Trijn Rembrands

Trijn Rembrands
Catharina Remme(n)
Trijn Rembrands verscheurt met haar tanden een Spaans vaandel
Algemene informatie
Bijnaam	Kenau van Alkmaar
Geboren	ca. 1557 Alkmaar
Overleden	10 juni 1638 Alkmaar
Bekend van	Beleg van Alkmaar
Handtekening

Trijn Rembrands (Alkmaar, ca. 1557 – aldaar, 10 juni 1638^[1]) was een vrouw uit Alkmaar die bekendheid verwierf door haar vermeende rol tijdens het beleg van Alkmaar in 1573. Ze wordt in historische bronnen en literatuur afgeschilderd als een heldin die dapper meevocht tegen de Spanjaarden. Zij wordt soms de Kenau van Alkmaar genoemd^[2]; een duidelijke verwijzing naar Kenau Simonsdochter Hasselaer.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog belegerde het Leger van Vlaanderen in 1573 de stad Alkmaar. Het beleg duurde van 21 augustus tot 8 oktober. Een van de factoren die bijdroegen aan de overwinning was de deelname van de burgerbevolking aan de verdediging. Volgens de kroniek van Nanning van Foreest voerden de vrouwen onder andere stenen, hete pekel, hete olie en gesmolten lood aan, waarmee de Spanjaarden werden bestookt.^[3] En een andere kroniek vertelt over een Spaanse vaandeldrager die tijdens dezelfde bestorming op de stadswal nauwelijks soldaten aantrof, maar in plaats daarvan vooral "mannen als bootsgezellen gekleedt, die als leeuwen vogten, en onversaegde vrouwspersonen, die door hare tegenwoordigheid en hulp de mannen moedigden en ondersteunden".^[4] Hoewel de stad numeriek in de minderheid was, slaagde zij erin de Spanjaarden te weerstaan, mede door de deelname van de burgerbevolking aan de verdediging.

In de oudste bronnen over het Beleg van Alkmaar wordt wel melding gemaakt van vrouwen die een belangrijke rol spelen bij de verdediging van de stad, maar namen worden nog niet genoemd. De naam 1661 verschijnt voor het eerst in 1661 in een boek over de opstand van de hand van Petrus de Lange. Hij vertelt over vrouwen die tijdens het beleg 'alles met groote nyverheydt aendroegen' en noemt 'een jonckvrouwe van ontrent 16 jaren, Trijn Rembrants'. Trijn had volgens hem de soldaten en burgers 'moedt onder de ribben gesproken' en 'als een man nevens vele gestreden'.^[4][2]

In 1673 publiceert Kornelis Schoon een boekje over het Alkmaars beleg. Hij schrijft over de dapperheid van de Alkmaarse vrouwen tijdens het beleg en vertelt hoe Trijn, voorzien van een zwaard of sabel, de Alkmaarse vrouwen zou hebben aangevoerd in de strijd.^[4]

De verhalen over haar werden populair in de 17e en 18e eeuw en werden verder versterkt in de 19e eeuw, onder meer door de historische roman Catharina Rembrands of het Beleg van Alkmaar in 1573 van Jan Krabbendam Rzn. uit 1835. In het boek is Trijn een nicht van stadstimmerman Van der Mey en vecht ze tijdens het beleg aan de zijde van de dappere geus Dirk Duyvel. Zij steekt een Spaanse vaandeldrager dood en scheurt zijn vaandel met haar tanden stuk.^[5] Dit verhaal werd een symbool voor de Alkmaarse overwinning.

Simon Eikelenberg was de eerste die concrete gegevens wist te verzamelen over Trijn. Hij werd in 1729 benaderd door een vrouw die zei dat ze afstamde van Trijn. Ook vertelde ze dat Trijn ook wel Catharina Remmen genoemd werd. Trijn zou volgens deze vrouw rond 1638 zijn overleden. Over haar precieze daden wist zij echter niets te vertellen.^[4] Zoals Boonstra in 1747 stelt: "hare nakomelingen , waerby onze voorganger Eikelenberg het naeuwkeurigſte onderzoek gedaen heeft , hebben niet het minſte bewys tot ſtaving van ' t verhael wegens hare dapperheid en heldenmoed booven anderen."^[6] Verder stelt Boomkamp, "dat hare heldedaaden ( waer van ook niets in ' t byzonder wordt opgegeeven ) zyn uitgedagt in navolging van de Haerlemmer Heldinne Kenauw Haffelaer , op dat onze Stad in deeze niet minder dan Haerlem zyn zoude."^[6] Sinds de publicatie van Boomkamp worden de heldendaden van Trijn als dubieus beschouwd.^[2]

In de archieven van Alkmaar komt is wel een Trijn Rembrands te vinden en haar grafsteen ligt in de Grote Kerk van Alkmaar. Stadshistoricus en archivaris Cornelis Willem Bruinvis wist in 1854 meer informatie over Catharina Remme ofwel Trijn Rembrands boven water te krijgen. Hij ontdekte dat Trijn na het beleg in het huwelijk trad met een handelaar in wollen stoffen, Cornelis Reyersz. Zij kregen 3 dochters en 2 zoons.^[2] Volgens Bloys van Treslong Prins en Belonje is hij in 1617 overleden.^[1] In 1618 kocht zij van Anna Jans twee graven in de Grote Kerk. Eén van deze graven was gemerkt met een zwaard en een bijl kruiselings over elkaar.^[2] Haar oudste dochter trouwde met Cornelis Pietersz Baert, lid van een bekend Alkmaars geslacht.^[2][4]

Trijn woonde aan de Oudegracht en stierf op 10 juni 1638. Ze werd op 14 juni voor vier gulden begraven in de Grote Kerk in het graf dat ze in 1618 had gekocht. Op de grafsteen, die nog steeds voor de preekstoel in het schip van de kerk ligt, werd alleen haar naam gebeiteld: Trijn Remmen.^[4]

In hoeverre de heldhaftige daden tijdens het beleg van Alkmaar werkelijk aan Trijn toe te schrijven zijn, is onzeker. Historici zijn van mening dat de legende rond Trijn Rembrands is opgebouwd uit de verhalen over de collectieve heldenmoed van de Alkmaarse vrouwen, waarschijnlijk aangevuld met de nodige fantasie.

Hoewel de historiciteit van de verhalen rond Trijn Rembrands twijfelachtig is, is zij toch uitgegroeid tot een belangrijk symbool van de Alkmaarse overwinning op de Spaanse troepen en de kracht van de vrouw.

In 1777 liet het stadsbestuur van Alkmaar ter herinnering aan Trijn Rembrands een schoorsteenstuk maken voor de regentenkamer van het pesthuis. In dit schoorsteenstuk werd een zestiende-eeuws paneeltje verwerkt, met een afbeelding van een gewapende jonge vrouw.^[2] Deze vrouw is echter niet Trijn Rembrands. Het gaat hier om een kopie van een bekende afbeelding van Kenau Simonsdochter Hasselaar.^[7]

• Overeenkomsten tussen de portretten van Trijn en Kenau
• 
  Het Schoorsteenstuk voor Trijn Rembrands
• 
  Historiserend portret van Kenau Simonsdr. Hasselaer

Dat belette de maker van het schoorsteenstuk niet om bij de afbeelding in gouden letters twee verzen te schilderen met een lofzang op Trijn Rembrands:

Zie hier Trijn Rembrands 't puijk der maagd

Die met den rhij als onvertzaagd

Den krijgsman hulp en Spaanjaerts magt

Voor den wal ten onder bragt

Een Debora die vrijheits zegen

Verkreegh door 't punt van haren degen

en

Zie hier Trijn Rembrands, die de Spaanse Tirannij

weerstond en Alkmaar met haar Maagden na Krijgswetten

Ontsetten hielp dus deed tot loff dier maagden rheij

Den burger heer haar beeld voor dese schoorsteen zetten

Het schoorsteenstuk is nu te bewonderen in de regentenkamer van het Stedelijk Museum Alkmaar.^[8]

In 1865 schonk koning Willem III een doek (4,75 x 3,23 m) aan de stad Alkmaar, waarop Jacobus Wilhelmus Adrianus Hilverdink de bestorming van de stad had afgebeeld. Op het schilderij is een aantal meevechtende vrouwen te zien. Een van deze vrouwen zou Trijn Rembrands zijn.

Bij de viering van 750 jaar Alkmaar werd een opera over haar gemaakt en vinden we in Alkmaar de Trijn Rembrandstunnel.

Op 2 oktober 2025 wordt een standbeeld voor Trijn Rembrands onthuld in een nieuw plantsoen aan de Wageweg in Alkmaar. Het drie meter hoge beeld bestaat uit twee helften: Trijn uit 1573 in roestvrij staal en Trijn van nu in brons, en symboliseert de moed van vrouwen in de strijd om vrijheid.^[9] Hiermee krijgt Trijn, al dan niet terecht, een blijvende plek in de geschiedenis van Alkmaar.