Yad Vashem

Yad Vashem
Locatie
Locatie(s)	Herzlberg
Adres	ת.ד. 3477, ירושלים 91034
Bijbehorend	Yad Vashem Collection
Thema en expositie
Thema	herdenken van Joodse slachtoffers van de Holocaust en redders van Joden
Status en tijdlijn
Opgericht	1953
Personen en statistieken
Directeur(s)	Ronen Plot
Architectuur en huisvesting
Architect(en)	Moshe Safdie[1]
Erkenning en lidmaatschap
Werken in collectie	Verzetsmuseum Amsterdam,[2] Anne Frank Huis[3]
Prijzen en erkenningen	Israëlprijs (1973), Princess of Asturias Award for Concord (2007)
Links
Officiële website
Portaal    Kunst & Cultuur

Yad Vashem of Jad Wasjem (Hebreeuws: יד ושם) is de officiële staatsinstelling van Israël voor het herdenken van de Joodse slachtoffers van de Holocaust en de redders van Joden. De instelling is gevestigd in Jeruzalem. Yad Vashem betekent gedenkteken (lett.: hand) en naam en is ontleend aan Jesaja 56:5 in de Bijbel.^[4][5]

Het monument bestaat uit een herdenkingsruimte, een historisch museum, een archief, een bibliotheek, de Hall of Names, het Dal van de verwoeste gemeenschappen en een park gewijd aan de mensen die een onderscheiding van Yad Vashem hebben ontvangen, de "Rechtvaardigen onder de Volkeren". Dat zijn allen niet-Joden die tijdens de vervolging Joden hebben gered.

In de joodse religie is het van belang dat het lichaam van de overledene na de dood begraven wordt en dat het graf ongeschonden blijft. Van vele Holocaustslachtoffers zijn echter geen stoffelijke resten overgebleven. Daarom heeft Yad Vashem een "Hal van de Namen" die bedoeld is om niet alleen te laten zien welke personen zijn vermoord, maar ook komen die namen in de plaats van een graf. De hoofdhal bestaat uit twee kegels: een tien meter hoge kegel, met daaronder een kegel in de vorm van een put die in de rotsbodem is uitgegraven en waarvan de basis met water is gevuld. Op de bovenste kegel is een tentoonstelling te zien met 600 foto's van Holocaustslachtoffers en fragmenten van getuigenissen. Deze worden weerspiegeld in het water op de bodem van de onderste kegel, ter nagedachtenis aan de slachtoffers van wie de namen onbekend zijn gebleven. Rondom het platform bevindt zich het cirkelvormige depot, waarin de ongeveer 2,7 miljoen getuigenissen die tot nu toe zijn verzameld, worden bewaard, met lege ruimtes voor de getuigenissen die nog moeten worden ingediend.

De instelling Yad Vashem werkt ook aan een historisch/geografische encyclopedie, de Pinkasei Hakehillot, van alle ca. 5000 Joodse gemeenschappen in Europa en Noord-Afrika die in de nazitijd geheel of gedeeltelijk zijn weggevaagd.

In de archieven is de geschiedenis van de Holocaust (Hebreeuws: Sjoa) opgeslagen. Er worden fotomateriaal en duizenden filmtitels in vele talen bewaard. Verder herbergt het archief miljoenen pagina's documenten, van de nazi's, van individuele Joden en Joodse instellingen, bezittingen, processen, gedeporteerden en overlevenden. Het meeste van al dit materiaal kan door bezoekers worden bekeken.

Tienduizenden persoonlijke getuigenissen zijn op video gezet of op schrift gesteld. Deze getuigenisbladencollectie maakt sinds 2013 onderdeel uit van het Werelderfgoedlijst voor documenten.^[7]

Tot de beeldencollectie, die op het terrein van Yad Vashem wordt tentoongesteld behoren sculpturen en gedenktekens van onder anderen:

• Kosso Eloul (The Eternal Flame, 1960)
• Naftali Bezem (From Holocaust to Rebirth, 1970)
• Ilana Gur
• Lea Michelson
• Hubertus von Pilgrim (Dachauer Todesmarsch, 1992)
• Nathan Rapoport (The Warsaw Ghetto Uprising en The Last March, 1976)
• Moshe Safdie (The Children's Monument en Memorial to the Deportees)
• Boris Saktsier (Janusz Korczak en de kinderen)
• Zahara Schatz (Six-branch candalabrum, 1960)
• Buky Schwartz (Gates, 1969 en The Pillow of Heroism, 1970)
• Shlomo Selinger (The Unknown Righteous Amoung the Nations, 1987)
• Marcelle Swergold (Torah) en Zadok Ben-David (For is the tree of the field man, 2003)

In het park bevinden zich onder meer een gedenkmuur, de Heldenzuil en verschillende kleinere monumenten ter herdenking van individuen of gemeenschappen die zich bijzonder hebben onderscheiden, waaronder het Drentse dorp Nieuwlande en de Februaristakers en de NV-groep van kinderredders. Yad Vashem herbergt ook informatie over de Zweedse diplomaat Raoul Wallenberg, Oskar Schindler en Sempo Sugihara. De volgende monumenten zijn in het park te zien:

• Monument voor de helden van de opstand in het getto van Warschau. Dit is een replica van het originele monument uit 1948 in Warschau. Het origineel staat op de plek van het voormalige getto in Warschau;
• Janusz Korczak en de kinderen. Dit bronzen beeld herdenkt de beroemde Poolse Joodse pedagoog Janusz Korczak (eigenlijk Henryk Goldszmit), die weigerde zijn wezenhuis in het Warschau-getto te verlaten en in augustus 1942 met zijn circa 200 kinderen meekreeg naar het vernietigingskamp Treblinka. Het monument toont hem omringd door de kinderen.
• Kindermonument of Children's Memorial. Een monument ter nagedachtenis aan de Joodse kinderen die tijdens de Holocaust zijn vermoord. Een donkere, ondergrondse ruimte met honderden kaarsjes die weerkaatst worden in spiegels, terwijl kinderstemmen de namen en leeftijden van vermoorde Joodse kinderen voorlezen. De volledige cyclus – dus het voorlezen van alle namen van de ongeveer 1,5 miljoen vermoorde kinderen – duurt ongeveer drie maanden (ongeveer 90 dagen). Daarna begint de opname opnieuw vanaf het begin.
• Monument voor de gedeporteerden (ook wel treinmonument. Dit monument bestaat uit een authentieke Duitse veewagon die half in de lucht hangt, als symbool voor de miljoenen Joden die in zulke wagons naar de vernietigingskampen werden gedeporteerd. Het ontwerp is van architect Moshe Safdie.
• Vallei van de (vernietigde) gemeenschappen. Dit monument is uitgehouwen in een rots en herdenkt meer dan 5000 Joodse gemeenschappen in Europa die na de Holocaust volledig of grotendeels vernietigd werden. De namen staan gegraveerd in de hoge muren, de symboliek is dat bezoekers letterlijk door een verloren wereld lopen.

Yad Vashem is opgericht op 19 augustus 1953, op grond van een wet die door de Knesset, het Israëlische parlement, is aangenomen.

In 2005 is Yad Vashem uitgebreid tot vier keer de originele grootte. Dit gebeurde na een tienjarige plan- en uitvoertijd, 60 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. De uitbreiding is gebouwd door de architect Moshe Safdie. De opening, op 15 maart 2005, werd bijgewoond door vele staatshoofden en regeringsleiders uit de hele wereld.

De enige internationale leider die bij de heropening het woord voerde was VN-topman Kofi Annan. Hij hield de vijftienhonderd genodigden voor dat 'een VN die niet in de voorhoede vecht tegen antisemitisme en andere vormen van racisme, haar geschiedenis ontkent'. "Die verplichting verbindt ons met het Joodse volk en met de staat Israël," zei Annan.

5711 Nederlanders hebben een onderscheiding gekregen van Yad Vashem als "Rechtvaardige onder de Volkeren", omdat zij tijdens de Tweede Wereldoorlog een of meer Joden voor deportatie door de nazi's hebben behoed, bijvoorbeeld door hen bij zich thuis te laten onderduiken.^[8] Drie groepen door Yad Vashem geëerd: de verzetsgroep NV (die Joodse kinderen redde), de Februaristakers en het Drentse dorp Nieuwlande, waar een collectief systeem voor onderduik bestond. De meest succesvolle redding is die door Truus Wijsmuller-Meijer, die 10.000 Joodse kinderen redde. Jan Zwartendijk was een Philips-directeur in Litouwen die ongeveer 6000 Joden redde. Nederland is in aantal onderscheidenen de tweede na Polen met ruim 7000 onderscheidingen en daarmee relatief het land met de meeste onderscheidingen.^[9] Hoeveel Joden er door de redders zijn gered, is niet duidelijk, omdat Yad Vashem dit over het algemeen niet publiceert. Yad Vashem benadrukt, dat de getallen van het aantal redders geen oordeel geven over de houding of daden van een volk, maar geheel afhankelijk is van de vrijwillige aanmelding door geredde Joden en bovendien de mogelijkheid om hun verhalen geverifieerd te krijgen. Wereldwijd zijn er tienduizenden mensen onderscheiden voor het redden van Joden.^[8]

1819 Belgen hebben een onderscheiding gekregen van Yad Vashem als "Rechtvaardige onder de Volkeren", omdat zij tijdens de Tweede Wereldoorlog een of meer Joden voor deportatie door de nazi's hebben behoed, bijvoorbeeld door hen bij zich thuis te laten onderduiken.^[8]

Enkele opvallende namen:

• Koningin Elisabeth van België (de Rode Koningin, echtgenote van koning Albert I en grootmoeder van koning Boudewijn). Zij gebruikte haar invloed en het koninklijk paleis om Joden te beschermen en te helpen onderduiken.
• Barones Gisele van der Straten-Waillet. Een aristocrate die een Joods gezin (inclusief kinderen) in haar kasteel verborg, ondanks groot risico.
• Caroline Van Belle (10 januari 1886 – Sint-Pieters-Leeuw, 21 december 1956) bood als zuster-overste (moeder-overste) van het klooster Sint-Antonius te Sint-Pieters-Leeuw verzet tegen de Duitse bezetter door een veertigtal Joodse kinderen in de Tweede Wereldoorlog te verbergen

• Yad Vashem
• De Internationale School voor Holocaust Studiën

• Tsitsernakaberd - Een vergelijkbaar monument, ter herinnering aan de Armeense genocide

Zie de categorie Yad Vashem van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.