Vibram FiveFingers

De Vibram FiveFingers is een minimalistische schoen met afzonderlijke tenen en een dunne zool die de vorm van de voet volgt -- hierdoor ook vaak aangeduid als teenschoenen of barefoot-schoenen. De FiveFingers werden ontwikkeld is door het Italiaanse bedrijf Vibram en wordt sinds halfverwege de jaren 2000 internationaal verkocht.

Het oorspronkelijke concept van de Vibram FiveFingers werd in 1999 ontwikkeld door industrieel ontwerper Robert Fliri tijdens zijn studie aan de Ontwerpfaculteit van de Vrije Universiteit van Bolzano. Het project maakte deel uit van een academische opdracht met als thema Sport is leuk. Fliri, die geïnspireerd werd door zijn jeugd waarin hij vaak blootsvoets door de natuur trek, onderzocht hoe het mogelijk was om zich zo natuurlijk mogelijk te verplaatsen, door het gevoel van blootsvoets bewegen te benaderen, terwijl de voet tegelijkertijd werd beschermd tegen scherpe of ruwe ondergronden. In interviews gaf Fliri aan dat zijn uitgangspunt was dat natuurlijke beweging ontstaat wanneer tenen onafhankelijk kunnen bewegen en de drager directe sensorische feedback van de ondergrond ervaart.^[1]

Hieruit kwam het eerste prototype genaamd Tatto (Italiaans voor aanraken). Dit waren teensokken met dunne rubberen elementen die aan de onderkant waren vastgemaakt. Het doel van dit ontwerp was het behouden van maximale sensorische terugkoppeling en proprioceptie, zonder gebruik te maken van demping of ondersteunende structuren die de natuurlijke voetbeweging beperken.^[2]

Nadat hij was afgewimpeld door verschillende partijen in Milaan, kwam hij rond 2001 ~ 2002 per toeval in aanraking met Marco Bramani, kleinzoon van de Vibram-oprichter Vitale Bramani. Deze zag de potentie van dit radicale nieuwe ontwerp en kocht de rechten voor dit ontwerp. Robert werd aangenomen als productontwerper en samen werkten ze aan en het ontwerpen van wat uiteindelijk in 2003 de eerste versie van de FiveFingers zou worden. Deze versie, die later in bijna dezelfde vorm de "Classic" zou worden genoemd, was een verder uitgecrystaliseerde versie van de "Tatto", waarbij het minimale ontwerp behouden bleef, maar nu met een trekkoordsluiting waarmee de schoenen vast gemaakt konden worden bij de hiel. Verder maakten ze nu gebruik van een rubberen Vibram buitenzool om de schoen levensduur en grip te geven. Deze zool werdt zo gevormd dat deze de natuurlijke vorm van de voet volgde en daardoor lijkt op een voetafdruk.

De partijen waar Vibram op dat moment aan leverden, vonden de zool en de schoen een interessante nieuwigheid, maar zagen geen commerciële waarde of afzetmarkt voor dit product. Vibram besloot daarom de FiveFingers zelf te introduceren tijdens de Outdoor Retailer-beurs in augustus 2005 in Salt Lake City.^[3]

Aanvankelijk positioneerde Vibram de FiveFingers niet als hardloopschoen, maar als functioneel schoeisel voor buiten- en vrijetijdsgebruik, waaronder watersport, kajakken, kamperen en wandelen. De nadruk lag op grip, bescherming en bewegingsvrijheid, niet op prestatie.^[3] In deze periode tussen de handelsshow en april 2006 werd het product vooral verkocht via postorder en gespecialiseerde distributeurs. Ze kregen echter wel feedback vanuit de klanten via de telefoon, via e-mail, en via opmerkingen op fora dat mensen de schoenen gebruikten voor onder andere rennen, klimmen, als approachschoenen, voor slacklinen, parachutespringen, vechtsporten, en in de sportschool.

Ergens in 2005 zag "Barefoot" Ted McDonald een afbeelding van een van de prototypes van de FiveFingers op het internet, waarna hij contact opnam met de Amerikaanse tak van Vibram en zodoende met de CEO, Tony Post in contact kwam. Ted was op dat punt aan het zoeken naar een manier om op een meer natuurlijke manier te rennen. Deze CEO was, ondanks dat hij de Tarahumara had gesponsord bij de marathon van Leadville, nog sceptisch over het idee om op de FiveFingers te rennen. Nadat Tony zelf een poging had gewaagt, waarbij zijn verwachtingen ruimschoots werden overtroffen, schreef hij Ted een cheque om de reis naar de Boston Marathon te bekostigen en regelde hij een paar groene "Classic" Vibram FiveFingers voor Ted.^[4] Bij de Boston Marathon van 17 april 2006 rende Ted als eerste hardloper ooit op de FiveFingers, waarmee hij een beter dan gemiddelde tijd wist neer te zetten. Deze gebeurtenis droeg bij aan een verschuiving in de publieke perceptie van de FiveFingers, van niche-outdoorproduct naar alternatief voor traditionele hardloopschoenen.^[2][5]

In april 2006 begon Vibram met het verkopen van het "Classic" model in 20 á 24 winkels, zowel eigen winkels als bij grote verkopers.

In 2007 werd het product door Time Magazine uitgeroepen tot een van de beste uitvindingen van het jaar.^[6]

De publicatie van het boek Born to Run (2009) van Christopher McDougall droeg bij aan een sterke toename van de belangstelling voor minimalistisch en blootsvoets lopen. In dit boek worden onder andere de avonturen van "Barefoot" Ted, die zoals eerder gezegd een vroege gebruiker was, besproken.

In de periode 2009–2011 leidde de sterk toegenomen vraag naar Vibram FiveFingers tot tijdelijke leveringsproblemen.

In april 2012 werd een rechtszaak aangespannen tegen Vibram^[7], vanwege claims over hun Vibram FiveFingers-schoen. Vibram beweerde dat de schoen "voetblessures vermindert en voetspieren versterkt." Een gecontroleerde studie die gepubliceerd werd in 2013 toonde aan dat het risico op beenmergoedeem bij nieuwe dragers juist was toegenomen tijdens hun overgangsperioden naar minimalistische schoenen.^[8]

Hoewel Vibram elke "feitelijke of potentiële fout... of aansprakelijkheid" uitdrukkelijk heeft geweigerd, werd op 7 mei 2014 aangekondigd dat het bedrijf is overgegaan om de zaak te schikken, en stemde ermee in om $ 3,75 miljoen opzij te zetten om terugbetalingen tot $ 94 te faciliteren voor iedereen die het product sinds 21 maart 2009 heeft gekocht.^[9]

In 2015, spande de familie van Abebe Bikila, die beroemd is geworden mede door zijn voorkeur om blootsvoets te rennen, een rechtzaak aan tegen Vibram over het gebruik van de handelsnaam "Bikila" zonder hun of Abebe's toestemming. Deze zaak werd in 2016 geseponeerd omdat Vibram deze naam al sinds 2011 gebruikt en de familie, ondanks dat ze hier van wisten, pas vier jaar later zich hiertegen verzette.

Sinds 2016 heet het "Bikila"-model, dat in beide conflicten de aanleiding was "V-Run", hoewel er geen expliciet verband bestaat tussen deze naamswijziging en de rechtzaken.

• Jika-tabi

• vibram.nl—officiële Nederlandse website en pagina over Vibram FiveFingers.

Zie de categorie Split-toe shoes van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.