Waterstaatskerk (Hengelo)

Waterstaatskerk
De Waterstaatskerk gezien vanaf de Deldenerstraat (2007)
De Waterstaatskerk gezien vanaf de Deldenerstraat (2007)
Locatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Regio Twente
Plaats Hengelo
Adres Deldenerstraat 18
Coördinaten 52° 16′ NB, 6° 47′ OL
Status en tijdlijn
Gebouwd in 1839
Restauratie(s) 1990-1991, 2016-2017
Monumentale status Rijksmonument
Monument­nummer 511468
Bouwkundige informatie
Bouw­methode Waterstaatskerk
Stijl­periode Neoclassicisme
Klokkentoren Luidklok uit 1515, afkomstig uit Huis Hengelo
Interieur
Doopvont Romaans, waarschijnlijk uit de kapel van Huis Hengelo
Orgel Verschueren (vanaf 1992), Valckx & Van Kouteren (1930-1984), Holtegräve (1844-1930)
Zitplaatsen 750 (tot 1976)
Kerkprovincie en -genootschap
Denominatie Protestantse Kerk in Nederland
Afbeeldingen
Zijaanzicht, met links de voormalige kosterswoning (2019)
Zijaanzicht, met links de voormalige kosterswoning (2019)
Voorgevel (1967)
Voorgevel (1967)
Website
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Waterstaatskerk in Hengelo is een van oorsprong hervormd kerkgebouw, dat sinds 2017 in gebruik is bij de Protestantse Gemeente Hengelo.

Geschiedenis

Tussen 1824 en 1875 verrees in Nederland, onder toezicht van ingenieurs van Rijkswaterstaat, een groot aantal Waterstaatskerken. In 1839 werd ook in Hengelo de in neoclassicistische stijl gebouwde zaalkerk in het centrum van de stad in gebruik genomen. Door de groei van de hervormde gemeente kreeg de Waterstaatskerk in 1934, na de bouw van de Bethlehemkerk als tweede hervormde kerkgebouw in de stad, de naam "Grote Kerk".[1][2] Tot dan toe werd "Nederlands Hervormde Kerk" (Ned. Herv. Kerk) gebruikt.

In maart 1976 werd de kerk buiten gebruik genomen en in 1985 verkocht aan de gemeente Hengelo.[3] Na een verbouwing was het pand tussen 1991 en 2018 als auditorium en concertzaal in gebruik bij de muziekschool van Hengelo. In 2016 werd de kerk verkocht aan de Protestantse Gemeente Hengelo, dat er na een verbouwing in 2017 in trok.

Sinds 1999 is de Waterstaatskerk een rijksmonument. De voormalige kosterswoning en pastorie (1840) staan nog aan weerszijden van het kerkgebouw; de eerste is nog eigendom van de kerkelijke gemeente, maar beiden zijn in gebruik als bedrijfspand.[4]

Interieur

Het interieur van de kerk bestond tot de sluiting in 1976 uit houten kerkbanken, een houten Avondsmaaltafel en een houten preekstoel. Op het balkon was plaats voor ruim 230 mensen, in de zaal ruim 520.[3] Bij de renovatie van begin jaren negentig zijn de kerkbanken (m.u.v. op het balkon) en de preekstoel verwijderd. Het Romaanse doopvont, dat sinds 2018 in de Waterstaatskerk gebruikt wordt, werd in 1905 opgegraven in de tuin van de kerk en is waarschijnlijk afkomstig uit de kapel van het Huis Hengelo.[5]

Tijdens de leegstand van het kerkgebouw plaatste de Hengelose beeldhouwer Evert Strobos in 1988 een installatie in de kerkzaal, bestaande uit 120 onbewerkte staalplaten.[6] Ook beeldend kunstenaar, theoloog en in 2017 bouwpastor van de Waterstaatskerk Arent Weevers had in 2025 een tentoonstelling in de kerk, met zijn video-installaties Travelling of the Heart, Ecce Homo en Once So Bright.[7]

Orgel

Er hebben door de jaren heen drie orgels gestaan in de Waterstaatskerk. Het eerste orgel van J.H. Höltegrave deed dienst van 1844 tot 1930; het werd verkocht aan de Grote Kerk in Dalfsen en wordt daar nog steeds bespeeld.[8]

Het tweede orgel, een Valckx & Van Kouteren dat in gebruik was tot de sluiting van de kerk, werd in 1984 verkocht aan de Eben-Haëzerkerk in Hardinxveld-Giessendam. Musicus en dirigent Gerrit Peuscher was van 1930 tot zijn overlijden in 1964 de hoofdorganist van dit orgel.

Het huidige orgel uit 1979, een Verschueren, is in 1992 na de verbouwing geplaatst ten behoeve van de muziekschool.[9] Dit orgel is nog steeds in gebruik en werd tussen 2018 en 2020 bespeeld door organist Evan Bogerd.

Exterieur

De Waterstaatskerk heeft een rechthoekig fundament en is gedekt met een schilddak van muldenpannen. De bakstenen gevels zijn symmetrisch ingedeeld, staan op een zandstenen plint en eindigen met een gepleisterd fries. In de gevels rondom het pand bevinden zich twaalf zesendertigruitsvensters met gepleisterde omlijsting. De zijgevels aan oost- en westzijde hebben een middenrisaliet met hoofdgestel en fronton. In dit risaliet bevindt zich een dubbele toegangsdeur met een eenvoudige gepleisterde omlijsting.

Aan de straatzijde (op het zuiden) staat een portiek met vier zuilen op een zandstenen basement en voorzien van ionische kapitelen. Boven de zuilen ligt een architraaf met een deklijst, waarboven wederom een klein schilddak met muldenpannen ligt. Daarop staat een vierkante houten toren met spitsboogvormige galmgaten en een achthoekige lantaarn, gedragen door houten kolommen en rondbogen. In drie zijden van de lantaarn is een wijzerplaat aangebracht. In de portiek van de hoofdingang hangt een slingeruurwerk van J.F. Weule uit Bockenem, gebouwd in 1893. Dit gietijzeren uurwerk, rood geschilderd met goudkleurige randen, is in 1991 gerestaureerd en functioneert nog altijd in oorspronkelijke staat. De door Geert van Wou gegoten Mariaklok uit 1515, een luidklok die oorspronkelijk in de kapel van het Huis Hengelo hing en tot 1976 in de Grote Kerk, werd in 2018 teruggeplaatst in de Waterstaatskerk.[10][5] Bovenop de toren staat een helmdak, bekroond met een bol en een weerhaan.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.