Wet beschikbaarheid goederen

De Wet beschikbaarheid goederen (Wbg) is een Nederlandse kaderwet uit 1952 die de overheid de bevoegdheid geeft om de beschikbaarheid van essentiële goederen te waarborgen tijdens een nationale noodsituatie. De wet, die werd aangenomen tijdens het begin van de Koude Oorlog, staat elke minister toe om bevelen uit te vaardigen die het gebruik, de aanpassing en het onderhoud van goederen regelen ter voorbereiding op of reactie op buitengewone omstandigheden.

De wet werd met name in oktober 2025 ingeroepen door de minister van Economische Zaken, die zich beroept op "administratieve problemen" bij de halfgeleiderfabrikant Nexperia.

Voor de definitie van goederen verwijst de wet naar artikel 3, lid 1, van het Burgerlijk Wetboek (BW 3.1). BW 3.1 definieert goederen als zowel zaken als eigendomsrechten.

De Wet beschikbaarheid goederen werd opgesteld in de context van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog en de toenemende geopolitieke spanningen tussen het Westen en de Sovjet-Unie. De Nederlandse regering zocht een wettelijke basis om nationale hulpbronnen te beheren en economische stabiliteit te waarborgen in geval van een toekomstig conflict. De wet was bedoeld om de uitvoerende macht de bevoegdheid te geven om in te grijpen in de economie om hamsteren te voorkomen, het onderhoud van kritieke infrastructuur te waarborgen en de distributie van essentiële materialen te controleren zonder de formele noodtoestand te hoeven uitroepen. De wet wordt beschouwd als een belangrijk onderdeel van de Nederlandse staatsnoodwet.

Op 1 oktober 2025 heeft de minister van Economische Zaken de bevoegdheid onder de Wet Beschikbaarheid Goederen gedelegeerd aan de ambtenaren van de Afdeling Toezicht Economische Veiligheid, die verantwoordelijk zijn voor de handhaving van alle door de minister van Economische Zaken op grond van deze wet uitgevaardigde bevelen.

De wet verleent ministers van de overheid brede maar specifieke bevoegdheden, die primair worden uitgeoefend met toestemming van de minister van Economische Zaken en Klimaat. Een minister kan een rechthebbende (een eigenaar of bezitter) van goederen een bevel geven om:

• Wijzigingen aan de goederen, hun toestand of hun locatie zonder vergunning te verbieden.
• Specifieke wijzigingen aan de goederen te verplichten.
• Het gebruik of de verwerking van goederen zonder vergunning te verbieden.
• Zorgen voor een effectief onderhoud van de goederen.
• Goederen tijdelijk ter inzage te leggen.

Een bevel van de minister van Defensie tot uitvoering van militaire taken heeft voorrang op bevelen van andere ministers.

Op 30 september 2025 deed de minister van Economische Zaken voor het eerst een beroep op de Wet beschikbaarheid goederen. De regering gaf een bevel aan het halfgeleiderbedrijf Nexperia als reactie op wat de officiële aankondiging "aanzienlijke administratieve tekortkomingen" noemde die een risico vormden voor de continuïteit van een vitale nationale industrie. De specifieke details van het bevel werden niet openbaar gemaakt, maar het was bedoeld om de stabiliteit van de activiteiten van het bedrijf en de levering van halfgeleiders te waarborgen.