Vispoort (Ieper)
De Vispoort, ook Neptunuspoort, is een doorgang tussen de Boterstraat en Vismarkt in de Belgische stad Ieper. Het gaat om een nagenoeg identieke reconstructie van tijdens het interbellum naar de oorspronkelijk poort uit 1714. De Vispoort is beschermd als monument in 1980.[1]
Oorsprong
De oorspronkelijke vispoort dateert uit 1714 (uit de periode van het Frans bewind). De vroegere poort had ook een reliëf van de hand van beeldhouwer Louis Ramaut, een Ieperse beeldhouwer. Deze poort wordt volledig verwoest tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Stadsarchitect Jules Coomans had al in 1923 plannen klaar om de Vispoort herop te bouwen. De werken worden echter uitgesteld: de heropbouw van de poort was niet dringend. De poort werd voorlopig opgetrokken uit snelbouwstenen. Pas tegen het eind van de jaren '20 kreeg de poort zijn huidig uitzicht naar ontwerp van architect Jules Coomans. Het halfverheven beeldhouwwerk zou er pas komen in 1938.
Reliëf van Neptunus
Zowel het vooroorlogse als het naoorlogse beeldhouwwerk stellen een episode uit Vergilius' Aeneis voor: tijdens een geweldige storm wordt de vloot van Aeneas uit elkaar gedreven. De zeegod Neptunus rijst uit het water op: hij zit op een wagen, getrokken door zeepaarden; hij bedaart de storm. Een gebogen kroonlijst bekroont het beeldhouwwerk: twee vissen flankeren het stadswapen. De zoldering van de doorgang is gewoon afgewerkt met beton: dit contrasteert sterk met het 18e-eeuwse uitzicht van de poort.
Tijdens de jaren 1920-1930 stond de Vispoort er een beetje kaal bij, nog zonder beeldhouwwerk in die periode. Het stadsbestuur besliste in 1937 om het reliëf te reconstrueren.
Verdeelde meningen
Het stadsbestuur vroeg het advies van architect Henry Van de Velde, kunstadviseur van het Ministerie van Openbare Werken. Hij vond het idee niet echt goed: "Het ontwerp ontbreekt iedere kunstwaarde..." Volgens hem zou iedere scheppende kunstenaar een dergelijke opdracht weigeren. Hij stelde voor om het reliëf te vervangen door een eenvoudig inschrift met stadswapen en een architectonische bekroning. Maar het stadsbestuur zette echter door en wilde een reliëf. Uiteindelijk werd het werk uitgevoerd door de Ieperse beeldhouwer Maurice Deraedt. Een gemakkelijk werk was dit echter niet. De oppervlakte boven de doorgang was veranderd: Deraedt zou eerder in de hoogte moeten werken dan in de breedte. Een naburig pand had een verdiep bijgekregen: hierdoor moest het ontwerp aangepast worden.
Verschillen tussen de beide beeldhouwwerken
In het nieuwe bas-reliëf kijkt de zeegod niet meer naar de voorbijgangers, maar kijkt hij strak voor zich uit. Er zijn nu ook veel minder details in het beeldhouwwerk dan voor de oorlog.
Anekdote
Beeldhouwer Maurice Deraedt heeft lange tijd gezocht naar een geschikt model voor het "ruige uiterlijk" van de woedende Neptunus. Uiteindelijk vond hij in badmeester Van Uxem een geschikte persoon. De veearts van het slachthuis bezorgde een gespierd renpaard aan Maurice Deraedt als model voor de zeepaarden. Om het nerveuze dier wat stil te houden, gaf men het bier te drinken.