Woningcomplex Gasfabriekstraat, Witterstraat en Vaart
| Woningcomplex Gasfabriekstraat, Witterstraat en Vaart | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Aanzicht van de woningen aan de Gasfabriekstraat in 2022. | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | Vaart Z.Z. 105-109, Gasfabriekstraat 1-11, Witterstraat 16-24, Assen | |||
| Adres | Vaart Z.Z. 105-109, Gasfabriekstraat 1-11, Witterstraat 16-24, Assen | |||
| Coördinaten | 52° 100′ NB, 6° 55′ OL | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Start bouw | 1895 | |||
| Oorspr. functie | Onderofficierswoningen | |||
| Architectuur | ||||
| Stijlperiode | Neorenaissance | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Taeke Boonstra | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | Gemeentelijk monument | |||
| Monumentnummer | GM2_041, GM2_120 GM1_112, GM2_041, GM2_120 | |||
| Lijst van gemeentelijke monumenten in Assen | ||||
| ||||
Het woningcomplex aan de Gasfabriekstraat 1-11, Witterstraat 16-24 en Vaart Zuidzijde 105-109 is een samenhangend geheel van negentien voormalige onderofficierswoningen en winkelpanden in de Drentse hoofdstad Assen. Het complex werd in 1895 gebouwd in opdracht van architect en stadsbouwmeester Taeke Boonstra. Hoewel de verschillende delen van het complex afzonderlijk op de gemeentelijke monumentenlijst staan, vormen zij historisch en stilistisch één onlosmakelijk geheel.
Geschiedenis
Aanleiding en burgerinitiatief
De bouw van het complex was direct verbonden met de komst van de regimentsstaf naar Assen aan het eind van de 19e eeuw. Het ministerie stelde als voorwaarde dat de stad zou zorgen voor voldoende kwalitatieve huurwoningen voor gehuwde officieren, onderofficieren en hun gezinnen.
Toen bleek dat de komst van de staf in gevaar kwam door een tekort aan woningen, ontstonden er diverse burgerinitiatieven. Tijdens een bijeenkomst in Café Drenthina op 18 juni 1895 spoorde burgemeester Jolles de aanwezigen aan om alles in het werk te stellen om de komst van de staf mogelijk te maken. Verschillende betrokken burgers en consortia sloegen hierop de handen ineen om de benodigde huisvesting te realiseren.
Ontwikkeling door Taeke Boonstra
Ook stadsbouwmeester Taeke Boonstra trad hierbij op als architect en projectontwikkelaar. In mei 1895 kocht hij een voormalige gemeentelijke opslagplaats aan de Vaart voor de bouw van negentien woningen:
- Vier woningen aan de Vaart (waaronder hoekpanden met winkelbestemming);
- Vier woningen aan de Witterstraat (toen nog Witterweg);
- Elf woningen aan de nieuw aan te leggen Gasfabriekstraat.
Boonstra verbond zich aan de verplichting om het complex vóór 1 november 1895 te voltooien. Nog voor de start van de bouw verkocht hij het project aan een consortium van particuliere investeerders. In de hoekpanden aan de Vaart herinneren gevelstenen met de tekst "ANNO" en "1895" nog aan het jaar van oplevering. Hoewel latere monumentenbeschrijvingen soms abusievelijk 1887 of 1897 vermelden, bevestigt het bronmateriaal en de gevelsteen het bouwjaar 1895.
Geplande uitbreiding
Oorspronkelijk lag het in de bedoeling om aan de overzijde van de Gasfabriekstraat nog zestien woningen te bouwen. De situatie bleek zich echter zo te ontwikkelen dat onderofficieren prima op eigen kracht huisvesting konden vinden, dus de bouw ging niet door. Op den duur werden de al gebouwde woningen ook verhuurd aan niet-militairen.
Architectuur en Stijl
Het complex is ontworpen in een stijl die sterk verwant is aan de Neo-Hollandse Renaissance. Dit komt met name tot uiting in de rijke detaillering van de topgevels en het gebruik van contrasterende materialen. Kenmerken
De woningen bestaan uit één bouwlaag onder samengestelde daken (schild- en zadeldaken), gedekt met Friese pannen. De gevels zijn opgetrokken in baksteen op een gepleisterde plint en worden gekenmerkt door:
- Speklagen: Horizontale gepleisterde banden die de gevels sieren.
- Sgraffito-decoraties: De boogtrommels boven de vensters en deuren zijn voorzien van gestileerde florale motieven en lijndecoraties.
- Topgevels: Het complex bevat diverse tuitgevels met voluten, profiellijsten en smeedijzeren bekroningen.
- Hoekoplossingen: De hoekpanden hebben overhoekse trapgeveltjes of risalerende geveldelen die de overgang tussen de verschillende straten accentueren.
Deelgebieden
- Vaart Zuidzijde 105-109: De meest representatieve zijde met winkelwoningen. De symmetrische opzet heeft twee hoog opgaande tuitgevels met houten balkons.
- Gasfabriekstraat 1-10: Een lange rij die het binnenterrein ontsluit. Hier vallen de herhaalde tuitgevels en de muizentandfriezen van rode en gele steen op.
- Gasfabriekstraat 11, Witterstraat 16-24: Dit deel sluit aan op de bebouwing aan de Gasfabriekstraat via een brandmuur. De gevel aan de Witterstraat bevat een markante gemetselde dakkabel onder een zadeldak.
Waardering
Het complex wordt beschouwd als zijnde van algemeen belang vanwege:
- Cultuurhistorische waarde: Als uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling in de woningbouw voor de middenstand en militairen aan het eind van de 19e eeuw.
- Architectuurhistorische waarde: Vanwege de karakteristieke typologie, het materiaalgebruik en de gaafheid van de ornamentiek.
- Ensemblewaarde: Het vormt een onlosmakelijk onderdeel van de 19e-eeuwse bebouwing binnen het beschermd stadsgezicht van Assen.
Gallerij
woonhuizen_uit_1887.jpg)
Oostzijde van het blok aan de Vaart.woonhuizen_uit_1887.jpg)
Westzijde van het blok aan de Vaart.woonhuizen_uit_1887.jpg)
Frontaal aanzicht van de woningen aan de Vaart.
De woningen aan de Witterstraat.
Fragment van een kadastraal hulpkaartje van het complex na de bouw.
Zie ook
Lijst van gemeentelijke monumenten in Assen
- Monumentenkaart van de gemeente Assen
- De Tipkamp tussen Vaart en Witterstraat', door Bertus Boivin, Anthony Ruijtenbeek en Jan Lagendijk, Asser Historisch Tijdschrift 2023-2