Voorburgstraat 2-242

Voorburgstraat 2-242 Elisabeth Steinflat
Voorburgstraat 2-242 (2019)
Locatie
Plaats	Amsterdam Nieuw-West Voorburgstraat
Adres	Voorburgstraat 2-252, Amsterdam
Status en tijdlijn
Start ontwerp	1964
Start bouw	1966
Gereed	1969
Oorspr. functie	bewoning
Huidig gebruik	wooncomplex
Eigenaar	Het Oosten Stadsgenoot
Architectuur
Stijlperiode	functionalisme brutalisme
Bovengrondse etages	12
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Lau Peters, Ted Peters, Chris van Strien
Opdrachtgever(s)	Het Oosten
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Voorburgstraat 2-242 te Amsterdam is een beeldbepalende flat aan de Voorburgstraat, Amsterdam Nieuw-West. Ze staat plaatselijk bekend als Elisabeth Steinflat.

Het terrein waarop deze flat, en ook de flat Poeldijkstraat 7-253 (August Povelhuis), is gebouwd diende eeuwenlang als agrarisch gebied; in de 19e eeuw bestuurd door de gemeente Sloten. Het grondgebied bestond voornamelijk uit weilanden met hier en daar een woonkern. De gemeente Amsterdam was eigenlijk het tegenovergestelde, veel (maar toch te weinig) woningen. De Amsterdamse woningnood was zo groot dat ze haar oog liet vallen op de onbebouwde terreinen van buurtgemeenten. De situatie werd onhoudbaar en in 1921 annexeerde Amsterdam Sloten met het idee snel te gaan bouwen. Crisis, Tweede Wereldoorlog en investeringsblokkades verhinderden dat. Ondertussen ontstond er met de Westlandgracht een haast natuurlijke grens tussen Amsterdam-Zuid en Amsterdam Nieuw-West. Op die grens aan de westzijde kwamen de aangehaalde flats.

Voor woningbouwvereniging Het Oosten, in 2008 opgegaan in Stadgenoot, ontwierp het kantoor van Lau Peters met Ted Peters en Cees van Strien (ondertekenaar bestektekeningen) twee beeldbepalende flats in een afwijkende bouwstijl. Ten tijde van de bouw stonden hier voornamelijk portiekwoningen. De flats kregen echter veertien bouwlagen hetgeen ze zeker in die tijd een opvallende verschijning maakten. Beide flats werden neergezet op een rechthoekige plattegrond en lijken nog eens hoger dan in werkelijkheid omdat direct bij de flats het talud begint naar de gracht. Peters kwam met flatgebouwen die als beeldhouwwerken in het landschap staan. Ze hanteerde een bouwstijl die het midden houdt tussen functionalisme en brutalisme. De twee flats zouden een unicum blijven binnen het oeuvre van Peters; ze steken grootschalig en prestigieus af tegen de rest. Voorts wijken de flats ook af ten opzichte van andere flats. Peters combineerde een galerijflat (een ingang en galerijen) met een flat bediende vanuit een centrale liftschacht.

In de 21e eeuw bleek dat de flats steeds meer opvielen, mede doordat veel gebouwen uit het functionalisme en brutalisme alweer tegen de vlakte gingen. Bureau Monumenten en Archeologie van de gemeente Amsterdam zag in dat de flats naast bouwkundige waarde ook lieten zien welke ideeën er in de jaren zestig leefden op het gebied van het reiken naar de verzorgingsstaat en sociale cohesie tegenover woningen per sociale stroming. Beide flats werden neergezet om onderdak te bieden aan alleenstaanden vergezeld door een personeelslid en conciërge. In 2022 werden de beide flats elk benoemd tot gemeentelijk monument (Voorburgstraat nummer: 200963); wel werd daarbij opgemerkt dat het duo ook enige ensemblewaarde heeft. Tevens werd genoteerd dat beide flats als een soort geleiders de blikken sturen tussen Zuid en Nieuw-West (en andersom). Alles onder de noemer van BMA:

Mooi is geen criterium

— BMA

De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top-100 binnen die bouwstijl te vinden is. Zij zochten er nog wat historie bij en vonden een mening uit 1968 waarbij vermeld werd het ze het uiterlijk hebben van gevangenissen. Dit mede omdat de muren opgetrokken waren uit grauw beton en betonplaten waar de grindstenen soms zichtbaar waren. Ze bekeken ook de constructie en zagen de dragende betonnen balken van de horizontale geleding binnen de balkons. Ander opmerkelijke zaken waren het in oorsprong aanwezige mortuarium en allerlei inwendige en uitwendige balkons. Toch meldden ze ook dat de flats een Sovjetachtige uitstraling hebben. Zij noteerden dat de woningen in 2023 nog steeds onderdak bieden aan alleenstaanden, maar dan studenten en zzpers. Een korte omschrijving voert nog terug op de verzuiling die (nog) heerste tijdens planning en bouw:

Rooms eiland voor alleenstaanden

— Bruut - Atlas van het brutalisme

Lau Peters kende de omgeving waarschijnlijk als zijn broekzak; hij voerde kantoor vanuit het nabijgelegen Surinameplein,

Zie de categorie Voorburgstraat 2-252, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.