Rebelle

In 1922 verenigde de Socialistische Vooruitziende Vrouwen (SVV) vrouwen onder de koepel van de Socialistische Mutualiteiten. In het Franstalige gebied gebeurde dat onder de noemer Femmes Prévoyantes Socialistes (FPS). Hun focus was de emancipatie en het vergemakkelijken van het leven van vrouwen: de materiële en wettelijke bescherming van arbeidsters en van moeder en kind, bescherming tegen ziektes en bredere gezondheidsondersteuning, ijveren voor politieke en burgerrechten, actievoeren tegen oorlog en pleiten voor de legalisering van abortus in medische context.

Na WOII begon SVV ook ontmoetingsactiviteiten, huishoudelijk en familiaal onderwijs (vanaf 1948) en de opleiding van gezins- en bejaardenhulpen (vanaf 1952) te organiseren. Zo wilde SVV zorgtaken verlichten die in de praktijk op vrouwenschouders terechtkwamen. Stem der Vrouw (het tijdschrift van SVV) omzeilde het toenmalige verbod op voorlichting door opvoedingstips te delen, zodat ouders hun kinderen konden voorlichten.

Door de verdere groei in de jaren 60 en 70 kregen verschillende SVV-initiatieven, zoals thuishulp en kindervakanties, een zelfstandige structuur onder Solidaris en trokken ze weg van SVV. In 1975 splitste SVV/FPS van een nationale werking op in een Vlaamse en Waalse federatie. SVV veranderde in SCC-SVV (Sociaal-Cultureel Centrum – Socialistische Vooruitziende Vrouwen) en vernieuwde haar focus naar gelijke arbeidsvoorwaarden en -kansen, deeltijdse arbeid, fiscaliteit, abortus, contraceptie, kinderbijslag, patiëntenrechten, vrijwilligerswerk, eenoudergezinnen, gezinshulp, huisvesting en sociale zekerheid. In de jaren 80 kregen ook de effecten van de economische crisis, die vooral vrouwen trof, extra aandacht.

Met de wet van 1990 op de organisatie van ziekenfondsen werd SCC-SVV van een mutualistische structuur omgevormd naar een socioculturele vzw – wat ook de socio-culturele evolutie van het aanbod ondersteunde, met projecten zoals ‘Vrouwen en stress’ (1996) en ‘Vrouwen en weerbaarheid’ (1997).

Met het oog op een verjongd imago en een uniforme visie veranderde de organisatie op 16 november 2003 haar naam in VIVA - Socialistische Vrouwen Vereniging. Daar hoorde ook een eigentijdser en uitgebreider aanbod bij, met gezondheid en welbevinden, (bewust) consumeren, cultuur en creativiteit, gelijke kansen, het gezin, relaties en opvoeding als pijlers. In de jaren die volgden, werden de thema’s diversiteit en intersectionaliteit steeds belangrijker – waarden die tot op vandaag belangrijke kernpunten van de organisatie blijven. Ook werd het doelgroepenbeleid toegespitst op vrouwen tussen de 30 en 50 jaar, ouders van jonge kinderen en alternatieve groepsvormen. Vanaf 2011 profileerde VIVA-SVV zich als een vereniging die sensibiliseerde en informeerde over de maatschappelijke positie van de vrouw.

Daarnaast versmalde VIVA-SVV haar thematische focus naar psychisch welzijn, seksuele gezondheid en relaties. De doelgroep daarentegen werd verbreed, met bijzondere aandacht voor vrouwen in armoede, jonge vrouwen, vrouwen met een diverse etnisch-culturele achtergrond, en ook mannen werden vaker een doelgroep.  

Na enkele decennia werd de dienstverlening en de erkenningen van de Preventieve Gezinsondersteuning (PGO) op 1 april 2020 weer overgedragen van Thuiszorg aan VIVA-SVV. In de praktijk betekende dat de organisatie van raadplegingen voor het jonge kind en gezinsondersteuning met een aangepast aanbod. Daarnaast evolueerde de organisatie sinds de eenmaking van de regionale vzw’s naar een centraal georganiseerde organisatie, met een verregaande herstructurering en strategie om het maatschappelijk activisme en feministisch engagement te verduurzamen.  

VIVA-SVV vierde haar 100-jarig bestaan in 2022 met een naamsverandering naar Rebelle vzw. (Ook de Waalse tegenhanger koos dat jaar voor een nieuwe naam: Soralia.) Er volgde een experimentele periode met nieuwe groepsvormen, types vrijwilligers, klein- en grootschaligere subsidies en verbindende activiteiten en initiatieven. De lezingen van Rebelle Talks, de podcast Rebelle Openhartig en het Literair Café zijn daar enkele voorbeelden van. De beleidsperiode 2021 – 2025 werd gekenmerkt door projecten en campagnes over seksualiteit en genderongelijkheid in (emotionele) arbeid binnen het gezin.  

Vandaag treedt Rebelle op als belangenbehartiger voor onder andere toegankelijke kinderopvang en aanpassing van de abortuswetgeving. Daarnaast wordt ingezet op gezondheidsthema's, zoals gezondheidsgeletterdheid, gendersensitieve geneeskunde en de ongelijke gezondheidsuitkomsten van vrouwen en mannen. In de beleidsperiode 2026 – 2030 staan de thema’s antifeminisme, genderstereotypen in zorgarbeid, toegankelijkheid van gezondheidszorg en bias in de gezondheidszorg op de agenda.

Als belangenbehartiger lanceert en ondersteunt Rebelle vzw allerlei campagnes om maatschappelijke thema’s en feministische vraagstukken aan te kaarten. Dat gebeurt vaak in samenwerking met gelijkgestemde partners, zoals de jarenlange antigeweldcampagne met ZIJkant en vzw Zijn (vandaag Keertij). In vorige beleidsperiodes werkte Rebelle onder andere campagnes uit rond de volgende thema’s:

• Toegankelijkheid van zorg (Samen voor een uitstrijkje, Wel in je vel, gezond in je mond, Baas over eigen Hart, Begrijp je gynaecoloog)  
• Ongelijkheid in het opnemen van emotionele arbeid in het gezin (Wie maakt bij jou het lijstje?, Superpapa)  
• Grensoverschrijdend gedrag en geweld (100 000 zoenen tegen geweld, Ik ben geen opblaaspop)
• Seksualiteit (Rebelle tussen de lakens)

Tussen 2026 en 2030 plant de organisatie aan de slag te gaan met de them’s antifeminisme en onevenwicht in zorgarbeid.

Al in 1923, een jaar na haar oprichting, begon SVV met baby’s wegen om gezondheidszorg en -opvolging toegankelijk te maken voor jonge moeders. Deze wegingen waren de vroege voorlopers van de consultatiebureaus die Rebelle vzw vandaag beheert. Daarnaast richtte het toenmalige SVV ook kindervakanties in om de gezondheid van moeders en kinderen op te volgen. In de jaren 60 en 70 transformeerden de kindervakanties van gezondheidskuren naar echte vakantiekampen, die de focus verlegden naar spelenderwijs in groep leren leven. Door de jaren heen maakten deze diensten zich los van SVV en werden ze onder Thuiszorg gebracht, om in 2020 terug te keren naar Rebelle. Vandaag telt Rebelle 47 consultatiebureaus, waar ouders terechtkunnen voor basisgezondheidszorgen, en treedt de organisatie op als ondersteuner van de Huizen van het Kind - met 1 in eigen beheer in Antwerpen Kiel.