zijn alle FJR modellen standaard uitgerust met ABS in combinatie met een CBS (Central Brake System; ook wel Unified Brake System^[7]). Dit geeft meer stabiliteit tijdens het remmen. Als nu de achterrem wordt gebruikt wordt automatisch door het ABS CBS-systeem de voorrem in verhouding ook meegenomen. Hiervoor gebruikt het systeem de onderste twee zuigers van de rechter vierzuigerremklauw aan de voorkant. Om een gelijkmatige en progressieve rem actie te verkrijgen zijn de twee zuigers in de rechter voorremklauw iets kleiner dan de andere zes zuigers in het remsysteem aan de voorkant. Het ABS CBS remsysteem wordt alleen ingeschakeld als de achterrem wordt gebruikt. De 2006 modellen zijn uitgerust met een iets grotere middenversnelling die nu 37 tanden heeft. Eén meer dan de 2005 modellen. Dit heeft een toename van 2,7% in het totale versnellingsratio als gevolg, waardoor de motortoerentallen bij typische cruise-snelheden verlaagd worden en dus meer comfort opleveren. In plaats van de platte radiator met de enkele ventilator zijn de 2006 FJR modellen uitgerust met een nieuwe gebogen radiator en zogenaamde twin-ring ventilatoren. Dit moet de rijeigenschappen op hoge snelheid verbeteren en meer koeling leveren. Om aan de EURO-3 emissienorm te voldoen is er een extra honingraat aangebracht in de katalysator, en het aantal actieve platina en rodium elementen is verhoogd. In het controlesysteem is een nieuwe verwarmde O2-sensor aangebracht, die de emissie nog nauwkeuriger vermindert door direct na een start de benzinetoevoer aan te passen aan de lage temperatuur van de uitlaatgassen.

Qua uiterlijk heeft FJR1300 AS net als de FJR1300A een in drie standen verstelbaar stuur, waarmee een beweging naar voor en achteren kan worden gemaakt van 11mm. T.o.v. de FJR1300A zijn verwarmde handgrepen echter standaard en ontbreekt de koppelingshendel. De FJR1300 AS is dan ook de eerste motor ter wereld met een semiautomatische versnellingsbak, Yamaha Chip Controlled Shift-systeem (YCC-S). Dit systeem is een grote vooruitgang in motorfiets-design en is ontworpen om het rijden op de FJR 1300 nog comfortabeler te maken. Om van versnelling te veranderen op de FJR 1300AS kan de berijder de schakelaar op de linker handgreep of het pedaal gebruiken, wat leidt tot een elektrisch schakeling. De hele schakelhandeling wordt bestuurd door een speciale ECU die de ideale manier van schakelen bepaalt. Schakelhandelingen vinden plaats binnen 0,1 – 0,2 seconden na het commando van de bestuurder. Het YCC-S-systeem is in wezen hetzelfde systeem wat je ziet in F1-wagens en een aantal dure sportwagens. Yamaha heeft dit systeem echter helemaal aangepast om verwerkt te kunnen worden in een tweewieler. Het hele systeem weegt maar 4 kilo en is in het kader van handelbaarheid dicht bij het centrale massapunt geplaatst. In Amerika wordt dit semiautomatische model FJR1300 AE genoemd.

Vanaf 2007 werd de handverwarming standaard op alle modellen. Ook kregen alle motoren van dat jaar een twee-tone kleurschema voor een nog sportievere look. In 2007 volgde er een terugroepactie voor veel FJR1300's voor het verwisselen van een slecht functionerende Throttle Position Sensor.

In 2008 werd de computer voor de injectie aangepast voor een soepelere werking bij lage toeren. Daarnaast kreeg de ABS-schakelaar naast de aan/uit-stand een stand om druk op de remmen vast te houden, gelijk aan de werking van een handrem. Daarnaast werd de kuip verbeterd zodat deze beter bestand is tegen krassen.

In 2009 werd voor nog meer comfort de bediening van de koppeling nog lichter uitgevoerd. Verder werd de FJR1300 een halve centimeter breder en één centimeter korter met één centimeter korter wielbasis en een halve centimeter grondspeling.

Voor 2010 kwam Yamaha met een Explorer-uitvoering in de kleur Midnight Black. De Explorer-uitvoering kreeg een bredere kuip met een groter windscherm, footshields en spiegelverbreders om nog beter beschermd te kunnen zijn tegen de elementen. Om de tank en zijkanten te beschermen werden een tankpad en rollerprotectors bevestigd. Het comfort werd verder verhoogd door luxe binnentassen voor in de kofferset en een custom made zadel met Explorer-logo. Ook kreeg de Explorer-uitvoering de nodige elektronica toegevoegd: een plug&play Yamaha-acculader, handvatverwarming, zadelverwarming met vier standen die voor de duopassagier ook in vier standen apart regelbaar is, een Zümo 660-navigatiesysteem en een Cardo Q2-communicatieset. In totaal zou het Explorer-pakket volgens Yamaha een waarde van € 3.500,- hebben.