Vertaalde teksten als aanvullend bewijs voor "Yuanshi"

Vertaalde teksten als aanvullend bewijs voor "Yuanshi" of Yuanshi yiwen zhengbu is het eerste in het Chinees verschenen boek met niet-Chinese bronnen over de Mongoolse Yuan-dynastie, die van 1279 tot 1368 over China regeerde. Het werk is samengesteld door Hong Jun (1840-1893), een Chinese ambtenaar-literaat en diplomaat. Na vertaling vergeleek hij de bronnen met Yuanshi (Geschiedenis van de Yuan) uit 1370. Dat was een werk uit de verzameling officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën en werd door latere generaties als onvolledig en onnauwkeurig beschouwd. Hong Jun wilde met zijn werk die Yuanshi aanvullen. Hij overleed voordat hij het werk kon voltooien, maar het werd desondanks, (waarschijnlijk) in 1897 voor het eerst gepubliceerd.

Toen Hong Jun in 1887 ambassadeur werd in Duitsland ontdekte hij dat er ook buiten China uitgebreid historisch onderzoek was gedaan naar de geschiedenis van de Mongolen. Tijdens zijn ambtsperiode verzamelde hij een aantal van die werken, waaronder drie samengesteld door Perzische historici. Van Jami' al-tawarikh (Universele geschiedenis) door Rashid al-Din (1247–1318) waren de twee hoofdstukken over de Turkse en Mongoolse stammen en het hoofdstuk over Dzjengis Khan vertaald door de Russische oriëntalist Ilya Berezin (1818-1896). Tarikh-i Jahangushay (تاریخ جهانگشای, Geschiedenis van de Wereldveroveraar) door Ata-Malik Juvayni (1226-1283) gaat eveneens over Dzjengis Khan, maar laat de Mongoolse geschiedenis doorlopen door 1257. Tarikh-i Wassaf (تاریخ وصاف, Geschiedenis van Wassaf, ook bekend als Tajziyatu-l-amsar wa tazjiyatu-l-a'sar, تجزية الأمصار وتزجية الأعصار, De verdeling van de landen en de scheiding van de tijdperken) door Wassaf (Wassaf al-Hadrat, 1265-1329, ook bekend als Abdallah ibn Fadlallah Sharaf al-Din Shirazi) is het vervolg op Tarikh-i Jahangushay. Het werk beschrijft in vijf delen de Mongoolse geschiedenis van Dzjengis Khan tot en met Ghazan, heerser van 1295 tot 1304 over het Mongoolse Il-khanaat. Een gedeelte van het eerste deel was vertaald door de Oostenrijkse oriëntalist Joseph von Hammer-Purgstall (1774-1856). Ook kreeg Hong Jun de beschikking over de vierdelige Histoire des Mongols depuis Tchinguis-Khan jusqu'à Timour door de Zweedse diplomaat Constantin d'Ohsson (Abraham Constantin Mouradgea d'Ohsson, 1779-1851).

Onder andere met de hulp van de tolk, ambassaderaad dr.Kreyer, vertaalde Hong Jun relevante hoofdstukken uit deze werken in het Chinees en maakte daar samenvattingen van. Die vergeleek hij vervolgens met Yuanshi (Geschiedenis van de Yuan), de officiële dynastieke geschiedenis uit 1370. Op die manier wilde hij dat werk aanvullen en verbeteren. Hij noemde zijn werk dan ook Yuanshi yiwen zhengbu (元史譯文証補, Vertaalde teksten als aanvullend bewijs voor "Yuanshi"). Hong Jun kon zijn werk niet voltooien. Voor hij in 1893 overleed had hij het manuscript aan zijn zoon Hong Luo in bewaring gegeven. Toen hij kort na zijn vader overleed, verzorgden de schoonvader van Hong Luo, Lu Runxiang (陸潤庠, 1841-1915) en Shen Zengzhi (沈曾植, 1850-1922), een vriend van zijn vader, de publicatie. Lu Runxiang schreef daarbij in 1897 een nawoord.

Toen er later van de door Hong Jun gebruikte werken Chinese vertalingen verschenen, kwamen er in zijn boek tekortkomingen aan het licht, zowel bij de vertalingen zelf als bij zijn tekstueel onderzoek. Toch mag het belang van zijn boek niet worden onderschat. Het was het eerste werk dat niet-Chinees materiaal gebruikte om de geschiedenis van de Yuan-dynastie aan te vullen en heeft zo grote invloed gehad op latere onderzoekers. Dit gold zeker voor de historicus en geograaf Tu Ji (屠寄, 1856-1921), de samensteller van Mengwu'er shiji (蒙兀兒史記, Historische optekeningen over de Mongolen) en de ambtenaar-literaat Ke Shaomin (1850-1933). Hij stelde uit onvrede over Yuanshi op eigen initiatief de Nieuwe Geschiedenis van de Yuan (Xin Yuanshi) samen. Dat werk werd na publicatie in 1920 zelfs opgenomen in de canon van dynastieke geschiedenissen, hoewel het sindsdien grotendeels is genegeerd.

Het werk bleef onvoltooid, tien van de dertig juan hebben alleen een titel en geen beschrijvende inhoud. De eerste drie juan beschrijven de daden van Dzjengis khan en zijn broers. De biografieën van Jochi, Batu, Mengu Timur, Abaqa, Arghun, Ghazan, Öljeitü, de Westelijke Regio's, Bagdad en van de Assassijnen beschrijven de Mongoolse expeditie naar het westen en de geschiedenis van de vier khanaten. De biografieën van Ariq Böke en Kaidu gaan in op de machtsstrijd binnen de koninklijke familie van de Yuan-dynastie. De Bijlage bij de geografie van het noordwesten en het Oud geografisch onderzoek van de westelijke regio's beschrijven de historische ontwikkeling van de grenzen in het noordwesten.

• 洪鈞, 元史譯文證補, 上海 (商務印書館) 1936, (Hong Jun, Yuanshi yiwen zhengbu, Shanghai (Shangwu yin shuguan, Shanghai Commercial Press) 1936), 3 delen

Talrijke herdrukken. Een recente uitgave is 洪鈞, 元史譯文證補, 蘇州 (蘇州大學出版社) 2023, (Hong Jun, Yuanshi yiwen zhengbu, Suzhou (Suzhou daxue chuban she, Suzhou University Press) 2023), ISBN 9787554621561, 546pp.

Op Wikimedia Commons is het werk als pdf-bestand beschikbaar (zie: externe links)

Er is geen vertaling van Yuanshi yiwen zhengbu in een westerse taal.

• (zh) Overzichtsartikel voor Vertaalde teksten als aanvullend bewijs voor "Yuanshi" op Baidu Baike

• (zh) Op wikimedia Commons is het werk als pdf-bestand beschikbaar

• Hong Jun
• Geschiedenis van de Yuan