Valérie Mannaerts

Mannaerts transformeert objecten tot kunstwerken. Door alledaagse voorwerpen in een totaal andere context te plaatsen wordt ze soms geassocieerd met het surrealisme.^[5] Zij werkt met de meest diverse materialen zoals brons, keramiek, verf, hout, papier-maché, plexiglas, gips en beton.^[6] Daarnaast hecht ze veel belang aan textielkunst zoals borduurwerk, textielcollages, artistieke gordijnen en op mode en design geïnspireerde kunstwerken.

In haar teken- en schilderkunst is de feministische blik op het lichaam prominent aanwezig, ook in haar andere kunstvormen brengt ze haar vrouwelijke benadering expliciet tot uiting.^[7] Haar kunst is gegroeid uit de collagekunst, dit uit zich in haar andere kunstvormen.^[8]. Al haar werken bestaan uit meerdere lagen bestaan die met elkaar een al of niet harmonisch geheel vormen. Kenmerkend voor haar ruimtelijke kunstwerken zijn de complexe structuren met zowel artificiële als organische vormen. Terugkerende thema's in haar werk zijn onder andere lichaamsvormen en abstracte anorganische vormen en figuratieve elementen zoals bloemen, planten, gevonden voorwerpen, lichaamsdelen, zuilen en huiselijke objecten.^[8][3][9]

Als kunstenaar onderzoekt Mannaerts voortdurend de relatie tussen kunstenaar, het kunstwerk, de toeschouwer en de omgeving waar het werk te zien zal zijn voorop. Zij hecht evenveel belang aan het materiaal als aan de ruimte waarin het zal komen, elke ruimte heeft specifieke eisen die de kunstenaar moet kunnen identificeren. Haar kunstwerken moeten het gevoel geven dat ze gegroeid zijn uit de omgeving of de leefwereld waarin ze getoond worden en niet als een product dat door een kunstenaar opgedrongen wordt. Dit zou er toe moeten leiden dat ze bij de toeschouwer aanleiding geven tot spontane reflectie zonder veel sentimentaliteit, die ze absoluut wil vermijden.^[10]

Als kunstenaar is de tijdsperiode van het maakproces voor Mannaerts even belangrijk als de periode waarin het werk tentoongesteld wordt. Haar productieproces wordt iintuÏtief genoemd, maar is tegelijk complex en precies.^[3] Mannaerts verklaart dat ze zich tijdens het fysieke creatieproces van haar vrije werken laat leiden door het kunstwerk zelf waarmee ze in voortdurende dialoog staat om het tot een interne logische structuur te verwerken, in functie van de bestemming en de toeschouwer. Het eindresultaat komt voort uit het maximaliseren van de tijd die aan een werk besteed wordt en het vertrouwen van de kunstenaar.^[6] Het resultaat dat aan de toeschouwer getoond wordt is gevormd door een evenwicht tussen kunstenaar en het materiaal. Voor haar werken in opdracht of in samenwerking staat ze voortdurend in overleg met haar opdrachtgevers, experts of medewerkers en houdt ze rekening met de toegevoegde waarde die het kunstwerk kan hebben op de omgeving waarvoor het kunstwerk bestemd is.^[10]

Elk kunstwerk moet een gevoel geven van afstandelijkheid, autonomie, weerstand of vernieuwing. In haar ruimte vullende installaties laat zij alle elementen met elkaar en met de tentoonstellingsruimte communiceren door ze aan elkaar te verbinden, tegenover, op of naast elkaar te stellen of door te herhalen, hierdoor wordt de autonomie van elk object tegelijk in vraag gesteld. De toeschouwer kan er vrij en onbelemmerd in doorlopen.^[3]

In 2003 vertegenwoordigde de toen nog vrij onbekende Mannaerts de Franstalige Gemeenschap op de Biënnale van Venetië met tekeningen, collages, foto's en films, samen met Sylvie Eyberg.^[14] Deze tentoonstelling kende weinig succes, maar ze zette Mannaerts in de kijker.^[15] In een begeleidend boek beschreef curator Thiery De Duve waarom hij Mannaerts en Eyberg had geselecteerd. Hij had bewust gekozen voor het anti-spectaculair en meditatief karakter van hun werk dat verder ging dan oppervlakkige prikkels. Het presenteren van het werk deze hedendaagse kunstenaressen in een klassieke tentoonstelling was dan ook quasi onmogelijk. Ze hechtten immers evenveel belang aan het creatieproces als aan het eindproduct en als verwoed verzamelaar van beelden en objecten maakten ze hun kunst met de meeste uiteenlopende technieken en kunstvormen.^[16][17]

In 2007 was Mannaerts artist in residence in de Rijksakademie van Amsterdam en in 2008 in het ISCP (International Studio & Curatorial Program) in New York.^[18] Ze breidde haar werkterrein uit naar ruimtelijke objecten en ging over tot het maken van vormsculpturen, monumentale kunstwerken en installaties waarin ze haar verscheidene kunstvormen en tegelijk de tentoonstellingsruimte samenbracht tot een gesamtkunstwerk. In haar solotentoonstelling Experimental architecture in het kunstencentrum Etablissement d’en face in Brussel in 2007 kwam haar interesse voor architecturale projecten naar boven. In de kunstmanifestatie Beaufort 03 in 2009 bracht ze in de duinen van Oostduinkerke het publiek in verwarring met complexe beschilderde betonstructuren.^[19] Een van deze werken werd opgenomen in de Vlaamse kunstcollectie.^[20]

In haar grote solotentoonstelling "Blood Flow" een installatie in de vorm van een beeldenpark in Extra City Kunsthal Antwerpen in 2010 ging voor het eerst de scenografie de vormgeving en de rondleiding van de tentoonstelling domineren.^[5] Deze tentoonstelling werd gevolgd door een gelijkaardige tentoonstelling met nieuwe werken in het kunstinstituut De Appel in Amsterdam onder de titel "Diamond Dancer". Deze tentoonstelling gaven aanleiding tot een monografie samengesteld door Anselm Franke en Ann Demeester.^[21][8]

Mannaerts kreeg in 2013 een solotentoonstelling in Bozar onder de titel Orlando waarin ze verschillende zalen van het museum inrichtte als een installatie in de vorm van een parcours door een stilleven vol van ruimtelijke objecten zoals vondsten, sculpturen, schilderijen, textielkunst, collages, zuilen en stoelen. Met de monumentale gordijnen de niet-toegankelijke gedeeltes afsloten kwam ook het belang van de textielkunst in het oeuvre van Mannaerts op de voorgrond.^[3]

In 2013 maakte toonde ze in de Elisa Platteau Galerie in Brussel een reeks van 13 schilderijen met de titel "Real if I want to" die door een trompe-l'oeuil de illusie gaven dat de tentoonstellingsruimte er in verder liep. Deze reeks werd opgenomen in de ING Collectie.^[22]

In dat jaar werkte Mannaerts ook voor het eerst samen met het architectenbureau Robbrecht en Daem in het tentoonstellingsproject Route N16 - Openbare Plaatsen voor Privé-ervaring langs de gewestweg N16 in Puurs. Met objecten en linten gaf ze aan een akker de illusie van een bouwplaats.^[23] Zij zou in 2016 opnieuw met hen samenwerken in het project rond de renovatie van het Café Victor Bozar, het café-restaurant van het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel.^[24]

Het kunstwerk "You Again", een soort menselijke figuur in geometrische kostuum werd ontworpen voor de openluchttentoonstelling De Parade in Knokke in 2021 en verworven werd door de Vlaamse Gemeenschap en uitgeleend werd aan het Middelheimmuseum.^[25][26] De sculptuur "Joyfully Wet" in de vorm van een bassin met paddenstoelen aan het Kasteel Bouckenborgh in Merksem werd in 2024 gemaakt in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap.^[27][28]

Haar voorkeur voor architecturale opdrachten kwam in 2023 opnieuw tot uiting met haar kunstwerk "Private Architecture", een monumentale granieten mozaïekvloer voorzien van plantenmotieven, in het Beurspaleis.^[24][29]

In haar overzichtstentoonstelling in Bozar in 2013 had Mannaerts reeds haar interesse voor textielkunst met een voorliefde voor gordijnen getoond. Haar creaties met gordijnen vielen opnieuw op in haar creatie The Words are These in 2015, deze keer met nageschilderde gordijnen op doek voor de groepstentoonstelling The Corner Show in Kunsthal City.^[30]

In het project rond de renovatie van het Café Victor Bozar in 2016, een samenwerking met het architectenbureau Robbrecht & Daem, maakte Mannaerts drie handgeborduurde akoestische wandgordijnen die het café konden afsluiten bij evenementen. De gordijnen, met de titel Pleasure in Making waren voorzien van figuratieve elementen in de vorm van bloemen- en plantenmotieven, lichaamsdelen en huishoudelijke voorwerpen.Gordijnen werden een vast element in haar oeuvre, die ze ook op bestelling ging maken.^[10]

Het belang van textiel in haar werk kwamen ook naar voor in het kunstwerk Arbalette uit 2016, een beschilderde zijden kimono met ophangrek tentoongesteld in de kunstgalerie Maniera in Brussel en in 2017 in de Expo Rechts/Averechts - Textiel tussen kunst en design in het Design Museum in Gent in 2017.^[6][31][32]

In de groepstentoonstelling Family Fiction in Kunsthal Extra City in 2019 kwam tegelijk haar liefde voor fotografie naar voor met foto's van kledingstukken van haar vader.^[33]

Een reusachtige sculptuur met tule en schilderdoek in de vorm van een vodoo pop getiteld Freedom to think of things in themselves gemaakt naar aanleiding van haar deelname aan de de Biennale voor de Schilderkunst in het Roger Raveelmuseum in 2020, werd aangekocht werd door de Vlaamse Gemeenschap en uitgeleend aan Mu.Zee in Oostende.^[34][7]

Met Private Architecture (oui oui, non non) in 2020 liet ze zich opmerken als ontwerpster van juwelen in de Fondation Thalie in Brussel.^[35]

Het M Museum in Leuven organiseert van april tot augustus 2026 Antennae, een overzichtstentoonstelling van het 30-jarig oeuvre van Valérie Mannaerts, samen met nieuw werk.^[36]

• 2026 Antennae, Museum M, Leuven
• 2024 La Verrière, Brussel
• 2021 Unrehearsed Conversation,Galerie Bernier/Eliades, Brussel
• 2019 Private Architecture (Snowflake), permanent site-specific work, Fondation Thalie, Brussel
• 2018 A Winged Thing, A Temporary Monument for Brussel #2, Artlead, Brussel
• 2018 Faire un Tissu, Dessins Préparatoires, Au Longcourt with Lorette Sagouis de Sansonetti
• 2017 Tiger Milk, Atelier Juan d’oultremont Brussel met Benjamin Installé
• 2017 Real Somethings, Bernier/Eliades Galerie, Brussel
• 2016 Arbalette, Maniera Brussel, met Sophie Nys
• 2016 Pleasure in Making, Café Victor Bozar, Brussel
• 2014 Real if I want to, Elisa Platteau Galerie, Brussel
• 2013 Orlando, Bozar, Brussel
• 2013 Bernier/Eliades Gallery, Athene
• 2011 Elisa Platteau & Cie Galerie, Brussel
• 2010 Diamond Dancer, Kunstencentrum de Appel, Amsterdam
• 2010 Blood Flow, Extra City, Kunsthal Antwerpen
• 2008 Wherefore the worm universe, Galerie Les Filles du Calvaire, Brussel
• 2007 Experimental Architecture, Etablissement d’en Face, Brussel
• 2004 Shady me shady you, sculptures with sunglasses, Galerie Drantmann, Brussel
• 2003 Revolver, Els Hanappe Underground, Athene
• 2001 valérie!mannaerts, Galerie Drantmann, Brussel
• 2000 Vereniging van het S.M.A.K., Gent
• 1999 Marres, Huis voor Hedendaagse Cultuur, Maastricht
• 1999 Galerie Drantmann, Brussel
• 1996 Porque te vas, Opus Operandi, Studiecentrum Hedendaagse Kunst, Gent

• 2025, What Cannot Be Held, De Brakke Grond Amsterdam
• 2023 Doka, M Leuven
• 2021 Round about or Inside, Griffith University Art Museum, Brisbane
• 2021 De Eerste Parade, Canadasquare, Knokke
• 2020 Inner Spaces, Biennale voor de Schilderkunst, Roger Raveelmuseum, Machelen
• 2020 Works on paper 1972-2020, Bernier/Eliades Gallery, Athene
• 2020 Vergeten Vrouwen, Forgotten Women, Cera, Leuven
• 2019 Convex/Concave: Belgian Contemporary Art, TANK, Shanghai
• 2019 Habiter l’intime, Fondation Thalie, Brussel
• 2019 What is Ornament? Lisbon Architecture Triennale 2019, Lissabon
• 2019 Family Fiction, Extra City, Antwerpen
• 2019Sculpture Park Domestica, Institut de Carton, Brussel
• 2019 Women. Underexposed, Belfius Art Collection, Brussel
• 2019 Body Language, M-Museum, Leuven
• 2019 Madness, M-Museum, Leuven
• 2018 Curtain Call, IFFR Kunsthalle Rotterdam
• 2018 Plain/Purl, Designmuseum, Gent
• 2016 Comme si de rien n’était, Museum Van Buren, Brussel
• 2016 Rien ne va plus! Pictures at an exhibition. Mussorgsky, Museum van Elsene, Brussel
• 2016 Solid Liquids, Kunsthalle, Münster
• 2016 Everything Architecture, Bozar, Brussel
• 2016 Arc en Rêve Centre d’Architecture, Bordeaux
• 2015 Words aren’t the Thing, CAC, Contemporary Art Centre, Vilnius
• 2015 The Corner Show, Extra City, Antwerpen
• 2014 Small Museum for the American Metaphor, Redcat Gallery, Los Angeles
• 2014 Observaties, Tekeningen uit de hedendaagse kunstcollectie van Cera, Museum M, Leuven
• 2013 Public Shelters for Private Experience, Hedendaagse kunst en architectuur langs de N16, project with Paul Robberecht
• 2013 Kijken, herkijken, Herman Teirlinckhuis, Beersel
• 2011 In the company of humour, Lokaal 01, Breda
• 2011 Het zelfportret, het huis en de seizoenen, Mu.Zee Kunstmuseum aan zee, Oostende
• 2011 Crossroads, Kunst im Tunnel, Düsseldorf
• 2010 Great demurrer in the time of the great enthusiasms, Mayerei, Karlsruhe
• 2009 Beaufort 03, Mu.Zee, Oostende
• 2009 All that is solid melts into air, Part II: The Thing, MuHKA Antwerpen
• 2009 Jeugdzonde, over opus 1 en opus -1, Hedah, Centrum voor Hedendaagse Kunst, Maastricht
• 2008 Un-Scene, Wiels, Centrum voor Hedendaagse Kunst, Brussel
• 2007 Monsieur Jean-Paul recevra, l’Observatoire maison Grégoire, Brussel
• 2007 Leading thread, Centro de Arte Caja de Burgos, Burgos
• 2004 In-between, Gallery 101, Ottawa
• 2003 L’invitation des inconnues, Silver+Exact, Belgian Pavilion, 50th Venice Biennale, met Sylvie Eyberg
• 2003 Once upon a time, Een blik op kunst in België in de jaren ’90, MuHKA, Antwerpen
• 2002 WHère, Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond, Amsterdam
• 2001 Ici et maintenant, 100 ateliers 100 jours, Espace 251 Nord à Tour & Taxis, Brussel
• 2000 Voici, cent ans d’art contemporain, Bozar, Brussel
• 2000 Short-circuits, Tallinn Art Hall Gallery, Tallin
• 1999 Entre-deux, FotoMuseum, Antwerpen
• 1997 Fasten seatbelt, Galerie Krinzinger, Wenen
• 1997 Trapped reality, Arts Santa Mònica, Barcelona
• 1997 Take off, Galerie Krinzinger, Bregenz